Schönberger te lief voor de drie Tsjechov-vrouwen

Sinds Drie zusters van Tsjechov is `Moskou' de gedroomde toneelstad blijven, al is het 19e-eeuwse Moskou van toen een stad die in de verste verte niet lijkt op het huidige Moskou. Tsjechovs idealisering van Moskou heeft ook nog tot de Moskou-club geleid, een maandelijkse bijeenkomst van drie oudere actrices die hun toneelherinneringen ophalen onder het genot van een zelfbereide maaltijd. Ze heten Lucy, Plien en Inez. De eerste is gedistingeerd, de ander opstandig en de derde worstelt met haar communistische opvoeding.

Elmer Schönberger maakte over hen het toneelstuk Naar Moskou, Moskou, stijlvol geregisseerd door Matthijs Rümke. Het idee is niet oorspronkelijk. De Ierse schrijver Brian Fiel schreef met Naspel een vergelijkbaar stuk. Hierin komen een acteur en actrice elkaar na slopende Tsjechov-jaren weer tegen. De oudere actrices worden vertolkt door Els Ingeborg Smits, Trudy de Jong en Elsje de Wijn, drie speelsters die in de jaren zeventig en tachtig furore maakten bij het gezelschap Baal. Decorontwerper Rieks Swarte plaatste ze tussen meubilair dat met draperieën van witte lakens is bedekt. De achterwand bestaat uit sfeervolle berkenstammen, geheel volgens de Tsjechov-traditie.

Naar Moskou, Moskou ontleent zijn waarde aan de speelsters, en minder aan de tekst. Aanvankelijk gaat het goed. De herinneringen aan de toneelrol uit Drie zusters overstijgt de fictie. De echte liefde van de een wakkert bij de anderen verbazing en jaloezie aan. Het eetclubje kent zijn genadeloze strubbelingen maar ook tonen de meiden hun kleine zieltjes. Smits weet haar grandeur te bewaren, vooral met De Jong als tegenspeelster die met het juiste plat Amsterdams accent elke verhevenheid torpedeert. Voor een mooie apotheose zorgt De Wijn die van haar vader een uit lucifershoutjes gebouwd Rode Plein erft. Liefst gooit ze de fik erin maar de emotionele waarde is te groot.

Na dit moment verandert de voorstelling van toon. De plotlijnen worden losgelaten, het gaat opeens over een boze hond, de drang naar de wc en allerhande bijzaken. De kwaliteit van de tekst zakt ineen terwijl die plotseling weer opveert wanneer de toneelzusters gezamenlijk Tsjechov reciteren. Schönberger heeft bij vlagen een vaardige toneelpen, maar in compositorisch opzicht weet hij de lijnen niet vast te houden. Als smeltende sneeuw sijpelt Naar Moskou, Moskou tegen het einde weg. Aan de actrices ligt het niet, ze spelen met de volste inzet. Maar de tekst is te lief. De theaterzusters, die in het echte leven ook vriendinnen zijn, durven niet hard voor elkaar te zijn. Ze ontwijken conflicten en het gemeen harde dat theater vereist. Een goede Tsjechov doet altijd pijn. Zijn melancholie moet je wegspelen, liefst genadeloos. De dramatische crux van deze voorstelling had moeten liggen bij de rol van Elsje de Wijn die een keer uit de grond had moeten uitroepen: ,,Naar de verdommenis met Moskou!'' Dat was uiteindelijk een vuistslag van jewelste geweest. En bitter noodzakelijk.

Voorstelling: Naar Moskou, Moskou. Tekst: Elmer Schönberger. Gezien: 4/3 Theater De Metropole, Almere-Stad. Tournee t/m 26/5. Inl.: www.bostheaterproducties.nl; 020-421 1221