Kies de burgemeester

Het dreigement van de PvdA-fractievoorzitter in de Eerste Kamer, Noten, om de invoering volgend jaar van de direct gekozen burgemeester de facto te blokkeren, is een ongeloofwaardige politieke manoeuvre. Noten kondigt aan dat zijn fractie tegen het wetsvoorstel zal stemmen dat regelt dat de benoeming van de burgemeester door de Kroon uit de Grondwet wordt geschrapt. Op die manier wil Noten minister De Graaf (Bestuurlijke Vernieuwing, D66) dwingen de invoering van de gekozen burgemeester deels uit te stellen tot 2010. Als argument hiervoor voert Noten de vrees aan voor bestuurlijke chaos in de gemeenten door het overhaaste optreden van De Graaf. Maar met hun veto zouden de PvdA-senatoren meteen ook de behandeling frustreren van de PvdA-initiatiefwet in de Tweede Kamer die invoering van een door de gemeenteraad gekozen burgemeester tot doel heeft. De operatie van Noten geschiedt met instemming van PvdA-leider Bos en zelfs van de indiener van de initiatiefwet, Tweede-Kamerlid Boelhouwer.

Ook in het licht van het feit dat de PvdA al sinds de jaren zeventig voorstander is van de zogeheten `deconstitutionalisering' van de burgemeestersbenoeming, moet de conclusie zijn dat de grootste oppositiepartij een ander doel voor ogen heeft. De coalitiepartijen hebben aangekondigd dat zij deze week achter gesloten deuren gaan overleggen over het kabinetsvoornemen om volgend jaar in één keer de direct gekozen burgemeester in te voeren. De PvdA wil kennelijk aan dit overleg meedoen en gebruikt daarvoor het machtswoord in de Eerste Kamer als koevoet.

Al sinds het totstandkomen van het huidige kabinet was het gezien de invoeringsdatum duidelijk dat de bestuurlijke plannen van De Graaf omtrent de gekozen burgemeester rond deze tijd aanleiding zouden zijn voor politieke spanning. Hetzelfde geldt overigens ook voor zijn voornemen om per 2007 een nieuw kiesstelsel in te voeren. De spanning vloeit voort uit het feit dat de coalitiepartijen het weliswaar eens zijn over de noodzaak van deze bestuurlijke vernieuwingen, maar dat zij het oneens zijn over tempo en modaliteiten. Tot nu toe maakte De Graaf van die verdeeldheid gebruik om de kabinetsplannen ongewijzigd door te zetten. Zijn toernee door het land, vorige week, om zijn plannen met de direct gekozen burgemeester te promoten, was echter weinig tactvol. De Eerste Kamer, die nog moet stemmen over de deconstitutionalisering, en de Tweede Kamer, die de wetsvoorstellen over de invoering van de gekozen burgemeester nog moet behandelen, werden hierdoor geschoffeerd.

Onder druk wordt alles vloeibaar, zo wil een Haagse wetmatigheid. Die druk is er nu, dus wordt het tijd compromissen te sluiten. De noodzaak om politiek en bestuur te moderniseren kwam aan het licht bij de revolte der burgers in 2002. De meeste partijen onderschrijven die analyse. Nu komt het aan op daden. Om te beginnen moet de weg vrij worden gemaakt voor een gekozen burgemeester, als meest herkenbare en belangrijkste lokale bestuurder. Niemand is gebaat bij verder politiek gechicaneer.