Eurogroep sleutelt aan pact

De ministers van Financiën van de eurolanden komen vanavond bijeen om weer te praten over een flexibeler Stabiliteitspact. Voorzitter Luxemburg verwacht zware onderhandelingen.

Jean-Claude Juncker is pas sinds twee maanden de eerste semi-permanente voorzitter van de Eurogroep. En meteen staat de Luxemburgse minister (tevens premier) voor de krachtproef om vanavond en morgen een compromis te bereiken over hervorming van Stabiliteits- en Groeipact voor de euro.

Hoe het europact op een geloofwaardige wijze flexibeler maken? Dat is de kernvraag waarop ministers van Financiën van de Europese Unie een antwoord moeten formuleren. Voorzitter Juncker gaf vorige week nog eens aan dat het europact ,,zijn tanden niet mag verliezen''. Juist vandaag waarschuwde het bureau Standard & Poors nog dat versoepeling van het europact tot verlaging van de zogenoemde credit ratings van lidstaten kan leiden – de beoordeling van kredietwaardigheid van landen.

Aan de ene kant staan Duitsland, Frankrijk en Italië. Zij wensen een veel soepeler toepassing van het pact. Volgens ingewijden zou uit het vanavond te bespreken compromisvoorstel van Juncker blijken dat hij niet al te veel aan deze landen tegemoet wil komen. Het betekent dat Duitsland, dat het verste gaat in zijn eisen, het meest zou moeten bewegen.

Aan de andere kant staan Nederland en Oostenrijk, die alleen aan een beperkte hervorming van het pact willen meewerken. De ministers zijn de laatste maanden dichter bij elkaar gekomen, maar het is uiterst onzeker of ze het morgen eens kunnen worden. Een Luxemburgse diplomaat zei dit weekeinde dat het voorzitterschap ,,zo dicht mogelijk bij een akkoord'' wil komen. Er wordt in Brussel ernstig rekening mee gehouden dat de ministers over twee weken een extra vergadering moeten beleggen om een compromis te bereiken, dat aan de EU-top van 22 en 23 maart kan worden voorgelegd. Anders moeten de regeringsleiders met elkaar in de clinch.

Belangrijkste geschilpunt gaat over starten en voortzetten van een excessieftekortprocedure tegen een lidstaat met een budgettekort boven de 3-procentsnorm van het europact. Zo'n procedure, waarvoor de Europese Commissie een voorstel doet, kan in een miljardensanctie uitmonden. In november 2003 ontsnapten Duitsland en Frankrijk aan een sanctieprocedure, toen een meerderheid van lidstaten onder zware politieke druk een aanbeveling van de Commissie van tafel veegde.

In de huidige regels van het europact staat al dat niet slechts naar het tekort, maar ook naar ,,alle andere relevante factoren'' moet worden gekeken. Deze factoren, die kunnen leiden tot opschorting van sanctieprocedures, zijn niet gespecificeerd.

De Duitse regering eist dat z'n netto bijdragen aan het EU-budget en z'n miljardentransfers naar de ex-DDR in aanmerking worden genomen. Minister Eichel zei vorige week dat hij aan z'n eisen vasthoudt. Volgend jaar zijn er in Duitsland verkiezingen en bondskanselier Schröder wil dan zeker geen lastige tekortprocedures van Brussel.

Frankrijk wil uitgaven voor innovatie, defensie en ontwikkelingssamenwerking als relevante factoren opvoeren. Parijs lijkt meer compromisbereid, maar kan om politieke redenen Berlijn blijven steunen. Italië wil een hardere aanpak van landen met een hoge staatsschuld dwarsbomen, omdat het zelf een schuld van 106 procent van het bruto binnenlands product heeft.

Minister Zalm wil de catalogus van `relevante factoren' zo beperkt mogelijk houden. Hij vreest ,,uitholling'' van de begrotingsregels en ,,creatief boekhouden'' als bepaalde uitgaven een speciale behandeling krijgen.

De ministers zijn het op een aantal punten al wel eens, al moeten vaak nog details worden uitgewerkt. Zo kunnen landen met een lager dan voorspelde economische groei meer respijt krijgen, iets waarvan Duitsland met z'n tegenvallende groeicijfers dit jaar kan profiteren.

De ministers zijn het eens dat de lidstaten in economisch goede tijden meer moeten sparen om bij tegenslag een marge te hebben, maar een definitie van `goede tijden' ontbreekt nog. Bovendien is er strijd over de bevoegdheden van de Europese Commissie op dit punt. Lidstaten die groeibevorderende structurele hervormingen op gebied van pensioenen en/of gezondheidszorg doorvoeren, zouden tijdelijk een tekort iets boven de 3 procent mogen hebben.

Maar wat is `tijdelijk' en `iets'? Landen met lage schuld en hoge groei zouden zich op middellange termijn een klein structureel tekort mogen permitteren. Voor de rest moet budgetevenwicht of zelfs een licht overschot het doel blijven.

Voorzitter Juncker heeft pas zondagavond z'n compromisvoorstel naar de collega's gestuurd om vroegtijdig uitlekken te voorkomen. Want dat zou de toch al zware onderhandelingen alleen maar bemoeilijken.