`Beperken vrijheden is gerechtvaardigd'

De Britse minister van Binnenlandse zaken, Charles Clarke, ligt onder vuur over zijn plannen voor terreurbestrijding. ,,Er is een terroristische dreiging. We moeten alle zeilen bijzetten.''

De lokatie is passend. In de oude burcht van de Noormannen in Norwich, die beschikt over een ruime collectie Middeleeuwse martelwerktuigen, wijst de Britse minister van Binnenlandse Zaken, Charles Clarke, op de ,,zeer reële dreiging'' van het terrorisme.

De minister kreeg gisteren bijval van de vroegere Londense politiecommissaris Sir John Stevens. In een ingezonden stuk schatte deze het aantal vrij rondlopende islamitische terroristen in het Verenigd Koninkrijk op tweehonderd.

Toch is Clarke, net een paar maanden in functie, een geplaagd man. Al wekenlang vormt hij het middelpunt van een zeer principiële discussie. Moeten burgerrechten worden opgeofferd ter wille van de veiligheid, nu terroristen elk moment kunnen toeslaan? Ja, zeggen Clarke en de Labour-regering. Nee, zeggen veel vrijheidminnende parlementariërs in zowel het Lager- als het Hogerhuis.

Clarke heeft die strijd nog allerminst gewonnen. Vandaag bespreekt het Hogerhuis Clarke's voorstellen, die vorige week bij eerste lezing ternauwernood door het Lagerhuis kwamen. Wegens het massale verzet heeft Clarke zijn voorstellen al flink moeten aanpassen. Zo wilde hij de regering aanvankelijk onder meer de bevoegdheid geven mensen onder huisarrest te plaatsen zonder dat daar een aanklacht aan te pas kwam. Na massaal verzet daartegen, ook binnen zijn eigen partij, stelde Clarke in plaats daarvan voor dat rechters achteraf snel moeten instemmen met het opleggen van zulke maatregelen. Dat was echter weer tegen het zere been van veel rechters, die vrezen dat hun onafhankelijkheid zo gevaar loopt.

In zijn eigen kiesdistrict Norwich was Clarke gisteren gastheer voor de jaarlijkse Brits-Nederlandse conferentie, met ditmaal als thema het concurrerend vermogen van Europa. In de marge daarvan sprak hij met deze krant over zijn eerste zorg van het moment: de terreurbestrijding.

Is het nodig iemand zonder enige aanklacht huisarrest op te leggen?

,,We willen nú helemaal niet overgaan tot vrijheidsberoving of huisarrest zonder vorm van proces, maar we willen die bevoegdheden wel alvast hebben voor het moment dat ze nodig zijn. Waarom? Omdat er een zeer reële terroristische dreiging is. U weet dat in Nederland ook. We moeten echt alle zeilen bijzetten. De eerste prioriteit blijft altijd mensen te vervolgen. Maar er is een klein aantal gevallen waarin we niet van die mogelijkheid gebruik kunnen maken, ook om het werk van de inlichtingendiensten niet in gevaar te brengen. Daarom streven we naar die extra bevoegdheden.''

Hoe groot is die dreiging nu precies?

,,Er is verwarring geweest over de cijfers. Om veiligheidsredenen praten we daar niet over. Dit zijn echter de feiten. Sinds de antiterreurwet van 2000 hebben we ongeveer 700 mensen gearresteerd op verdenking van terrorisme of zaken die daarmee verband hielden. Tegen 300 van hen is een aanklacht ingediend en 17 van hen zijn veroordeeld.''

Kort voor de verkiezingen in Spanje vorig jaar pleegde Al-Qaeda een grote aanslag. Bent u bang dat zoiets ook in Groot-Brittannië gebeurt, nu er verkiezingen voor de deur staan?

,,Het is een mogelijkheid waarvan we ons bewust moeten zijn. Er zijn sinds 11 september 2001 pogingen tot terroristische aanslagen geweest in het Verenigd Koninkrijk, die we hebben weten te verijdelen dank zij onze veiligheidsdiensten. We hebben afgelopen week de bekentenis gehad van een tweede man die in 2001 met een schoenbom een vliegtuig wilde opblazen. We hebben alle reden om aan te nemen dat de dreiging er nog is. Als u me dan vraagt, kan het bij voorbeeld bij de verkiezingen of bij het huwelijk van prins Charles gebeuren, dan zeg ik: sinds Madrid weten we dat de terroristen in staat zijn tot zeer goed voorbereide aanslagen op onze samenleving.''

Verschuift de balans tussen burgerrechten en veiligheid op het moment ten koste van die eerste?

,,Ja, het gaat inderdaad om het evenwicht tussen die twee dingen. Iedereen moet maar zijn eigen conclusies trekken. Maar ik denk dat de dreiging zodanig is dat in een klein aantal gevallen beperkingen op de burgerlijke vrijheden gerechtvaardigd zijn in het belang van de nationale veiligheid. Daar kunnen we een quasi-filosofische discussie over hebben maar mijn fundamentele punt is: als er mensen zijn die bereid zijn onze samenleving te vernietigen en als we niet in staat zijn hen via een gewone rechterlijke procedure te vervolgen zonder onze eigen inlichtingendiensten op het spel te zetten, dan hebben we toch het recht onze nationale veiligheid te verdedigen tegen deze bedreiging.''