Ziel van Moldavië ligt in het dorp

Door de voormalige Sovjet-republieken waart het spook van de `oranjerevolutie'. Dit weekeinde gaat Moldavië naar de stembus. Studenten hopen op een druivenrevolutie.

Hoor je het Russische Doemalid Viktor Alksnis over de telefoon bulderen, dan zie je als het ware hoe het schuim zich in zijn mondhoeken vormt. Vandaag gaat het over Vladimir Voronin, de communistische president van de voormalige Sovjetrepubliek Moldavië.

,,Voronin heeft een glazen kinnetje'', begint Alksnis' stream of conciousness. ,,Eén klap en hij ligt gestrekt op het canvas... een paar studenten met spandoeken op een plein en hij is volledig om... hoe vaak heeft hij ons niet verraden, zijn idealen verkwanseld... Moldavië krijgt nu de klap, dat kinderhoofdje liep toevallig in de weg van onze boze vaderhand... waar gaan ze nu hun waardeloze wijn verkopen? Frankrijk?''

Is Viktor Alksnis, een gelouterd extremist, de stem van de nieuwe Russische politiek richting het `nabije buitenland', de voormalige Sovjetrepublieken? Dan gaan we interessante tijden tegemoet. De Doema steunde onlangs zijn voorstel voor sancties tegen Moldavië: een embargo op de import van wijn en cognac, een extra hoog gastarief. Dat gaat niet zonder steun van het Kremlin.

Momenteel maakt de Moldavische zakenman Karamalak de ronde door de Russische media: hij zegt dat president Voronin zijn zakenimperium (tabak, wijn en verzekeringen) stal om diens zoon Oleg te verrijken. Sindsdien zou Karamalak worden achtervolgd door huurmoordenaars. Deze sanctiedreiging en `zware pr' lijken een lompe poging om Moldavische kiezers tegen president Voronin op te zetten. Voronin sloeg onlangs terug door een groot aantal Russen te deporteren, waaronder `politieke technologen' die voor de oppositie werkten.

Het misbaar tekent de nervositeit in de voormalige Sovjetruimte sinds de democratische revoltes in Georgië en Oekraïne. Rusland accepteert geen `oranje revoluties' meer en gaat nu vol gas tegen haar vijand in Moldavië. Dat is communist Voronin, vier jaar geleden de grote hoop van het Kremlin en in zijn hart nog steeds pro-Russisch.

Dit weekeind stemt Moldavië voor een nieuw parlement en daarmee een president: die moet de steun hebben van 61 van de 101 parlementariërs. De communisten van Voronin staan op winst: peilingen geven hen tussen de 50 en 62 procent. De concurrenten zijn het Blok Democratisch Moldavië (BDM, 21 procent) en de Christendemocratische Volkspartij (PPCD, 12 procent). Moldavië heeft wel ongewone communisten. In hun propaganda figureert een meisje in een boomgaard met lentebloesems. Op haar rode haarband staan een hamer en sikkel naast de slogan `Stem voor de EU': een bizarre combinatie van symbolen.

Vier jaar geleden baarde Voronins verkiezingswinst opzien: voor het eerst kwam een communist van de oude stempel weer aan de macht in een voormalige Sovjetrepubliek. De Moldaviërs waren uitgeput na tien jaar burgeroorlog, maffiabewind en extreme verpaupering. Met zijn 4,3 miljoen inwoners was Moldavië het armste land van Europa. Het dreef op landbouw en sleet haar laagwaardige wijn en cognac vooral aan Rusland. De bescheiden economische groei van de afgelopen jaren kwam op conto van het geld dat honderdduizenden gastarbeiders naar huis sturen. Want naast wijn exporteert Moldavië vooral mensen: gastarbeiders en prostituees.

Voronin surfte in 2001 naar de macht op een golf van Sovjet-nostalgie. Hij wenste aansluiting bij Rusland en de herintroductie van het Russisch als tweede staatstaal. Dat laatste plan zette Voronin in 2002 in de koelkast na massale straatprotesten. Moldaviërs spreken een Roemeens dialect en willen dat graag zo houden. De liefde voor het Kremlin bekoelde het jaar daarop. In november 2003 was Voronin dicht bij een hereniging voor Transnistrië, een Russische enclave die zich in 1992 bloedig afscheidde en sindsdien onder bescherming van Russische `vredestroepen' zijn eigen weg gaat als een neostalinistisch smokkelparadijs. Volgens een Russisch plan moest het verenigde Moldavië een gedemilitariseerde federatie worden, tot 2020 onder Russische vredestroepen.

Het vliegtuig van president Poetin stond in Moskou al op de startbaan voor de feestelijke ondertekening toen Voronin zich bedacht. Het akkoord betekende een de facto erkenning van de internationale paria Transnistrië: de EU was daar mordicus tegen. In Georgië brachten straatprotesten in die tijd de impopulaire president Sjevardnadze ten val: Voronin kreeg het opeens benauwd. en streeft sindsdien naar integratie in de Europese Unie en toenadering tot Roemenië, met wie hij jarenlang in de clinch lag. Hij is 180 graden gedraaid, en zijn electoraat vergeeft hem dat. De voormalige broodbakker en politiegeneraal is verreweg de populairste politicus van het land.

Voronins' aartsrivaal Serafim Urechean, BMD-leider en burgemeester van de hoofdstad Chisinau, moet er wanhopig van worden. Voor zijn stadhuis hangt aan elke boom een geel lintje, zoals elke kastanjeboom van Kiev vier maanden geleden oranje kleurde. Maar een `druivenrevolutie' ziet Urechean er niet van komen. ,,We zijn niet zulke revolutionairen. We winnen liever via een eerlijke verkiezing.'' In zijn kantoor, zo bomvol aandenkens dat het een souvenirshop lijkt, wijst de burgemeester op een opgezette zee-egel: een cadeautje van Voronin.

De heren, beiden parelgrijs en kogelrond, kunnen elkanders bloed wel drinken. Voronin zegt dat Urechean een huurling van het Kremlin is en lanceerde onlangs corruptieonderzoeken naar diens medewerkers. Urechean noemt Voronin op zijn beurt een dictator die van Moldavië een politiestaat heeft gemaakt en ,,gangsters achter de tralies zet zodat hij zelf de onderwereld kan regeren''. Voronin heeft iedereen van zich vervreemd, meent Urechean: Rusland, de EU, Roemenië, het IMF. Maar het meest frustrerend: hij stal het verkiezingsprogramma van de oppositie. Nu er over de koers van het land richting Europa geen onenigheid is, kunnen de heren elkaar alleen maar van corruptie beschuldigen. Dat doet Voronin net iets beter.

Opgewonden studenten in de hoofdstad geloven wel in een druivenrevolutie tegen Voronin. Historicus Vladislav Grosul is sceptisch. ,,In de grote stad kan de oppositie een week lawaai maken en betogen, maar ze mist steun. De ziel van Moldavië ligt in het dorp. Het draait om de moezjik (het boertje). Die stemt op Voronin.''

Voronin lijkt redelijk bestand tegen Russische druk en straatprotest. De Georgische president Saakasjvili is zich daarvan bewust: hij bezocht deze week Moldavië. Een openlijke steunbetuiging. Historicus Grosul schudt droevig zijn hoofd: hij ziet graag goede banden met Rusland, maar de kille, verongelijkte wind die uit het Kremlin waait, maakt dat onmogelijk. ,,Poetin heeft geen geduld, is zijn psychologische finesse kwijt. Het Kremlin is in de greep van bot nasjisme. Voormalige Sovjetrepublieken zijn nasj, van ons. Wie niet horen wil, moet maar voelen.''