Schipholgate

Schiphol is goed beveiligd, zei minister Donner van Justitie naar aanleiding van de spectaculaire diamantroof vorige week. De werkelijkheid is anders. Uit justitiedossiers blijkt dat jaarlijks honderden medewerkers zwichten voor het grote geld.

Een simpele handbeweging met de Schipholpas, een klik, en de poort naar Nederland – prachtig Delftsblauw beschilderd – zwaait open. Op de Holland Boulevard, een lange gang tussen de pieren E en F, demonstreert een medewerker van de luchthaven dat het, ondanks alle maatregelen en sussende woorden in Den Haag, nog steeds kinderlijk eenvoudig is iemand illegaal Nederland binnen te smokkelen. Via een onbemande personeelsdoorgang, waarvan er op Schiphol ten minste drie zijn.

Het is simpel. Wie werkt aan airside, het `beschermde gebied' voorbij de douane, wordt alleen persoonlijk gecontroleerd als hij het gebied betreedt. Een beveiligingsbeambte controleert of het pasje echt is en of het hoort bij de toonder. Maar een aantal personeelsuitgangen die terug naar Nederland leiden is onbemand – en geeft vrij spel aan kwaadwillende Schipholmedewerkers. ,,De oplossing is heel eenvoudig'', zegt de medewerker die al jaren op Schiphol werkt en anoniem wil blijven. ,,Laat het personeel het beveiligde gebied verlaten via dezelfde bewaakte personeelsdoorgangen waardoor ze naar binnen zijn gegaan.''

Maar Schiphol ziet dat anders. ,,Wij controleren op security'', zegt een woordvoerder. ,,Het ministerie van Justitie bepaalt dat. Wij moeten zorgen dat er geen wapens of scherpe voorwerpen in het beschermde gebied komen. Persoonlijke controle van personeel dat van het beschermde gebied naar buiten gaat, is niet onze taak. Het smokkelen van goederen of personen is een zaak van de marechaussee en douane.'' Dat er geen leden van de marechaussee in uniformen bij de doorgangen staan, betekent nog niet dat er niet wordt gecontroleerd, zegt de marechaussee. ,,We controleren ook in burger en met camera's.''

Fab!ulicious is de nieuwe reclameslogan van Schiphol die je overal tegenkomt. Airport City Schiphol is een feest voor reizigers en winkelliefhebbers – een fonkelende galerij van restaurants, bars, winkelplaza's met parfum, glimmende elektronica, diamanten, tijdschriften en drank waar duizelingwekkende omzetten worden gehaald. Maar Schiphol was oorspronkelijk ontworpen als luchthaven. En die luchthaven ligt voor de zoveelste keer onder vuur. Grootschalige drugssmokkel door medewerkers, mensenhandel en honderden personeelsleden die betrokken blijken te zijn bij lucratieve misdaden – mogelijk gemaakt in de chaos die wordt gevormd door honderdduizenden passagiers, koffers en containers die zich bewegen tussen vliegtuigen, slurven, lounges, bagagekelders, platformen, magazijnen en hangars. Het dieptepunt was vorige week de spectaculaire beroving van een diamanttransport van KLM Cargo naar een vliegtuigje van Tulip Air. Ongemerkt verschaften de daders zich op klaarlichte dag, bewapend, toegang tot het platform, maakten gebruik van een onbeheerde KLM-bestelauto en passeerden de slagbomen. Een rooftocht van enkele kilometers over het meestbesproken risicogebied van Nederland.

Sinds de roof zijn de betrokkenen schichtig geworden. KLM zegt niets, in het belang van het onderzoek, de marechaussee is ,,media-moe'', de nationale recherche verwijst naar Justitie, Schiphol wil weinig zeggen over de beveiliging, het openbaar ministerie (OM) en het ministerie van Justitie evenmin. Alleen minister Donner praat – in de Tweede Kamer. Volgens hem valt het met die zwakke punten in de beveiliging wel mee, al kondigde hij deze week opnieuw aanscherpingen, strengere procedures en verbeterde controles aan.

De zwakste schakel op en rondom Schiphol is en blijft het personeel. Van de 60.000 werknemers op de luchthaven heeft ruwweg de helft een Schipholpasje. Daarmee kunnen ze op plekken komen die voor burgers verboden terrein zijn, en waar voor criminelen grof geld te verdienen valt. Zoals de bagagekelders, met onder meer KLM-medewerkers die zich leenden voor de import van cocaïne. Maar ook personeel van de See Buy Fly-winkels in het beveiligde gebied, vliegtuigschoonmakers, bagagemedewerkers, piloten, zelfs leden van de marechaussee zijn betrapt bij smokkel van mensen en goederen, zo blijkt uit justitiedossiers.

Zaak 1: zestig kilo cocaïne uit Cancún

Op 28 oktober 2004 is de spanning extra groot voor een groep medewerkers op Schiphol. Vlucht MP-640 uit de Mexicaanse badplaats Cancún is onderweg. Over enkele uren zullen de Schipholmedewerkers ieder een jaarsalaris bijverdienen als ze de zestig kilo cocaïne uit het toestel Nederland weten binnen te loodsen. Een planner bij Asito Aviation, dat de bagage van alle Martinairvluchten verwerkt, is lid van de bende; hij heeft ervoor gezorgd dat ze die dag dienst hebben.

Om 16.30 uur landt vlucht MP-640. Tarik, ook van de groep, brengt de bagage van het toestel met zijn bagagetrekker naar de kelder. Hier geeft hij de bagagelabelnummers en de beschrijving van de tassen door aan Mehmet. `De andere kant', de opdrachtgever in Mexico, heeft voor de landing de medewerkers ingelicht over de bagage die ze eruit moeten vissen. Tussen de honderden koffers en tassen pikt Mehmet de juiste tassen eruit. Tarik rijdt ze vervolgens op zijn karretje naar Glenn, een medewerker van KLM.

Als Tarik met de charlatte, de bagagetrekker, onderweg is naar Glenn, belt Mehmet om 16.49 met Glenn.

Mehmet: ,,Nou hoe is het?''

Glenn: ,,Ja rustig''

Mehmet: ,,Ja, hij is onderweg hè?''

Glenn: ,,Eh... ja geef me nog even vijf minuten, ja?''

Drie minuten later belt Glenn Mehmet terug.

Mehmet: ,,Ja!''

Glenn: ,,Ja, kom maar!''

Mehmet: ,,Hij is al eh... bijna bij je.''

Glenn: ,,Oké.''

Glenn neemt de drugs over en verstopt ze onder een zeil in een Schipholwagentje. Op zijn beurt zoekt Glenn contact met Tarik, werkzaam bij vliegtuigschoonmaakbedrijf Lavos. Als kwaliteitscontroleur beschikt hij over een witte wagen waarmee hij heen en weer rijdend op Schiphol zijn collega's kan controleren. Zo kan hij overal makkelijk en snel komen. Tarik smokkelt de tassen via de Kokspassage, de hoofddoorlaatpost voor werknemers en goederen tot het platform, naar buiten. Eenmaal op een parkeerdek laadt hij de drugs over in zijn personenauto en rijdt naar de parkeerplaats van McDonald's in Hoofddorp, waar hij de lading overdraagt. Nog geen half uur na de landing van vlucht MP-640 zijn de drugs uit de bagage gehaald, veilig het land binnengesmokkeld en met succes overhandigd aan de afnemers.

Wat de Schipholmedewerkers niet beseffen, is dat ze worden geobserveerd en afgeluisterd. Op 30 januari 2004, negen maanden eerder, was bij de meldkamer van de marechaussee een melding binnengekomen over drugssmokkel. Op 3 september wordt eindelijk een onderzoek gestart, dat de naam Zeus krijgt. Zo ontdekt de marechaussee dat Mehmet A., supervisor bij de afdeling bagageafhandeling van Asito op Schiphol, de bende leidt, samen met Glenn G. Terugrechercherend kan de marechaussee niet meer achterhalen hoeveel drugs van de eerste tip tot het begin van het onderzoek zijn binnengehaald. Wel wordt ontdekt dat de moeder van Mehmet op 17 juni op Schiphol werd betrapt met 30.000 euro tussen haar borsten. Ze zei dat het een aanbetaling voor een huis in Turkije was. Haar zoon wachtte op haar in het beschermde gebied, zo blijkt uit het strafdossier van het openbaar ministerie.

Bij de invoer op 28 oktober grijpt het onderzoeksteam niet in. Dat gebeurt wel op woensdag 17 november. In het Martinairtoestel uit Cancún vinden douaniers dan tachtig kilo cocaïne in vier tassen, met een straatwaarde van bijna twee miljoen euro. Op 8 december worden Mehmet en Glenn opgepakt, later nog meer Schipholmedewerkers. Glenn vertelt diezelfde dag nog aan zijn ondervragers dat hij voor elke kilo 2.000 euro zou ontvangen. Een ander lid van de bende verklaart dat hij elke keer tussen de 20.000 en 30.000 euro ontving en dat hij een keer per maand betrokken was bij een dergelijke smokkeloperatie. Het maandsalaris van een medewerker op de bagageafhandeling bedraagt zo'n 1.800 euro netto. ,,Allemaal wilden ze een luxueus leven leiden'', zegt een KLM-bagagemedewerker, gevraagd naar de motieven van zijn ex-collega's. In de vijftien jaar dat hij koffers afhandelt zijn vijftig van zijn directe collega's gearresteerd.

Ook andere medewerkers op Schiphol zagen collega's voor de bijl gaan. Ze hadden hun pasje uitgeleend of werkten illegalen naar buiten via de depots van de winkels en restaurants op de begane grond, de kelder van de luchthaven.

Een voormalige ober van een restaurant in het beschermde gebied zegt dat hij een angsthaas is. Had hij meer lef gehad, en was hij was niet gehinderd door een morele verwerping van criminaliteit, dan had hij wellicht nu een zomerhuisje aan de Turkse Rivièra bij elkaar gesmokkeld. In de vier jaar dat hij op Schiphol werkte heeft ook hij ,,ontiegelijk veel'' aanbiedingen gehad om even een pakje aan te nemen of iemand illegaal naar `buiten' te helpen. Een Schipholpasje is een goudmijn, zegt hij. De bedragen verschilden, afhankelijk van de smokkelwaar. Een met drugs volgepropte tas leverde tussen de twee- en vijfduizend euro op. Doorgaans boden illegalen hem zo'n drieduizend euro.

Daarnaast waren er de Pakistanen, Indiërs, Turken, Koerden, Marokkanen en Arabieren die zogenaamd op doorreis waren en moesten overstappen op Schiphol. Zij zochten naar mogelijkheden om illegaal Nederland in te komen. Volgens de ober spraken ze vooral buitenlandse Schipholmedewerkers aan. Keus genoeg: Alleen al bij de bagageafhandeling verwerken dagelijks zo'n 1.200 mensen meer dan honderdduizend koffers. De afgelopen vijf jaar heeft de marechaussee 675 medewerkers aangehouden voor mensensmokkel. Zij werkten voor één van de zeshonderd bedrijven op Schiphol.

Sinds de aanslagen op 11 september 2001 zijn de veiligheidsmaatregelen verscherpt. Na de oorlog in Irak en de aanslagen in Madrid, een jaar geleden, werden ze nog eens aangescherpt. En na het ontdekken van de smokkellijnen wéér. De smokkelaars lijken er geen hinder van te ondervinden.De screenings voor de afgifte van de Schipholpas door de marechaussee, onder auspiciën van de veiligheidsdienst AIVD, blijken niet effectief. De medewerkers die zich laten verleiden tot de smokkel van drugs of illegalen zijn vaak jaren werkzaam op Schiphol voor ze in de fout gaan, zo wordt duidelijk uit een aantal strafdossiers van het OM. Medewerkers worden vaak rechtstreeks door criminelen benaderd, waarna zij bezwijken voor de grote sommen die hun in het vooruitzicht worden gesteld.

De Amsterdamse advocaat Peter Plasman en zijn kantoorgenoten Ugur Sarikaya en Heleen Bos treden momenteel op in vijf grote smokkelzaken op Schiphol. ,,De luchthaven heeft een corrumperende uitwerking op de medewerkers'', zegt Plasman. ,,Ze komen schoon binnen en zetten uiteindelijk alles op het spel, omdat de verleiding enorm groot is. Ze blijken niet opgewassen te zijn tegen grote bedragen die hun worden voorgeschoteld.'' De omgeving werkt drempelverlagend, meent Sarikaya. ,,Ze zien het om zich heen gebeuren en op een gegeven moment zwichten ze zelf ook. Een deur openen met één beweging levert al duizenden euro's op.'' Bos: ,,Ze denken: Als ik het niet doe, doet een ander het.''

De advocaten zijn in de talloze dossiers die ze in de afgelopen jaren hebben behandeld niet één keer gestuit op een mol: iemand die door een criminele organisatie op Schiphol is neergezet. ,,Waarom zou je zoveel moeite doen, terwijl je heel gemakkelijk medewerkers kunt omkopen?'' Bovendien, zegt Sarikaya, blijven de leden van de drugsorganisaties zo zelf buiten schot. ,,En wordt een Schipholmedewerker betrapt, dan koop je toch een ander om?''

Zaak 2: Gerekruteerd in het belhuis

Het is zomers weer en E. heeft zijn KLM-shirt aan als hij naar een belhuis in de Bijlmer gaat om familie in Ghana te bellen. Hij werkt sinds 1994 op de bagageafdeling. ,,Wil je wat drugs voor ons weghalen uit de bagage'', vraagt de Afrikaan A. hem in het belhuis. E.: ,,Ik heb op Schiphol nooit gezien dat deze dingen gebeuren.'' A., in de Bijlmer beter bekend als `Chief', sommeert hem voortaan zijn ogen open te doen. ,,Die dingen gebeuren op grote schaal.'' Chief kan het weten: Hij haalt al jaren via Schiphol drugs binnen.

Kort na deze ontmoeting stelt E.'s collega D. voor dat ze een drugslijntje opzetten. E. zegt dat hij wel iemand kent en geeft het nummer van Chief aan D. De twee mannen ontmoeten elkaar op 8 augustus 2004. Een kleine week later wordt de eerste lading drugs, verpakt in pakjes van twintig bij twee centimeter in koffers van passagiers op doorreis, in de bagagekelders uit de koffers gehaald.

Uit intensieve observatie en taps van vele telefoongesprekken wordt duidelijk hoe de smokkel van drugs in zijn werk gaat. De avond voor de aankomst van een vlucht krijgt de organisator in Nederland een bagagelabelnummer en de naam van de koerier en de transitbestemming door. Soms worden de drugs in het land van herkomst in de koffers van nietsvermoedende passagiers geplaatst, bijvoorbeeld bij reizigers die een tussenstop maken op Schiphol, om geen smokkelaars in gevaar te brengen. Na de landing van het vliegtuig heeft de medewerker gemiddeld twee uur de tijd om de pakjes cocaïne uit de koffer over te laden in rugzakken, en ze via de personeelsuitgangen naar buiten te brengen. Twee dagen na de smokkel krijgen de corrupte medewerkers uitbetaald. Het geld gebruiken ze voor de aanschaf van auto's, mooie kleren voor zichzelf en hun partners en kinderen, en voor het onderhoud van de familie in het buitenland.

Als het goed gaat, tenminste. De rechtbank in Haarlem legde twee weken geleden gevangenisstraffen op aan achttien medewerkers van de KLM, onder wie D. Ze kregen tot negen jaar celstraf en 30.000 euro boete.

Zaak 3: Schoonmaker betrapt mensensmokkelaar

De marechaussee stuit nu en dan ook bij toeval op criminele Schipholmedewerkers, zo blijkt uit vier strafdossiers. In de ochtend van 3 februari 2004 wijst een schoonmaker de marechaussee op een KLM-medewerker die hij even daarvoor met zijn pasje drie `Indiaas ogende' mannen door een personeelsdoorgang zag loodsen. Kort nadat de marechausse hiernaar een onderzoek heeft ingesteld, een maand later, stuit de marechaussee op een omvangrijk netwerk van mensensmokkelaars op Schiphol. Twee afzonderlijke organisaties, veelal bestaand uit Schipholmedewerkers, smokkelen op grote schaal mensen in en uit Nederland. De groepen opereren telkens in verschillende samenstelling. Sommige leden zijn actief voor beide bendes. De in Sri Lanka geboren S. speelt een cruciale rol.

Illegalen uit India en Pakistan verblijven na aankomst op Schiphol enige tijd in een lounge binnen het beveiligde gebied. Met hun Schipholpas verschaffen Schipholmedewerkers hun toegang tot Nederland. En als illegalen via Schiphol Nederland willen verlaten om in Engeland hun geluk te beproeven, zorgen dezelfde medewerkers ervoor dat ze kunnen inchecken en de douane passeren. Zo worden ze door omgekochte Schipholmedewerkers begeleid van de incheckbalie tot de deur van het vliegtuig.

Zonder de medewerking van Schipholmedewerkers als KLM'er B., is de mensensmokkel nauwelijks mogelijk. Kort voor elke reis krijgt B. telefonisch instructies van zijn opdrachtgevers. Zo ook de avond van 2 op 3 februari 2004. Ene R., de rechterhand van de Sri-Lankees, licht de KLM'er in over drie mannen uit India die via Curaçao zijn gearriveerd op Schiphol. B. treft de mannen aan het begin van de D-pier. Vervolgens smokkelt hij ze met zijn Schipholpas een voor een door een tourniquet van het beschermde internationale gebied naar het Schengengebied. B. noteert in zijn aantekeningenboekje: 3 x 1 uit Cur Eur 3.000. Zijn honorarium voor een ochtendje smokkelen.

Ook B. is geen crimineel die door de organisatie op Schiphol is neergezet. In 1993 kwam hij te werken bij het beveiligingsbedrijf Seceurop, inmiddels Falck, een van de grootste werkgevers op Schiphol. Twee jaar later maakte hij de overstap naar KLM. Hij begon in de bagagekelder en solliciteerde zich naar boven. Sindsdien checkt hij bagage in aan de gate en scheurt instapkaarten van passagiers. Ook werkt hij op afroepbasis bij Falck Airport Security. Tot hij wordt benaderd door een zekere K., die bij de afdeling `crewbagage' van KLM werkt, is B. een eerzame medewerker. De vraag van K. is simpel en erg direct: Wil je illegalen helpen smokkelen? Volgens K. stemt B. er uiteindelijk mee in, omdat hij een tweede huis in Amerika wil kopen. B. zou later verklaren dat hij een paar keer heeft geprobeerd te weigeren, maar dat dat niet werd gepikt door de Sri-Lankese bendeleider. Die zou B. hebben bedreigd.

Op 7 september 2004 krijgt B. weer een telefoontje, dit keer van zijn collega K. Er is weer een te smokkelen illegaal aangekomen op Schiphol. Leden van het zogenoemde Sluisteam van de marechaussee, die de illegaal observeren, zien op 9 september dat de illegaal en B. elkaar treffen voor gate F2. Rond elf uur in de ochtend lopen ze gezamenlijk richting D-pier. Ze houden zich enige tijd op bij een personeelsdoorgang aan het begin van de D-pier, naast de grensdoorlaatpost in Terminal 1. Deze doorgang bestaat uit twee tourniquetdeuren die vanuit het beschermde internationale gebied toegang verschaffen tot het Schengengebied. Deze deuren kunnen alleen geactiveerd worden met een Schipholpas. De leden van het Sluisteam zien dat de illegaal uit India met de pas van B. door de deur gaat. De illegaal laat na het passeren van de deur het pasje van B. vallen waarna B. het opraapt. Korte tijd later worden B. en de illegaal aangehouden.

Gaten in de beveiliging blijven er, ondanks alle maatregelen. Afgelopen woensdagmiddag duwde een winkelmedewerker bij een van de personeelsdoorgangen naar het beveiligde gebied een kar, volgeladen met dozen, ongecontroleerd langs het beveiligingspersoneel het beschermde gebied in. De winkels in het beschermde gebied worden de hele dag door bevoorraad. De winkelmedewerker moest zelf door een metaaldetectiepoort. De kar past niet in de RÖntgenmachine, en de dozen één voor één door de x-ray schuiven zou veel te veel tijd kosten.

,,Ongeveer eens in de tien keer controleert de bewaking die karren'', zegt een medewerker van een van de winkels. ,,Maar als dat gebeurt, kijken ze meestal even aan de bovenkant, en gooien een of twee van de bovenste dozen door de x-ray. Je kunt er met gemak een wapen in verstoppen en het in het beveiligde gebied aan een passagier overhandigen.''

Daarnaast zijn er inconsistenties. Zo mogen op Schiphol wegens het gevaar voor terroristische aanslagen geen nagelschaartjes meer worden verkocht. Maar wie in het beschermde gebied een paar kazen koopt voor vrienden in het buitenland, krijgt er een kaasschaaf bij. ,,Kaasschaven staan niet op de verboden lijst van Justitie'', zegt de woordvoerder van Schiphol. ,,Wij voeren de protocollen van Justitie uit.''

In 1994 wisten enkele criminelen vrijwel op identieke wijze als de diamantrovers vorige week zes miljoen gulden buit te maken op Schiphol. Ook toen werden keiharde maatregelen aangekondigd, maar die zijn volgens de Amsterdamse advocaat Plasman nooit gerealiseerd. ,,Dergelijke incidenten neemt men op Schiphol op de koop toe.'' Volgens Plasman is het een kosten-batenanalyse. ,,Veel veiligheidsmaatregelen werken vertragend, voor de vluchten, vrachtafhandeling en passagiers, terwijl het handelsmerk van Schiphol juist snelheid is.'' Een voormalige beveiligingsbeambte, nu elders op de luchthaven werkzaam, beaamt dat. ,,Op Schiphol heerst toch altijd het gevoel dat het allemaal wel goed afloopt'', zegt hij. ,,Waarom zou nou net die ene koffer uit honderdduizenden degene zijn die je eruit moet halen? De sfeer is: er gebeurt toch niks, we moeten door, er staat nog een enorme rij. Passagiers klagen, vliegtuigen moeten weg, er moet geld worden verdiend. Er is altijd tijdsdruk op Schiphol, ook bij de beveiliging.''

De namen van `corrupte' Schipholmedewerkers in dit artikel zijn gefingeerd om redenen van privacy.