Ramdas en zijn zorgen over de Nederlandse identiteit

Anil Ramdas behoorde de afgelopen jaren tot degenen die een eigen Nederlandse identiteit in staatkundige en culturele zin plachten te ontkennen en ieder die zo brutaal was tegen dat verlichte inzicht in te gaan in een racistische hoek te situeren. Inherent daaraan, zo luidde de kritiek, is immers het denken in wij/zij-termen. Alsof dat niet inherent is aan iedere groepsvorming van enige betekenis.

In zijn column van 28 februari `On-Nederlands' maakt hij zich ineens zorgen over on-Nederlands gedoe dat hij om zich heen waarneemt. Is er dan toch zoiets als een Nederlandse identiteit? Ja, hij maakt nu zelfs gewag van onze Nederlandse volksaard en Pim Fortuyn als iemand die daar helemaal buiten stond, terwijl Fortuyn door geestverwanten van Ramdas juist beschuldigd werd van spruitjesnationalisme. Door nu over Nederlandse identiteit te spreken als onze volksaard valt Ramdas terug op een statisch en onveranderlijk concept van de Nederlandse identiteit. Ik ben steeds uitgegaan van die identiteit als een complex en dynamisch fenomeen dat allerlei bijzondere identiteiten en loyaliteiten overkoepelt evenals uiteenlopende tradities. In nationaal verband duidt die identiteit op een zekere culturele integratie, in internationaal verband juist op culturele pluriformiteit. Een statische en homogene nationale identiteit zoals het begrip volksaard veronderstelt, is in een vrije en pluralistische samenleving als de onze een onhoudbaar concept. Dat Ramdas daarmee nu voor de dag komt om zich af te zetten tegen allerlei on-Nederlands gedoe, is iets dat wel even gesignaleerd mag worden. Ik zal het niet als racistische aberratie bestempelen, maar het is wel een teken van de verrechtsing, ja van een reactionaire tendens die bij veel voormalig linkse intellectuelen waar te nemen valt.