`Lot van Syrisch regime zelf staat op het spel'

De mogelijke terugtrekking van de Syrische troepen uit Libanon raakt ook de positie van het regime in Syrië zelf. Niemand kan de afloop voorspellen.

Even glimlacht mensenrechtenactivist en advocaat Anwar al-Bounni. Nee, er is geen manier waarop Syrië het nog goed kan doen met het buurland Libanon. Als het zijn 14.000 man troepen daar houdt, zoals ze er sinds 1976 zijn, raakt Damascus nog meer internationaal geïsoleerd. En wat er dan gebeurt, weet niemand.

Maar als het onder de huidige zware druk van het westen en de Libanese oppositie zijn troepen wél terugtrekt, dan staat het voor schut voor de publieke opinie in Syrië. ,,De mensen hier zijn dan niet meer bang voor het regime zoals in het verleden. Wellicht dat de democratisering van Syrië dan eindelijk op gang komt.''

Weer glimlacht Bounni, die kort geleden een petitie heeft ondertekend waarin tot zo'n terugtrekking werd opgeroepen. ,,In Libanon gaat het om veel meer dan om Syrische troepen. Het gaat om de toekomst van het regime in Syrië zelf.''

Damascus, zomaar een doordeweekse ochtend. Zo op het eerste gezicht is er niets bijzonders aan de hand, maar schijn bedriegt – achter de voordeuren van menig huis wordt volgens vrijwel alle gesprekspartners driftig gediscussieerd hoe het nu verder moet met Libanon. Veel Syriërs hebben het welbeschouwd niet zo op Libanezen, die ze arrogant, koud en al te calculerend vinden. En vooral ondankbaar. Mohammed (35) die twee jaar in Libanon in de textielindustrie heeft gewerkt: ,,Ik herinner mij dat mijn Libanese baas een keer zei: er zijn een miljoen Syriërs in Libanon, die verdienen elke dag een dollar – dus jullie slepen elke dag een miljoen dollar weg uit mijn land.''

Mohammed onderstreept keer op keer dat hij van Libanezen houdt, maar als hij dit verhaal vertelt, spreekt zijn gezichtsuitdrukking een andere taal. ,,Hebben wij dan niet de vrede in Libanon gebracht (na de burgeroorlog van 1975-1990, red.)?''

Zijn vriend Ahmet, die islamitisch recht studeert, valt hem bij. ,,Laten we maar eens kijken wat er gebeurt als de Syrische troepen terug zijn, ik denk dat ze daar in Libanon gelijk weer beginnen te vechten.'' Gewone Syrische burgers willen meestal niet met hun achternaam in de krant.

Maar uiteindelijk hadden veel Syriërs niet anders verwacht van die koele ondankbare Libanezen, die in de officiële Syrische media nog steeds als het `broedervolk' worden omschreven.

Vandaar dat advocaat Bounni zijn aandacht veel meer richt op wat de kwestie-Libanon uiteindelijk in Syrië teweeg zal brengen. Hij heeft gezien hoe het Midden-Oosten langzamerhand de weg naar de democratie opgaat. De oorlog in Irak, de verkiezingen in Palestina – de tijden van dictatoren zijn volgens hem voorbij.

[Vervolg SYRIE: pagina 5]

SYRIE

Wie heeft hier de macht?

[vervolg van pagina 1]

Alleen Syrië leek grotendeels immuun voor de wind van verandering in het Midden-Oosten. Maar door de kwestie-Libanon gaat dat veranderen, denkt hij. ,,Als het regime wordt vernederd omdat het zich moet terugtrekken, dan krijgen de mensen hoop.''

In Syrië is er al wel wat veranderd, meent hij. ,,Voor de verkiezingen in Irak van 30 januari kon niemand hier zeggen dat de Amerikaanse politiek daar ook goede kanten had, maar nu kan dat wel. En dat Palestijnen soms gewoon terroristen zijn, en niet alleen vrijheidsstrijders, dat kan nu ook worden gezegd.''

Weer glimlacht Bounni en hij droomt weg – ,,wellicht dat ooit een dag in Syrië eenzelfde democratiseringsbeweging zoals in Georgië en Oekraine..''

Maar is de zaak zo simpel? Al jarenlang vragen de Syriërs zich af wie de macht heeft in het land. Is het president Bashar al-Assad, die hoe dan ook beduidend minder macht heeft dan zijn ijzeren vader Hafez, of de generaals van het leger en de inlichtingendiensten? Of is Syrië een land geworden waar velen een beetje macht hebben maar niemand alle?

,,Ik denk dat de president wel in de kamer zit waar het besluit over terugtrekking valt, maar of hij praat of alleen maar luistert durf ik niet te zeggen'', zegt Bounni.

Binnen het regime zijn er bovendien groepen, zo weet iedereen in Syrië, die veel geld verdienen met bijvoorbeeld de illegale teelt van opium in de Oost-Libanese Beka'a-vallei of simpelweg met steekpenningen. Zij zijn buitengewoon ongelukkig hoe de situatie in Libanon zich ontwikkelt omdat zij mogelijk hun bronnen van inkomsten daar zullen verliezen.

,,De verdeeldheid binnen het regime is groot'', zegt Abdulhamid Ammar, een schrijver die een jaar geleden nog hoop had voor Syrië, maar nu, mede na ondervragingen door de veiligheidsdiensten, naar eigen zeggen alle hoop op verbetering heeft opgegeven. ,,Ik sluit niet uit dat de president zijn tegenstanders uiteindelijk gaat wegzuiveren.''

Maar hij ziet ook veel andere mogelijkheden. ,,Wellicht dat de president zelf geliquideerd gaat worden door ontevreden mensen in zijn omgeving''. Ammar ziet zelfs de mogelijkheid dat groepen in het regime als een soort vijfde colonne met de Amerikanen gaan samenwerken in een ultieme poging hun machtspositie te behouden.

De laatste dagen worden de Syriërs erop voorbereid dat het uiteindelijk tot een terugtrekking uit Libanon komt. Syrië is ,,wijs'' in de huidige crisis, zeggen de officiële media, wat wordt uitgelegd als een poging zo'n nederlaag tegen de buitenwereld aan de bevolking te verkopen. Passiviteit legitimeert het door in de staatsmedia te wijzen op zijn ,,morele superioriteit''. Vandaag houdt de president een rede tot het parlement en de verwachting is dat hij een – in ieder geval gedeeltelijke – terugtrekking van soldaten uit Libanon aankondigt. Maar: blijven de veiligheidsdiensten, die achter de schermen , in Libanon of is hun tijd ook gekomen? Een ding is zeker: met de crisis in Libanon is ook Syrië begonnen aan een nieuw hoofdstuk. Niemand weet hoe het afloopt.