Hollands dagboek

Wie Thom de Graaf, minister van Bestuurlijke Vernieuwing voor D66 en vice-premier. Getrouwd met Machteld en vader van Tobias en Julie.

Waarom Reed afgelopen week met een vip-bus langs veertig gemeenten om uit te leggen waarom hij een gekozen burgemeester wil.

Schrijft `Het publiek bestaat uit vmbo-leerlingen. Misschien moet eerst de democratie zelf nog worden uitgelegd.'

Woensdag 23 februari

Ik las ooit bij Frits Bolkestein dat goede dagboekschrijvers personen van het tweede niveau zijn. Dit wordt een matig dagboek.

Vandaag begint de tour door Nederland om het debat over de gekozen burgemeester op gang te brengen. Bijna veertig gemeenten kriskras door Nederland, vier dagen lang. Georganiseerd door enthousiaste mensen van het ministerie en het creatieve bureau BKB. Na een korte nacht in een hotel komen woordvoerder Jan en ik monter om 8.30 uur het Newscafé in Groningen binnen. Veel journalisten, veel camera's, enkele bestuurders en zowaar ook geïnteresseerd publiek wachten me op. Daar heb ik bewondering voor, want uit mijzelf zou ik nooit voor een debat zijn te porren op dit tijdstip. Aan de ontbijttafel met een enorme ananas als decoratie spreek ik met PvdA-bestuurderen. Jacques Wallage is een warm voorstander, Hans Alders ook (maar wellicht niet van de gekozen Commissaris) en de door een referendum in Delfzijl aangewezen Maritje Appel niet echt.

Volgens het strakke schema moeten we om 9.30 uur in Roden zijn voor een debat met burgemeester Hans van der Laan. Het publiek is aan de oudere kant en merendeels van oordeel dat zo'n gekozen type maar niets is. PvdA-kamerlid Niesco Dubbelboer sluit zich voor een uurtje aan en rijdt met ons mee in de grote blauwe vipbus naar de volgende stop in Beetsterzwaag. Leuk van Niesco, die zelf een voorstander van de gekozen burgemeester is maar op last van zijn partijleden tegen moet zijn. Hij vervult zijn rol met verve door in de bus met mij verder te debatteren ten overstaan van meereizende journalisten. Pas later hoor ik dat hij heeft aangekondigd schriftelijke vragen te stellen over het propaganda-gehalte van mijn Ronde van Nederland. Dat had hij mij ter plekke wel kunnen vragen, scheelt weer de kosten van een Kamervraag. En het antwoord is ook al simpel: voorgenomen beleid mag worden verdedigd en toegelicht in het land, ook met onorthodoxe middelen. Het is aan te bevelen daarbij ook tegenstanders te betrekken. Welnu, ik doe niet anders en Niesco is zelf het beste voorbeeld. Kortom: oppositie met een klein o-tje.

De dag is een aaneenschakeling van busritten, koffiebekers en debatten. In Heerenveen in ijsstadion Thialf een lunchgesprek. Ik mag, ondanks het schema (aankomst 12.10 uur, vertrek 13.20 uur) enkele minuten genieten van de training van topschaatsers als Gerard van Velde en Sven Kramer.

Ook in Meppel, Enschede en Diepenheim voor- en tegenstanders in alle maten en soorten. De argumenten tegen zijn vaak gericht op een te sterke positie van de burgemeester (of juist niet sterk genoeg), een verzwakking van de gemeenteraad, het verlies van onpartijdigheid en neutraliteit en een te grote instabiliteit bij een spoedige invoering. Dat zijn respectabele bezwaren, die een serieus debat vragen. Soms hoor ik echter ook dat burgers niet in staat zijn een goede afweging te maken en te gemakkelijk verleid worden door goedkoop populisme. Doet me denken aan de bezwaren tegen invoering van het algemeen kiesrecht in 1917. En vrouwen moesten toen nog een paar jaar wachten, want tja, zouden die daar wel capabel voor zijn...?

In Zwolle interviewen studenten journalistiek mij. Het publiek bestaat uit vmbo-leerlingen, die niet bijster geïnteresseerd lijken in verandering van de lokale democratie. Misschien moet eerst de democratie zelf nog worden uitgelegd. Ik doe toch een poging op een simpele manier de gekozen burgemeester toe te lichten. Na afloop bevelen Haagse journalisten mij aan de Kamer op dezelfde wijze toe te spreken. Na een kroegdebat in Deventer sluit cabaretier André Manuel de dag af. Het debat is volgens hem een strijd tussen de have's en de wannahaves. Om 22.45 uur vlij ik me neer op de achterbank van chauffeur Frits.

Donderdag

And now for something completely different. Ik ben de hele dag in de Tweede Kamer, waar ik mag spreken over grondrechten in onze pluriforme samenleving. De Kamer deelt unaniem de visie dat er geen hiërarchie moet worden aangebracht in de klassieke grondrechten. Dat is belangrijk, want er wil nog wel eens een politicus beweren dat de vrijheid van meningsuiting boven alles gaat of juist dat het non-discriminatiegebod niet voor niets vooraan in de Grondwet staat. De CDA-woordvoerder pleit er serieus voor ontneming van de vrijheid van meningsuiting mogelijk te maken als bijkomende straf. Ook moeten nieuwe partijen voorafgaand worden getoetst op hun rechtsstatelijk gehalte. Het lijkt mij allemaal hoogst aanvechtbaar, juridisch ondoenlijk en politiek niet doordacht. Door het verloop van het debat moet ik plotseling nadrukkelijk verklaren de SGP, ondanks dat men aldaar een theocratie aanhangt en vrouwen weert, niet te zien als een clear and present danger voor de Hollandse democratie. Het zetelaantal boezemt geen angst in, de godvruchtige vertegenwoordiging in de Kamer ook niet.

's Avonds het Politiek Overleg D66. Kamerbewaarder Fred verzorgt drank en spijzen. Zoals gebruikelijk komt Laurens Jan Brinkhorst wat later binnen om ook weer wat eerder weg te gaan.

Vrijdag

Een goed debat wekt zelden journalistieke interesse, tenzij natuurlijk een politieke rel in het verschiet ligt. Dus werd ik gisteren in de wandelgangen niet ondervraagd over de godsdienstvrijheid maar over het oordeel van Jozias van Aartsen over de gekozen burgemeester en zijn pleidooi voor een gekozen formateur. Benieuwd of de VVD inderdaad na veertig jaar uit de staatkundige woestijn komt. Van Gerrit Zalm krijg ik het Liberaal Manifest. Er zit een oranje bandje om met de tekst `Waarom?'. De hele dag blijft die vraag mij door het hoofd spoken.

Vrijdag is ministerraadsdag in Den Haag. Een dagboekschrijver kan daar niets mee, althans de eerstvolgende 25 jaar. Het geheim van de Trêveszaal is net zo heilig als dat van Noordeinde, al is ons dak wat poreuzer. De omgang in de ministerraad is van oudsher vormelijk. Men spreekt elkaar via de voorzitter toe en heeft het over de collega van Landbouw of de staatssecretaris voor Europese Zaken. Die laatste mag er als enige van de bond van `stassen' de gehele dag bij zitten. Of hij dat een vreugde vindt, is onbekend.

De raad vergadert in een vaste opstelling, met de eerste vice-premier recht tegenover de minister-president en de tweede vice-premier rechts naast hem. Aan het begin ziet de vergadertafel er nog overzichtelijk uit, aan het einde is hij bezaaid met lege enveloppen en kranten en zijn de schaaltjes met snoepjes en dropjes geplunderd. De meeste ministers zijn omgeven door hoge stapels dossiers en adviezen, de loodgieterstassen op grijpafstand achter de stoel. Ondanks de plechtige ruimte en het drukkend besef van verantwoordelijkheden wordt er in de regel veel en hard gelachen. Jammer dat de zeer geheime notulen daar zelden gewag van maken.

Zaterdag en zondag

Ik heb verschillende radio- en televisie-uitnodigingen afgeslagen. In plaats daarvan slaap ik een beetje uit, doe boodschappen, laat hond Bobby uit. Ik heb zaterdag een lang telefoongesprek met de Antilliaanse premier Etienne Ys. Zijn minister van Justitie Norberto Ribeiro is afgetreden. De politieke situatie is, zacht gezegd, niet stabiel en Etienne klinkt niet echt vrolijk, al is het zijn verjaardag.

Zondag vertrekken Machteld en Tobias naar Normandië. Onderwijsgoden bepaalden dat de scholen in de regio Den Haag-Leiden nu krokusvakantie hebben. Dochter Julie verblijft voor bijna drie maanden in Aix-en-Provence, dus het wordt nu wel heel stil in huis. Ik probeer zo'n dertig rode mappen (kleur voor spoeddossiers) af te doen, niet allemaal hebben ze echt spoed.

's Avonds rijdt chauffeur Ben mij samen met politiek assistente Carla naar Maastricht. Ik ben op tijd in het hotel om na middernacht The West Wing te zien. Kost een stukje van de nachtrust, maar dan krijg je ook wat.

Maandag

Een stralende dag voert ons door het Limburgse en Brabantse land. Mijn projectleider gekozen burgemeester Hanneke Schipper reist mee om zelf de sfeer van de debatten te proeven. In elke plaats die we aandoen is die sfeer anders, afhankelijk van stad of ommeland, insiders of outsiders in de zaal, welwillendheid om argumenten te wegen of emotie die de boventoon voert. Vooral burgemeesters debatteren.

Evidente voorstanders zoals burge(groot)meester Gerd Leers van Maastricht en collega Alexander Sackers van Eindhoven (maar dan graag met meer bevoegdheden), maar ook genuanceerde pleitbezorgers van de benoeming door de gemeenteraad (Heerlen, Oss), ambivalente ambtsdragers zoals Ton Rombouts van Den Bosch, niet vóór maar ook niet helemaal tegen, en de beginselvaste burgemeester Meiers van Onderbanken die na twaalf jaar dienst deze vernieuwing absoluut niet wil meemaken.

In Wageningen laat burgemeester Alexander Pechtold weten graag volgend jaar gekozen te worden. Hij is van D66, maar ik geef hem toch een goede kans.

Dinsdag

Via mail, telefoon en sms onderhoud ik deze dagen mijn gezinsrelaties. Het is behelpen.

's Ochtends ben ik om 9 uur voor verschillende ministeriële onderraden in Den Haag. Tussendoor kan ik snel even telefoontjes plegen en overleggen met mijn secretaresses Edibe en Lorena. Altijd haast en nergens echt tijd voor, zo ervaar ik het ministersbestaan op een mindere dag. Never a dull moment op alle andere dagen.

In Rijswijk woon ik de crematie van Henk Zeevalking bij. Een leuke man van weinig woorden maar veel overtuigingen. Henk was actief in de Vrijmetselarij en dus is er aandacht voor de Opperbouwmeester van het heelal.

's Avonds eet ik met staatssecretaris Medy van der Laan. Het is leuk om niet alleen met eigen onderwerpen bezig te zijn, maar me als vice-premier ook tamelijk onbescheiden met andermans zaken te bemoeien. Zoals de toekomst van de publieke omroep waar Medy interessante gedachten over ontvouwt.

Woensdag 2 maart

The tour must go on. Om 7.15 uur van huis, om 8.30 uur aan het ontbijt met Job Cohen en de veiligheidsdriehoek in Amsterdam. Het leven is wél leuk, maar waarom altijd zo vroeg?

De sneeuw zorgt voor de terugkeer van Anton Pieck in ons landschap, maar ook voor vertragingen. Van Amsterdam via Zaanstad, Heemstede, Hilversum, Amersfoort, Arnhem, Nijmegen en Buren naar Utrecht, hulde voor de chauffeur.

Het valt me op dat veel mensen bang zijn dat er flierefluiters of soapsterren tot burgemeester worden gekozen. Niemand zou daar natuurlijk zelf op stemmen, maar met de buurman weet je het nooit. Aan het eind van weer een busy buss-day naar Middelburg, waar morgen de laatste etappe begint.

Later deze maand is het woord aan het parlement. De tour zal er ongetwijfeld aan bijdragen dat in het politieke debat besluitvaardigheid, wijsheid en zorgvuldigheid hand in hand gaan.