Een onbetrouwbare vrouw als veiligheidsrisico

De echtgenote van een lijfwacht tipt een blad over koninklijke privé-reisjes. Wat zegt dat over de veiligheid van bijvoorbeeld bedreigde politici? Over `A-screenings' en de plicht een strandend huwelijk bij de AIVD te melden.

Dat medewerkers van Privé wel erg vaak op de plaats van een geheime bestemming waren, zoals toen prinses Máxima haar trouwjurk ging passen in Milaan, begon op te vallen. Een lijfwacht van het koninklijk huis bleek in 2003 de bron van allerlei vertrouwelijke informatie over de koninklijke familie waarover het weekblad Privé had gepubliceerd. De echtgenote van de lijfwacht gaf, na in zijn agenda te hebben gekeken, gegevens aan het blad door over privé-reisjes van de koninklijke familie.

Deze week publiceerde Weekend als eerste over de zaak; politie en justitie bevestigden gisteren het lek. Men verbaast zich daar over de belangstelling voor een gossip-zaak. Maar nu ook met de dood bedreigde Kamerleden en bestuurders door zulke lijfwachten worden beveiligd, maakt het incident duidelijk dat die beveiliging niet waterdicht kan zijn. De zaak van de lijfwacht onthult bovendien iets van de doorgaans vertrouwelijke controle op de betrouwbaarheid van persoonsbeveiligers.

De beveiliging van leden van het koninklijk huis wordt uitgevoerd door de Dienst Koninklijke en Diplomatieke Beveiliging (DKDB) van het Korps Landelijke Politiediensten (KLPD). De DKDB bestaat uit 240 medewerkers. Daarvan zijn er 100 ingedeeld bij de unit die de leden van het koninklijk huis beveiligt. De overige 140 medewerkers horen bij de unit diplomatieke beveiliging, onder meer verantwoordelijk voor het beveiligen van politici als Ayaan Hirsi Ali en Geert Wilders. Deze twee units zijn niet strikt gescheiden. De KLPD zei gisteren nog niet te weten of de geschorste DKDB'er ook politici beveiligde.

Nadat was vastgesteld dat Privé over vertrouwelijke gegevens beschikte – vijf jaar lang, zegt hoofdredacteur Santegoeds – begon het bureau veiligheid en integriteit van de KLPD in de zomer van 2003 een onderzoek naar een lek in de beveiliging. Dit onder leiding van het landelijk parket van het openbaar ministerie.

Daarbij zijn telefoons afgetapt, bevestigt woordvoerder W. de Bruin van het landelijk parket. Na een paar maanden onderzoek, ,,niet door heel groot team'' volgens het OM, is de echtgenote van de lijfwacht in december 2003 aangehouden op verdenking van het schenden van staatsgeheimen. De lijfwacht werd geschorst toen duidelijk was ,,dat hij kennelijk zijn vrouw in staat stelde aan informatie te komen'', zegt KLPD-woordvoerder A. de Jong. Uit het onderzoek bleek volgens het OM hoe dan ook dat de lijfwacht zelf niet op de hoogte was van de activiteiten van zijn vrouw.

Tegen de lijfwacht is een disciplinair onderzoek ingesteld, waarvan de conclusie was dat hij schuldig was aan ,,plichtsverzuim'', aldus de KLPD. De lijfwacht is disciplinair gestraft met een voorwaardelijk ontslag uit de DKDB, omdat hij niet zorgvuldig met informatie is omgesprongen. Of het DKDB'ers verboden is hun vrouw te zeggen waar ze heengaan, of een agenda te laten rondslingeren, kon De Jong gisteren niet zeggen. De KLPD zoekt ruim een jaar na de schorsing nog altijd een geschikte nieuwe functie voor de man.

De zaak tegen de vrouw werd geseponeerd. Woordvoerder De Bruin van het landelijk parket: ,,Het dichten van het lek had prioriteit boven een strafzaak.'' Ondanks het sepot acht het OM de vrouw schuldig aan het verstrekken van gegevens aan Privé, aldus De Bruin. ,,Iemand kan zich schuldig maken aan een strafbaar feit en toch niet te veroordelen zijn als er onvoldoende wettig en overtuigend bewijs is.'' De oorzaak van het sepot moet volgens het OM gezocht worden in de ernst van de verdenking. ,,Er waren onvoldoende bewijzen dat er staatsgeheimen waren geschonden.''

Aan de rechtmatigheid van het bewijsmateriaal lag het volgens het OM niet. Evenmin was er volgens De Bruin sprake van aandringen tot sepot door de koningin, om de zaak uit de openbaarheid te houden. ,,De koningin heeft zich er niet in gemengd. Als het schenden van staatsgeheimen ten laste is gelegd, kan de rechter ook beslissen de zaak achter gesloten deuren te behandelen.''

Alle DKDB-leden ondergaan een zogeheten A-screening van de inlichtingendienst AIVD. A-onderzoeken zijn het zwaarst ,,qua omvang en diepgang'', volgens de AIVD. Een A-screening moet onder meer de vraag beantwoorden of, in de woorden van de AIVD, er ,,persoonlijke gedragingen of omstandigheden'' zijn waardoor er ,,onvoldoende waarborgen'' zijn dat iemand ,,onder alle omstandigheden de uit de vertrouwensfunctie voortvloeiende verplichtingen getrouwelijk zal volbrengen''.

Toch beschouwt de AIVD wat rond de lijfwacht in kwestie is misgegaan ,,niet als onze verantwoordelijkheid'', zegt woordvoerder V. van Steen. Een gesprek met de partner van een potentiële vertrouwensfunctionaris behoort standaard tot de A-screening, zegt hij. ,,Maar een waterdichte garantie is dat natuurlijk nooit.''

Wie een `geen bezwaar' heeft van de AIVD en is aangenomen in een zogeheten A-functie, zegt Van Steen, blijft verplicht om ,,relevante veranderingen in persoonlijke omstandigheden'' te melden bij zijn werkgever. De vraag of de lijfwacht zich in zulke omstandigheden bevond, kon gisteren niet worden beantwoord. En wat beschouwt de AIVD als relevant? ,,Als je bijvoorbeeld van partner verandert, dan moet je dat altijd melden'', zegt Van Steen. ,,En de werkgever is na een dergelijke melding verplicht de AIVD te verzoeken opnieuw een A-onderzoek naar de betreffende werknemer te doen.''

In 2003 deed de AIVD 1.863 veiligheidsonderzoeken voor A-functies. In Nederland zijn ruim 3.000 personen in zo'n functie werkzaam. Binnen afzienbare tijd moet de AIVD nog honderden potentiële DKDB-lijfwachten screenen. De komende jaren groeit de DKDB namelijk van 240 naar 440 medewerkers, een direct gevolg van de toenemende vraag naar beveiliging van onder meer politici.