De culturele revolutie van Rutte tegen zijn eigen universiteit

De maoïstische tactiek van afrekenen en koppen rollen is de nieuwe regeringsstijl, meent Maarten Huygen die als commentator reist door de samenleving.

In zijn hoge bestuurskamer aan de Amsterdamse Nieuwezijds Voorburgwal lacht de decaan van de faculteit tevens hoogleraar staatsrecht mr. Jit. A. Peters verbaasd. Hoe kan een staatssecretaris oproepen tot studentendemonstraties en bezettingen tegen slecht hoger onderwijs waar hij zelf mede voor verantwoordelijk is? Hoe kunnen Kamerleden dit staatsrechtelijke novum zomaar accepteren?

De rechtenfaculteit van Peters was de aanleiding tot een studentendemonstratie vorige week. Enkele honderden rechtenstudenten trokken op naar het Maagdenhuis, het bestuurskantoor van de Universiteit van Amsterdam. Wegens plaatsgebrek konden zo'n 180 rechtenstudenten, die zich later hadden ingeschreven, niet meer meedoen aan de werkgroepen en moesten ze zich beperken tot de massale hoorcolleges. Nu heeft zich dit plaatsgebrek vroeger op grotere schaal voorgedaan en meestal lost het zich al na een paar weken op. De Amsterdamse rechtenfaculteit trekt veel spookstudenten die meer van het vrije stadsleven dan van de studie houden. Maar ook Peters moet erkennen dat het equivalent van 50 fulltime docenten op ruim 3.000 studenten te weinig is. Zijn faculteit zit met chronisch geldgebrek. Dat wijt hij niet alleen aan de scheve verdeling door zijn college van bestuur maar ook aan het rijk. Zolang Peters in het vak zit, worden er in Den Haag nieuwe bezuinigingsronden en nieuwe vormen van toezicht uitgedokterd die hem extra werk verschaffen.

Het laatste nieuwe plan (zoals gebruikelijk een bezuiniging vermomd als verbetering) bestaat uit een verkleind formaat financieel `rugzakje' van vijf en een half jaar `leerrechten' waarmee studenten elk jaar opnieuw mogen beslissen waar ze gaan studeren. Peters voorziet dat dat veel nieuwe administratie met zich meebrengt. En dat voor een recht dat studenten nauwelijks zullen gebruiken. Ook student Joep Meddens van de Centrale Faculteitsraad ziet er niets in. Eerst maar eens goede opleidingen financieren,vindt hij.

Maar staatssecretaris Rutte voor hoger onderwijs vindt dat hij zelf niet voor alle bureaucratie en bezuinigingen verantwoordelijk is. Vorige week verscheen hij met zijn studentenbrilletje in de actualiteitenrubriek Netwerk. Hij trok zijn pak uit, deed een spijkerbroek en trui aan en toog met de cameraploeg naar de universiteit van Leiden. Daar begon hij studenten te vragen waarom ze zo weinig kritisch waren over het onderwijs. De theoretische keuzemogelijkheden van zijn eigen `leerrechten'-plan vond hij kennelijk niet genoeg. Hij vroeg de studenten waarom ze niet de straat op gingen om beter onderwijs te eisen. Hij was als een maoïstische revolutionaire leider die in arbeidersuniform een culturele revolutie onder jongeren ontketent om koppen van tegenstanders te laten rollen.

Is dat de sterke staat uit het Liberaal Manifest? Het zuiveren van mensen die loyaal de nieuwe Rutte-formulieren invullen en nieuwe Rutte-wetjes uitvoeren? Ook als er een politiek compromis komt over de studieduur, zal Rutte zijn zinloze ei moeten leggen.

De maoïstische tactiek van afrekenen en koppen rollen is de nieuwe regeringsstijl. Revolutie en zuiveringen van bovenaf met toezicht als wapen. Als staatssecretaris Ross te weinig geld heeft voor verpleeghuizen, stuurt ze de inspectie erop af en opent ze een klachtenlijn. Haar treft geen blaam, het zijn de uitvoerders die niet de juiste ideologie hebben. De politiek is niet verantwoordelijk. Het is dan een logische volgende stap om van bovenaf burgers aan te zetten tot demonstraties tegen de gewraakte instellingen. Misschien kan minister De Geus na de revolutie van de gouden wc een nieuwe opstand ontketenen tegen de uitkeringsinstantie UWV.

Na de demonstratie tegen de rechtenfaculteit kwamen de studenten afgelopen maandag nog een keer in opstand. Ditmaal tegen de Rijksopruier zelf en zijn `leerrechten'. Ze bezetten opnieuw het Maagdenhuis. Hardhandig werden ze gearresteerd en aansprakelijk gesteld voor de schade. De culturele revolutie tegen de universiteit van Amsterdam is mislukt en de dynamische Rijksopruier durfde zich niet te vertonen. Hij is op ski-vakantie.

Dankzij Rutte en zijn voorgangers zijn er genoeg procedures om de hooggeleerden van de wetenschapsbeoefening af te houden. Het bestuurssysteem stoelt op steeds meer wantrouwen. Creatief bezuinigen kost tijd en geld. Het toezichtsapparaat wordt groter dan het te controleren onderwijs zelf. Peters heeft de visitaties van de inspectie voor onderwijs en onderzoek al afgewerkt. Dan zijn er nog de visitaties van de universiteiten onderling. En sinds kort is er een procedure bij de Nederlands-Vlaamse accreditatieorganisatie. Peters heeft zijn faculteit al vroeg aangemeld en er zijn karrevrachten papier voor nodig. Ik ken een faculteit die zo'n visitatieprocedure voor één ton euro particulier heeft uitbesteed. Daarbovenop heeft de nieuwe `vrije' universiteit binnenkort een nieuw intern toezichtsorgaan nodig.

De hoogleraren solliciteren overal naar onderzoeksgeld, speciaal bij NWO. Omdat rechtsgeleerdheid weinig cijfers bevat, valt het zelden in de prijzen. Dat betekent veel zinloze voorstellen van veertig kantjes. Verder worden de Nederlandse rechtswetenschappers binnenkort ook getoetst aan de gecompliceerde citaten-index voor internationale publicaties. Hoe meer Engels des te hoger de score. Dat wordt ingewikkeld met de uitleg van wetten die in het Nederlands zijn gesteld. Bovendien overweegt het innovatieplatform van Balkenende om binnenkort de doeleinden van alle universitaire onderzoek door een ploegje ambtenaren te laten vaststellen. Nederland geeft internationaal gezien zo weinig uit aan universiteiten dat alle universitaire krachten langs ambtelijke weg worden gebundeld.

De administratieve taken van universiteiten stapelen zich op. Wetenschappelijke staven krimpen en ondersteunende apparaten dijen uit. Zelden wordt een regeling afgeschaft. Het is vrijwel altijd én én. Voor de faculteit rechtsgeleerdheid is er één lichtpuntje: zolang ambitieuze bureaucraten als Rutte aan de macht blijven, hebben juristen een gouden toekomst voor zich.