Brein van Floresmens lijkt sterk op dat van Homo erectus

Het kleine brein van Homo floresiensis lijkt het meest op dat van Homo erectus, en niet op dat van pygmeeën of moderne mensen met een hersenafwijking. Dit blijkt uit een vergelijking van de schedel van de vorig jaar op Flores gevonden `mini-mens' (een meter hoog, ca.15.000 jaar oud) en een groot aantal andere schedels van moderne mensen (waaronder een met de hersenafwijking microcefalie en een pygmee), Homo erectus, Australopitheci en mensapen. Met computertechnieken werd een virtueel `afgietsel' van het brein van Homo floresiensis gemaakt. Het onderzoek spreekt vermoedens tegen dat Homo floresiensis geen aparte mensensoort is maar gewoon een verminkte moderne mens of een soort pygmee. (Science online, 3 maart).

De ontdekkers van de Floresmens schreven in hun eerste publicatie (Nature 26 oktober 2004) dat het hier gaat om een dwergversie van Homo erectus, die kennelijk in isolement was geraakt op het eiland Flores. De grootste verrassing was dat deze `Hobbit' nog zo recent leefde: tot zo'n 10.000 jaar geleden. De moderne mens (Homo sapiens) is ongeveer 200.000 jaar geleden ontstaan en tot voor kort werd gedacht dat deze soort sinds het uitsterven van Homo erectus in Azië (ca. 50.000 jaar geleden) en het verdwijnen van de Neanderthaler uit Europa (ca. 25.000 jaar geleden) de laatst overgebleven mensachtige was.

Kort na het bekend maken van de vondst meldde Teuku Jacob, van de Gadjah Mada Universiteit in Yogjakarta, dat hij in de schedel een pygmee of een patiënt met microcefalie ziet. Jacob haalde de schedel naar zijn laboratorium, met toestemming van de Indonesische autoriteiten maar tot ergernis van de oorspronkelijke onderzoekers. Afgelopen woensdag heeft Jacob de schedel teruggebracht naar het Centrum voor Archeologie, waar de oorspronkelijke Australische en Indonesische onderzoekers er weer toegang toe hebben.

Het brein van de Floresmens lijkt nauwelijks op het brein van een modern mens met microcefalie, een aangeboren afwijking waardoor het brein klein blijft. Bij het Floresbrein ontbrak de typische puntigheid van de frontaalkwab en de samengeperste occipitaalkwab van het brein met microcefalie. Tenzij het Homo-erectus-achtige brein van de Floresmens lijdt aan een onbekende vorm van microcefalie dient de hypothese dat het hier om een ziek brein gaat te worden afgewezen, aldus de onderzoekers in Science. Het brein van een pygmee is even groot als dat van andere moderne mensen en dus veel groter dan dat van de Floresmens.

Uit de anatomische kenmerken van het Floresbrein leiden de onderzoekers ook af dat het hier niet gaat om een eenvoudigweg verkleinde versie van een Homo erectus brein. De Homo floresiensis heeft duidelijk een eigen evolutie doorgemaakt en de onderzoekers houden het zelfs voor mogelijk dat H. floresiensis niet direct afstamt van H. erectus maar dat ze allebei afstammen van een nog onbekende kleine gemeenschappelijke voorouder die dan ergens rond 2 miljoen jaar geleden moet hebben geleefd in Afrika waar H. erectus 1,8 miljoen jaar geleden is ontstaan.