`Schoonmaken kan ook buitenshuis'

Van de 19.000 arbeidsongeschikten die sinds oktober zijn herkeurd, krijgt de helft binnenkort geen of minder uitkering. Verzekeringsarts Haije Wind vertelt wat hen te wachten staat. ,,Iemand met ME kan best licht zittend montagewerk verrichten.''

Mensen met psychische stoornissen, ME, whiplash, RSI – UWV-verzekeringsarts Haije Wind uit Hengelo onderwiep ze de afgelopen maanden allemaal aan een herkeuring. De `goedgekeurden' probeert hij vooral op hun mogelijkheden te wijzen, want `iemand die activiteiten in en rond het huis verricht, kan dat ook búitenshuis doen'. Wind voorspelt dat het totale aantal goedgekeurden hoger zal uitvallen dan het door de minister genoemde percentage van 25 procent.

Hoeveel arbeidsongeschikten heeft u sinds oktober vorig jaar herkeurd en wat zijn hun voornaamste klachten?

,,Ik schat dat ik de afgelopen maanden zo'n 125 arbeidsongeschikten heb herkeurd. Hun klachten zijn grofweg in twee categorieën te verdelen: psychische aandoeningen – milde depressies, angststoornissen, aanpassingsproblemen – en aandoeningen aan het bewegingsapparaat, zoals rugklachten en spierreuma. Daarnaast heb ik ook een aantal mensen met whiplash herkeurd.''

Hoeveel van die 125 herkeurden kunnen volgens u weer aan het werk?

,,Zo'n zestig, schat ik. Een groot deel van die groep heeft vroeger parttime gewerkt, maar werd afgekeurd omdat er geen passend parttime werk kon worden gevonden. In de meeste gevallen gaat het om mensen met een milde psychische stoornis of een moeilijk te diagnosticeren aandoening, zoals chronische vermoeidheid (ME) of RSI.''

Een aanzienlijk deel van de nu goedgekeurde gevallen lijdt aan klachten als ME of RSI. Welke boodschap geeft u deze mensen mee?

,,Tja, dat is niet eenvoudig. Mensen met bijvoorbeeld ME zijn jarenlang gewezen op hun beperkingen en dan moet je ze van de ene op de andere dag gaan vertellen dat ze best wat kunnen. Kijk, ik ga zo iemand heus niet vertellen dat-ie stratenmaker moeten worden, maar lichte activiteiten behoren mijns inziens best tot de mogelijkheden. Sterker nog: ik denk dat het de gezondheid positief kan beïnvloeden.''

Aan wat voor `lichte activiteiten' denkt u voor iemand met ME die zijn uitkering verliest?

Langdurige stilte. ,,Nou, eh, licht zittend montagewerk. Of receptioniste, maar dan niet in een 0900-callcenter.''

Uit de UWV-analyse blijkt dat ongeveer een kwart van de goedgekeurden in staat is om ander soort werk te accepteren. Wat moet ik mij daarbij voorstellen? Een apothekersassistente die als parkeercontroleur aan de slag gaat?

,,Als verzekeringsarts beoordeel ik niet voor welke banen herkeurden in aanmerking komen. Die vraag moet de arbeidsdeskundige van het UWV beantwoorden. Wel probeer ik mensen op hun mogelijkheden te wijzen: `De activiteiten die u in en rond het huis verricht, kunt u ook búitenshuis verrichten'.''

Wie zijn eigen huis aan kant maakt, kan dat werk ook tegen betaling doen bij een een schoonmaakbedrijf?

,,Zoiets, ja.''

Volgens de nieuwe keuringscriteria kunnen arbeidsongeschikten die voorheen een deeltijdfunctie hadden, nu voltijds aan de slag. Neemt de kans op hernieuwd uitval daardoor niet toe?

,,Als ik de kans op uitval reëel acht, keur ik iemand niet af – of althans, nooit helemaal. Bovendien hoeven mensen die voor 100 procent zijn goedgekeurd niet fulltime aan de slag. De keus is aan hen.''

De vraag is hoe vrij mensen in die keuze zijn: wie tijdens de herkeuring werd goedgekeurd, raakt binnen twee maanden zijn uitkering kwijt.

,,Dat kan ik niet ontkennen.''

Het kabinet gaat ervan uit dat herkeurde WAO'ers de Nederlandse taal goed beheersen. Wat voor gevolgen heeft dat voor bijvoorbeeld eerste generatie allochtonen die niet aan dat criterium voldoen?

,,Ik heb daar nog niet mee te maken gehad. Maar stel dat? Ik geloof niet dat taal voor mij de doorslag zou geven. Voor banen waarbij taalbeheersing een absolute vereiste is – zoals die van u – speelt zoiets mee. Maar de arbeidsongeschikten die ik in mijn spreekkamer krijg, vallen doorgaans niet in die categorie. Het is – vooralsnog – geen issue.''

Het percentage WAO'ers dat tijdens de eerste lichting werd goedgekeurd, is 50 procent. Volgens het ministerie zal het totale percentage echter veel lager uitvallen, omdat de tweede lichting uit oudere WAO'ers bestaat. Denkt u daar ook zo over?,,Daarmee suggereert het ministerie dat het UWV aparte keuringscriteria hanteert voor jonge en oudere arbeidsongeschikten. Dat is niet het geval. Wel kunnen de klachten in die twee leeftijdscategorieën verschillen. Hartinfarcten en hersenbloedingen – die tot de zogenoemde `harde aandoeningen' worden gerekend – komen vaker voor bij oudere arbeidsongeschikten. Maar ik betwijfel of het percentage afgekeurden in die categorie zó hoog zal zijn, dat het totale aantal goedgekeurden op 25 procent uitkomt.'' Een woordvoerder van het UWV deelt de mening van de verzekeringssarts. Hij verwacht dat het totale aantal goedgekeurden ,,substantieel hoger'' uitvalt.

Het UWV kampt met grote achterstanden in de behandeling van bezwaarprocedures. Ingewijden vrezen dat de druk op UWV-medewerkers als gevolg van die achterstanden tot slordige beoordelingen en gerechtelijke procedures zal leiden. Deelt u die vrees?

,,Ik erken dat er sprake is van een zeker spanningsveld. Herkeuringen leveren soms heftige emotionele reacties op – omdat er veel op het spel staat. En dus heeft een verzekeringsarts veel tijd nodig om tot een goed oordeel te komen. Vooralsnog wordt ons die tijd gegund. Overigens denk ik niet dat het aantal bezwaarzaken iets zegt over de kwaliteit van de herkeuringen. Het zegt hooguit iets over de assertiviteit van de mensen die ik in mijn spreekkamer krijg. Herkeurden mogen het best oneens zijn met de uitslag. Sterker nog: het is hun goed recht.''