Moskeehuwelijk ontglipt de wet

In Marokko laten steeds meer mannen hun huwelijk sluiten in de moskee. Bij een scheiding heeft hun vrouw dan minder rechten.

Een toenemend aantal Marokkanen wendt zich tot imams om in de moskee te trouwen. Zo ontsnappen zij aan nieuwe huwelijksregels die de vrouw meer rechten geven.

Die regels zijn een jaar geleden ingevoerd in het kader van de hervorming van het familierecht, de mudawana. Dergelijke `moskeehuwelijken', die volgens de Marokkaanse wet in strikte zin verboden zijn, komen behalve in Marokko ook voor in Nederland, België en Frankrijk. Een moskeehuwelijk wordt niet officieel geregistreerd en zo vermijden de mannen overheidscontrole op de rechten van de vrouw bij bijvoorbeeld echtscheiding. ,,De betrokken vrouwen komen ermee in een soort concubinaat terecht, waaraan geen enkel recht kan worden ontleend'', zegt rechtsgeleerde Abdellah Ounnir van de universiteit van Tanger.

Op een internationaal congres over het familiestatuut, georganiseerd door de universiteit van Rabat, bleek afgelopen week dat toepassing van het nieuwe Marokkaanse familiestatuut op veel weerstand en moeilijkheden stuit.

De toeloop bij een nieuwe familierechtbank in Rabat, samen met een aantal ander rechtskamers gevestigd in een gebouw onder de schaduw van de Grote Moskee, is er niet minder om. Voor het kamertje voor de echtscheidingen is het een chaotisch gedrang. Advocaten en cliënten drommen samen voor de deur, in afwachting van de behandeling van hun zaak door de driehoofdige rechtbank.

,,'s Ochtends zijn het de verstotingen door de mannen, 's middags de scheidingen aangevraagd door de vrouwen'', verklaart advocate Fatima Boukassi. Het nieuwe statuut biedt vrouwen de mogelijkheid om zich zonder motief binnen korte tijd te laten scheiden. Maar er zijn nog veel vragen over de mudawana, aldus Boukassi, die de rechters en de adouls, huwelijksnotarissen, bijschoolt.

De opkomst van de clandestiene moskeehuwelijken is volgens betrokken juristen en vrouwenorganisaties voor een onbekend deel van de huwelijkskandidaten een manier om de rechtbank te vermijden. Volgens congresdeelnemer Mohamed Ben Maimoun, raadslid voor GroenLinks in Leiderdorp, bestaat vooral in radicale moslimkring veel bezwaar tegen de nieuwe regels. ,,Er doen veel geruchten over de nieuwe mudawana de ronde. Mannen worden bang gemaakt met verhalen over de boedelverdeling en de alimentatie bij een scheiding'', aldus het raadslid.

Moskeehuwelijken zijn in Marokko een relatief nieuw verschijnsel. ,,Deze clandestiene huwelijken zijn door de fundamentalistische moslims geïntroduceerd, die vinden dat de huidige regels te westers zijn'', aldus rechtsgeleerde Ounnir. [Vervolg MAROKKO: pagina 4]

MAROKKO

'Marokkaanse rechter staat polygamie nog toe'

[Vervolg van pagina 1] De nieuwe mudawana werd door Marokkaanse vrouwenorganisaties juichend binnengehaald. Vrouwen kunnen volgens de wet voortaan makkelijker scheiden en trouwen zonder een toeziend voogd. Ongecontroleerde verstoting door de man werd onmogelijk, de rechter moet zich voortaan buigen over een alimentatieregeling, de huwbare leeftijd werd voor beide seksen opgetrokken naar 18 jaar. Polygamie werd aan zoveel regels onderworpen, dat de verwachting was dat veelwijverij spoedig tot het verleden zou behoren.

Maar een jaar later is de stemming bedrukter. ,,Het was mooie propaganda voor het moderne Marokko'', aldus Fouzia Assouli, voorzitter van de Democratische Liga voor de Vrouwenrechten. ,,Maar in de praktijk blijkt dat nog steeds de oude regels worden toegepast.''

Leila Jordens-Cotran, stafjuriste bij de Amsterdamse gemeentelijke dienst persoonsgegevens, meent dat nog veel onduidelijk is over hoe de wet wordt toegepast. ,,Als blijkt dat rechters een conservatieve uitleg geven aan de nieuwe wet valt de hele symmetrie van gelijkheid tussen mannen en vrouwen weg'', meent zij. Jordens-Cotran krijgt net als collega-deskundigen in andere Europese landen regelmatig te maken met de familierechtelijke gevolgen van de nieuwe regels. ,,Het probleem is dat de uitspraken van de rechters nog niet gepubliceerd worden. We hebben geen jurisprudentie'', aldus Jordens.

Het Marokkaanse ministerie van Justitie zette het verjaarsfeest van de nieuwe familiewet evenwel luister bij met mooie cijfers. Zo bleek het aantal echtscheidingen in zijn geheel aanzienlijk verminderd, terwijl de scheidingen aangevraagd door de vrouw juist waren toegenomen. ,,Veelbelovend'', noemt secretaris-generaal van justitie Mohammed Ledidi de statistieken. De wet werkt volgens hem: mannen zetten hun vrouwen niet langer zonder geld op straat en vrouwen bleven niet langer gedwongen bij hun man.

Maar de Liga van Fouzia Asoulli kwam met een eigen onderzoeksrapport waarin staat dat het aantal verstotingen door de man niet af- maar toenam, terwijl de toegewezen scheidingen die door vrouwen zijn aangevraagd nog steeds een uitzondering vormen. Het aantal gevallen van polygamie werd aanzienlijk hoger geschat dan de officiële cijfers. Bovendien bleek volgens het rapport dat de meeste aanvragen voor een polygaam huwelijk door de rechter werden toegewezen, zonder de nieuwe, veel strengere eisen toe te passen. Ook aanvragen voor kinderhuwelijken werden vrijwel altijd door de rechter toegestaan. ,,Wat volgens de wet een uitzondering had moeten zijn, is nog steeds regel. Veel van de rechters respecteren niet de filosofie achter de wetgeving'', aldus Fouzia Asoulli.

Berichten in de Marokkaanse pers spraken daarnaast van grote achterstanden en een chaos op de nieuw ingestelde familierechtbanken. Secretaris-generaal Ledidi erkent dat er een en ander te verbeteren valt aan de praktijk. ,,In een jaar kunnen we niet alle rechters en adouls opleiden'', aldus Ledidi.

Rechtsgeleerde Abdellah Ounnir uit Tanger vreest dat veel rechters kiezen voor een zeer traditionele aanpak. En dat terwijl de mudawana juist meer aansluiting lijkt te zoeken met het seculiere huwelijk zoals dat in Europa geldt. Marokkaans vrouwenactiviste Fouzia Asoulli blijft evenwel optimistisch. ,,We beschouwen de nieuwe mudawana als een kwalitatief grote sprong voorwaarts'', zegt ze. ,,De achterliggende gedachte maakt een eind aan het paternalisme. Het gaat er nu om dat de wet ook daadwerkelijk wordt toegepast.''