Kleine terts smaakt zoutig

Het muzikale interval van een kwart smaakt naar pas gemaaid gras en de reine kwint smaakt naar zuiver water. Een kleine terts is zoutig, een grote terts is zoet. Een grote sext smaakt naar vetarme room. Tenminste, volgens de zeventwintigjarige blokfluitiste Elizabeth Sulston. Haar associatie tussen smaak en intervallen staat als een huis, zo stelden Zwitserse neurologen na onderzoek vast. Zij presenteren haar geval als een tot nu toe onbekend type synesthesie in het wetenschappelijk tijdschrift Nature van deze week. De associatie is overigens in één richting: als Sulston iets proeft denkt ze niet automatisch aan intervallen.

Synesthesie is de mentale en onlosmakelijke verbinding tussen twee zintuigdomeinen. De associatie met smaak is ongewoon, al zijn er wel mensen bekend die bepaalde woorden met bepaalde smaken associëren. De associatie van woorden, letters of cijfers enzovoorts met kleuren is veel gebruikelijker. Hoe vaak synesthesie voorkomt is onduidelijk, schattingen variëren van 1 op de 100 tot 1 op de 2000 mensen. Basale vormen van synesthesie (zoals lage tonen associëren met donkere kleuren en hoge met lichte) zijn overigens vrij algemeen, maar bij echte synesthesie is de associatie totaal en onvermijdelijk: een hoge toon is dan een lichte kleur.

Elizabeth Sulston begon met een associatie tussen kleuren en tonen. Pas toen ze intensiever muziek ging beoefenen, ontdekte ze rond haar zestiende dat ze intervallen kon proeven. ,,Dat kwam goed van pas bij het onderscheiden van die intervallen'', zegt ze op de website van Nature. ,,De sensatie van het luisteren naar muziek zou zonder deze synesthetische perceptie veel minder intensief zijn, denk ik.'' Opvallend is dat voor haar het `duivelse' interval van de verminderde kwint smaakt naar `walging'. Het octaaf – waarbij de tonen identiek zijn – smaakt naar niks. Het kleine septiem en de grote secunde – die samen een octaaf vormen – zijn allebei bitter. Het grote septiem en de kleine secunde zijn allebei zuur.

In het onderzoek bleek dat als Sulston de `verkeerde' smaak op haar tong proefde, ze de intervallen veel trager identificeerde dan gewone musici, met de `goede' smaak ging het juist veel sneller. De neurologen merken op dat synesthesie kennelijk helpt bij de oplossing van relatief complexe problemen. Dat is lang niet altijd vanzelfsprekend. Synestheten die getallen met kleuren associëren klagen wel eens: `hoe kun je nu paars met geel vermenigvuldigen?'