Dienstenrichtlijn `Frankenstein' onder vuur

Nieuwe regels voor de dienstverlenende beroepen in de Europese Unie leiden in Brussel tot heftige debatten. Het oorspronkelijke voorstel wordt nu aangepast aan de politieke realiteit.

De ontwerp-richtlijn voor liberalisering van diensten in de Europese Unie begint steeds meer op ieders zenuwen te werken. De Franse president Chirac vroeg eerder om het voorstel maar helemaal in te trekken. En de Duitse bondskanselier Schröder drong aan op forse aanpassingen. Europese vakbonden gingen de straat op om te waarschuwen voor `sociale dumping'. Over twee weken, vlak voor de EU-top van regeringsleiders, komen de vakbondsactivisten weer naar Brussel om te demonstreren tegen de `Bolkestein-richtlijn' of `Frankenstein-richtlijn.

Gisteren maakte Eurocommissaris McCreevy (Interne Markt), eerst verantwoordelijke voor het onderwerp, duidelijk dat de dienstenrichtlijn de Europese Commissie zelf ook niet onberoerd laat. Hij hekelde in ongebruikelijke bewoordingen Commissarissen die ,,met twee kanten van hun mond'' spreken en die ,,van de ene op de andere dag van mening veranderen''. Die uitspraak was vooral bedoeld voor zijn collega Verheugen (Ondernemingen en Industrie). De Duitse Eurocommissaris maakte ook al deel uit van de vorige Europese Commissie. In de huidige Commissie-Barroso vervult de sociaal-democraat Verheugen als vice-voorzitter een belangrijke rol in de economische hervormingsdiscussie. McCreevy kritiseerde ook zijn liberale geestverwant en voorganger, Bolkestein, die de ontwerp-richtlijn in januari 2004 presenteerde. ,,Een andere Commissaris zou de zaak misschien anders hebben benaderd'', zei hij.

De dienstenrichtlijn moet ertoe leiden dat alle soorten dienstverleners, van accountants en apothekers tot architecten en loodgieters, overal in de EU kunnen gaan werken. Kern van het voorstel is het `pricipe van het land van oorsprong'. Dat wil zeggen dat voor dienstverleners die in een andere EU-lidstaat gaan werken, in principe de regels van de eigen thuisstaat gelden. Volgens de critici zal dit `oorsprongslandbeginsel' leiden tot sociale dumping, wanneer bijvoorbeeld dienstverleners uit de nieuwe EU-lidstaten zich elders goedkoop aanbieden.

Toenmalige Eurocommissaris Bolkestein wees er al op dat dit niet kan, omdat volgens de ontwerprichtlijn de sociale voorwaarden gelden van het land waar wordt gewerkt. Maar zijn betoog heeft lang niet iedereen overtuigd. Ook op gebieden als milieu, waar veelal geharmoniseerde Europese regels gelden, zijn waarborgen ingebouwd. De dienstenrichtlijn moet vooral belemmeringen wegnemen die het gevolg zijn van de talrijke en gedetailleerde nationale regels voor specifieke sectoren. Deze regels hebben een protectionistisch effect en verstoren dus de interne markt.

Liberalisering van het dienstenverkeer, dat bijna 70 procent van de Europese economie uitmaakt, kan voor een sterke groei-impuls van 1 tot 3 procent zorgen. Volgens cijfers van de Commissie gaat het om 600.000 extra banen. Commissie-voorzitter Barroso onderstreepte vorige maand nog het belang van de dienstenrichtlijn voor de zogenoemde `Lissabon-strategie' om de Europese economie te versterken.

Tegelijkertijd maakte hij duidelijk dat de Commissie bereid is tegemoet te komen aan zorgen van sommige lidstaten, waaronder Frankrijk en Duitsland. Zo wil Barroso, die zichzelf een centrum-politicus noemt, bepaalde sectoren uitzonderen en sociale dumping uitsluiten. In Frankrijk kan het vakbondsverzet tegen de `Bolkestein-richtlijn' een rol spelen in het komende referendum over de Europese grondwet, wat mede de bezorgdheid van president Chirac verklaart. Barroso toont zich al enige tijd tamelijk gevoelig voor kritiek en wensen van lidstaten. Volgens sommige critici laat hij zich te gemakkelijk het initiatiefrecht van de Commissie uit handen slaan.

Tijdens de Commissievergadering van afgelopen woensdag kaartte Barroso de dienstenrichtlijn zelf aan, hoewel het onderwerp niet officieel op de agenda stond. Ook Verheugen mengde zich in het debat. Het leidde er toe dat Eurocommissaris McCreevy gisteren inderhaast een persconferentie belegde – volgens ingewijden op verzoek van Barroso – om aan te geven wat de Europese Commissie met de dienstenrichtlijn van plan is.

De Ierse Commissaris onderstreepte dat de tekst geen enkele ruimte mag laten voor sociale dumping en ,,niet mag leiden tot een verlaging van sociale normen''. Hij zei ook dat de Commissie de gezondszorg en publiek gefinancierde diensten van algemeen belang wil uitzonderen van de richtlijn.

Met het eerste komt hij tegemoet aan Duitse en met het laatste aan Franse bezwaren. Verder wil McCreevy een ,,verduidelijking'' van het oorsprongslandbeginsel, al trad hij niet in details. Zijn Zweedse collega Wallström (Communicatie) zei gisteren tegen enkele journalisten dat de vorige Commissie, waarvan zij zelf deel uitmaakte, ,,heel weinig'' over de tekst van de dienstenrichtlijn had gedebatteerd. Zij pleitte voor ,,praktische oplossingen''.

Het is nu eerst aan het Europarlement, dat medebeslissingsrecht heeft, bij de behandeling in de eerstvolgende maanden met amendementen te komen. Ook de lidstaten moeten zich nog uitspreken.

De Commissarissen McCreevy en Wallström zeiden gisteren weinig meer dan Commissie-voorzitter Barroso vorige maand zelf al had aangegeven. Maar bij de grote politieke gevoeligheden inzake de dienstenrichtlijn is ook perceptie van belang. Fractieleider Schulz van de Europese socialisten sprak gisteren al van een ,,belangrijke overwinning''. Andere partijgenoten spraken behoedzamer van ,,reden voor optimisme''.

Het debat in het Europees Parlement zal ongetwijfeld heel wat amendementen opleveren op tal van punten. Maar Commissaris McCreevy maakte gisteren ook duidelijk dat hij een liberaal blijft. Hij zei geen dienstenrichtlijn te willen ,,die het papier niet waard is waarop het gedrukt is''.