Wanhopig wachten op Brussels geld

Door vertraagd uitkeren van EU-landbouwsubsidies vrezen Hongaarse boeren voor een mislukt seizoen. Al bijna twee weken protesteren ze in Boedapest.

,,Dit is eigendom van de bank'', heeft een boer op de voorruit van zijn tractor gekalkt. Op de bestuurdersstoel liggen een pyjamabroek en een tandenborstel. Een andere boer heeft achter de ruitenwissers een foto van Stalin bevestigd. ,,Gyurcsány, woordvoerder van Stalin'', meldt de tekst. ,,Eerst was het Stalin die ons land afpakte, nu is het premier Gyurcsány die ons de nek omdraait'', zegt Zoltan Koroknaí, een van de duizenden boeren die met tractoren een groot plein in de hoofdstad Boedapest bezet houden. Grote wegen worden al ruim een week geblokkeerd.

Voor de elfde achtereenvolgende dag protesteren Hongaarse boeren tegen het landbouwbeleid van de regering-Gyurcsány. Die komt zijn beloftes niet na, vinden de boeren, die worden gesteund door de oppositie. De landbouwsubsidies uit Brussel, waar de boeren voor het eerst sinds Hongarije's toetreding tot de Europese Unie recht op hebben, zouden volgens eerdere afspraken eind vorig jaar al zijn uitgekeerd. Maar daar is weinig van terechtgekomen. ,,Het is een extreem moeilijke en tijdrovende taak'', reageert een woordvoerder van het Landbouwagentschap dat verantwoordelijk is voor de uitkering van de subsidies. Het is de fout van de boeren zélf, volgens het agentschap. ,,Zij vullen de aanvraagformulieren niet goed in.'' Volgens het ministerie van Landbouw kregen de boeren die zich houden aan de regels – correcte opgave van het aantal hectares land – wel degelijk uitgekeerd.

,,Onzin'', zegt Koroknaí, een boer uit het gehucht Balmazujváros in Oost-Hongarije. ,,De regering zet met opzet een rem op de uitkering van de subsidies. Ze willen de boerenstand kapotmaken, zodat ze het land kunnen aanwenden voor hun eigen kapitalistische doeleinden.''

Nadat Hongarije 1 mei vorig jaar lid werd van de EU, werd het de boeren duidelijk gemaakt dat ze hun bedrijf meer als een private onderneming moesten gaan leiden. Ter compensatie werden de Europese subsidies in het vooruitzicht gesteld. De meeste boeren sloten leningen af bij banken waarmee werd geïnvesteerd in nieuwe tractoren en landbouwmachines. In andere nieuwe EU-landen, zoals Polen, Tsjechië en Slowakije, ontvingen de meeste boeren hun subsidies al eind vorig jaar. De hoogte van de subsidie is afhankelijk van het oppervlakte van de grond. Dat er bij de opgave wordt gesjoemeld, bleek in Polen, waar door alle boeren samen meer landbouwoppervlakte werd opgegeven dan de totale oppervlakte van Polen.

In Hongarije levert de toekenning van het geld – in totaal ruim 300 miljoen euro – vooral administratieve problemen op. Het ministerie van Landbouw kan de 200.000 aanvragen niet aan.

[Vervolg HONGARIJE: pagina 16]

HONGARIJE

'We hebben het geld van de EU nú nodig'

[vervolg van pagina 13]

De overheid heeft de rompslomp onderschat, gaf premier Gyurcsány deze week toe. Maar de premier weigert een dialoog aan te gaan met István Jakab, voorzitter van de landbouwfederatie Magosz. ,,Het is te vroeg om schuldigen bij het ministerie van Landbouw aan te wijzen'', zegt Gyurcsány. ,,De boeren en het ministerie moeten er eerst zelf proberen uit te komen.''

Volgens het EU-programma Single Area Payment Scheme (SAPS) staat het lidstaten vrij de subsidies uit te keren tot de uiterste datum 30 april 2005. ,,Maar dat is voor ons veel te laat'', zegt József Czifra, een boer uit een gehucht op 60 kilometer van Boedapest. ,,We hebben het geld nú nodig, om het land te bemesten en zaaigoed te kopen. Na 30 april is het daarvoor te laat en gaan we een mislukt seizoen tegemoet.''

Midden op het plein maken de boeren boven vuurtjes in enorme ketels pörkölt, een dikke variant op de goulash-soep. Zelfgemaakte landwijn wordt ingeschonken en vrijwilligers uit Boedapest delen brood uit. Bernadette, een sales manager, kreeg van haar baas een paar dagen vrij. ,,Mijn moeder heeft hier eerst vijf dagen gestaan, daarna heb ik haar afgelost'', zegt Bernadette.

De steunbetuigingen van de mensen uit Boedapest hebben boer Czifra aangenaam verrast. ,,Wij boeren hebben nooit bij de EU gewild, dat was toch meer het initiatief van de stedelingen.'' Bernadette: ,,We delen dezelfde woede over de puinzooi die de postcommunisten ervan hebben gemaakt.''

Op een groot spandoek is een galg getekend waaraan een boer bungelt, terwijl premier Gyurcsány het koord vasthoudt. ,,Wij zijn de verliezers van de EU'', luidt de spreuk op een ander doek.

Na de omwenteling in 1989 werden de grote socialistische landbouwcoöperaties gedecollectiviseerd. Een pijnlijk proces voor veel boeren die bij het terugkopen van het land vaak leningen moesten afsluiten. ,,We zijn nu zestien jaar verder'', zegt boer Czifra. ,,Volgens de EU-afspraken krijgen we de eerstvolgende jaren maar een kwart van het subsidiegeld waar boeren in West-Europa recht op hebben, hetgeen onze concurrentiepositie op de Europese landbouwmarkt ondermijnt. Daar kunnen we inmiddels mee leven. Maar dat we vervolgens nog steeds níéts van het geld hebben gezien is een schandaal.''

Zijn collega János Boczka zet zijn tanden in een stuk goulash-vlees. ,,Ik kan het me toevallig veroorloven om gedurende een verloren seizoen in te teren op mijn spaargeld. Maar de meeste boeren gaan kapot. De bank zit ze op hun nek.''

Woensdagnacht rukten de tractoren op naar het parlementsgebouw aan de Donau, nadat overleg eerder op de dag niets had opgeleverd. Boer Boczka: ,,We blijven in Boedapest, tot het ministerie met geld over de brug komt'', zegt boer Boczka.

Zijn collega József Czifra laat zijn gloednieuwe tractor zien die hij onlangs met geld van de bank heeft gekocht. ,,D'r zit nog geen spatje modder aan de wielen'', zegt hij. ,,Ik heb de tractor alleen nog maar kunnen gebruiken om te protesteren.'' Czifra zit bijna aan zijn pensioen, zijn zoon heeft nu de leiding over het boerenbedrijf. ,,Ik hoop dat er voor hem toekomst is. Ik heb er niet voor niks mijn hele leven voor gewerkt.''