Kamer worstelt nog met solidariteit van donor

In de Kamer tekent zich een meerderheid af voor orgaandonorschap van mensen die dat niet expliciet weigeren. De politiek worstelt met de vraag of donorschap een gift moet zijn of noodzakelijke solidariteit.

Er lijkt zich in de Kamer een meerderheid af te tekenen voor een regeling waarbij iedereen orgaandonor wordt, tenzij mensen expliciet aangeven dat ze dat niet willen. Voorwaarde is dat de nabestaanden het laatste woord krijgen en dat alle potentiële donoren regelmatig worden ingelicht over hun registratie en de gevolgen daarvan.

Zes weken geleden was er voor zo'n zogenaamd Actief Donor Registratie (ADR)-systeem geen meerderheid in de Kamer. Nu de ChristenUnie de tegenstand heeft laten varen, lijkt daar verandering in te komen. Dinsdag stemt de Kamer over verschillende moties aangaande orgaandonatie. De opstelling van de PvdA is hierbij cruciaal. Fractiewoordvoerder Van Heeteren is overtuigd voorstander van een ADR-systeem, maar omdat niet de hele fractie haar overtuiging deelt, komt er misschien dinsdag een hoofdelijke stemming. ,,Ik hoop niet dat het zover hoeft te komen. Ik ben met een paar collega's in gesprek en de uitkomst is nog niet zeker'', zei zij vanochtend.

De fracties van VVD en CDA vrezen dat de door de oppositie en D66 voorgestelde wijziging juist minder donoren zal opleveren. Immers, zegt VVD-woordvoerder Veenendaal, ,,in die situatie zou het de nabestaande zijn die bepaalt of iemand donor is, terwijl het juist de potentiële donor moet zijn die hier zeggenschap over heeft.''

Het oordeel van de nabestaande weegt in de huidige wetgeving zwaarder dan de keuze die de (hersen)dode bij leven gemaakt heeft. In het wetsvoorstel van minister Hoogervorst (Volksgezondheid, VVD) dat de Kamer op dit moment bespreekt, wacht men bij geregistreerde donoren niet meer tot de nabestaande expliciet toestemming heeft gegeven tot donatie, maar gaat men uit van de eventuele donor zelf.

Nederland heeft een groot tekort aan donoren. Op dit moment is één op de drie Nederlands een potentiële orgaandonor. Dat zijn mensen die expliciet hebben aangegeven na hun dood een orgaan af te willen staan. Of een verandering van het registratiesysteem een oplossing kan bieden, is niet voor iedereen duidelijk. De Nierstichting berekende dat een `geen-bezwaar' 69 procent meer organen voor transplantatie op zou leveren. Volgens de minister zijn deze berekeningen veel te positief. Hoogervorst ziet geen ethische bezwaren tegen een ander systeem, maar vindt dat de kosten hiervan, geraamd op 40 miljoen euro, niet opwegen tegen het resultaat als het rendement minimaal zal zijn.

Voor het CDA telt de integriteit van het lichaam zwaar. Die zou worden aangetast als iemand donor wordt zonder hiervoor expliciet toestemming te hebben gegeven. Het beschikbaar stellen van organen zou een gift moeten zijn, geen plicht. Deze partij dient vanmiddag samen met de VVD een motie in waarin staat dat er meer geld en kennis moet worden ingezet om ziekenhuizen in staat te stellen om organen te verwerken.

De Kamer had er zes weken voor nodig om een vervolg te geven aan het debat in januari. Het uitgangspunt in de Kamerdiscussie is steeds dat mensen zoveel mogelijk zelf toestemming moeten geven om al of niet donor te zijn. Volgens Govert den Hartogh, hoogleraar ethiek van de Universiteit van Amsterdam, is dit niet zo essentieel. ,,Het wordt steeds in de sfeer van de vrijwilligheid en de giften getrokken, maar eigenlijk moet de basis het solidariteitsidee zijn.'' Volgens Den Hartogh weegt het belang van de ontvanger op tegen het offer van de donor.

Een andere optie is een zogenaamd puntensysteem. Wie zich opgeeft als donor kan punten sparen; daarmee krijgt de betreffende persoon een grotere kans om zelf – indien nodig – in aanmerking te komen voor een orgaan. Minister Hoogervorst ziet dat als een tegemoetkoming aan donoren. De VVD is hierop tegen omdat hierdoor niet de mensen die het meeste behoefte hebben aan een orgaan het eerst in aanmerking komen. Hoogleraar Den Hartogh ziet als voordeel van een puntensysteem dat mensen stilstaan bij het donorschap. Door punten te geven voor het laten registreren als donor, maak je zichtbaar dat iedereen een orgaan nodig zou kunnen hebben. Kamerlid Tonkens (GroenLinks) pleitte er in een Kamerdebat in januari voor om op het donorregistratieformulier als eerste de vraag te stellen of die persoon zelf in aanmerking zou willen komen voor een orgaan, mocht dit ooit nodig blijken.