Bedrijven van liefde

Het bedrijfsleven is een vals complot vol bedrog, dat erop is gericht de armen en de kleinen in organisaties te laten ploeteren terwijl het management zit te lanterfanten met ingewikkelde en zinloze speeltjes. De manier waarop het dat voor elkaar krijgt is niet met dwang of geweld, maar door de medewerkers een boeket vol illusies voor te houden.

In dat boeket zitten mooie beloftes van geluk, vervulling en persoonlijke groei. Maar het is bedrog! Tuin er niet in!

Dat is kort samengevat ongeveer de stelling van Bonjour Paresse, een anti-managementboekje van de Franse psychologe Corinne Maier, dat kort geleden in het Nederlands is verschenen onder de titel Liever Lui. Wat kun je volgens Maier als werknemer doen om in zo'n omgeving overeind blijven en te overleven? Doe alsof je druk bent maar voer zo weinig mogelijk uit, en zorg vooral dat je niet moe word. Sabotage, met andere woorden. Zij schreef het boekje aan de hand van haar eigen evaringen bij de energiegigant Electricité de France, en daar was het management zo gepikeerd dat ze probeerden haar te ontslaan. Dat hadden ze beter niet kunnen doen, want juist door die actie kreeg Bonjour Paresse zoveel gratis publiciteit dat het internationaal alle bestsellerlijsten haalde. Bovendien raakten ze Maier er niet mee kwijt. Die zit nu dus op kosten van EdF lui te wezen terwijl de royalties binnenlopen.

De titel is een knipoog naar Bonjour Tristesse, een puberroman uit 1958 van Françoise Sagan, waar veel liefde, hartzeer en verdriet in voorkomen. Die knipoog is gepast, want in wezen heeft Maier het ook over teleurgestelde liefde. Als je alle keren waar zij ,,het management'' of ,,het bedrijfsleven'' schrijft, vervangt door ,,mijn ex'' of ,,mannen'', dan heb je een aardig sfeerbeeld van een stukgelopen relatie. ,,Ze'' zijn onbetrouwbaar, ze beloven je de sterrenhemel maar intussen zijn ze maar op één ding uit. En als de relatie langer duurt worden ze onverschillig en lomp, en proberen ze je uit te buiten of te dumpen.

Ik moet denken aan wat ik ooit leerde van een trainster op een hondencursus. Meneer, zei zij, u denkt dat uw hond van u houdt. Dat is niet zo. Uw hond houdt van uw voer. Om dat te krijgen heeft hij een truc tot zijn beschikking die in duizenden jaren hondenevolutie is ontwikkeld. Hij kan u laten geloven dat hij van u houdt. Dat is iets wat wij mensen prettig vinden, en zo komt hij aan de kost.

Bedrijven kunnen niet liefhebben. Dat vergt een hoger bewustzijn en dat hebben ze niet. Het zijn in dat opzicht een soort dierlijke wezens. Op een animale manier gehoorzamen zij aan de grondwet van de natuur: eten, voortplanten, en zorgen dat je zo laat mogelijk zelf wordt opgegeten. ,,Het doel van de onderneming is continuïteit'', leerde ik vroeger, en ik vond dat een ergerlijke cirkelredenering. Er moest toch een hoger doel zijn, vond ik.

Ik zie nu dat een onderneming, of zelfs het bedrijfsleven als geheel, niet tot hogere doelen in staat is. Die kunnen alleen uit moreel of idealistisch gedreven mensen komen, en die slagen er soms in daarvoor ondernemingen of organisaties naar hun hand te zetten. Bij bedrijven zelf gaat het er alleen om, er morgen en volgend jaar ook nog te zijn. Wat ze daarvoor nodig hebben is bedrijvenvoer, en dat bestaat uit de energie, de inspanning, de betrokkenheid en de motivatie van ons mensen. Om die te krijgen lokken ze ons met iets waar wij behoefte aan hebben, namelijk de suggestie bemind te worden. Misschien hebben ze het van onze honden geleerd.

Liefde is waar wij het meest naar verlangen, en we zijn bereid ons volledig uit te leveren aan wie het ons lijkt te geven. Dat is de basis van iedere verliefdheid, het gevoel dat je in een ander kunt opgaan en dat die je heel maakt waar je eerst maar half bestond. Dat gevoel kan een tijdje duren, maar op den duur kan een ander jou niet heel maken. Zodra duidelijk wordt dat het tekort blijft bestaan, knapt de zeepbel, en wat er overblijft is teleurgestelde boosheid. Op de andere, van wie wij iets verwachtten dat hij niet bleek te kunnen geven. Of op dat bedrijf.

Maiers antwoord is wraak: als dat bedrijf, die schoft, haar zó teleurstelt, dan zal ze hem krijgen ook. Geen echtscheiding, dan komt hij te goedkoop van haar af. Nee, ze plukt hem binnen het huwelijk, met gebruikmaking van zijn credit cards en zijn bankrekening: Bonjour Parasitisme. Het is een ruk aan de noodrem. Het stopt de energielekkage die ontstond doordat de werknemer zich onvoorwaardelijk openstelde voor de vermeende geliefde, maar het blokkeert ook de retourstroom. Dat is jammer. En bovendien, wie gaat er graag als parasiet door het leven? Dat schaadt je eigenwaarde en daar moet je zuinig op zijn.

Je breng je hond niet naar het asiel omdat je zo dom was een huwelijksreis met hem te ondernemen die tegenviel. Nee, je houdt hem voor de gezelligheid en voor de wandelingen en omdat je het leuk vind iets kwispelends in de buurt te hebben. En je blijft hem voer geven. Zo blijft er voor beide partijen iets te verdienen. Dat is ook de manier om met het bedrijf om te gaan waar je werkt. Blijf het voeden, maar bepaal zelf hoeveel. Zorg dat je zelf aan de kraan blijft zitten. Weet waar je zelf op uit bent, anders dan liefde, en let op dat je dat ook krijgt. Bewaak goed wat er in de relatie heen en weer gaat, en tel je wisselgeld na. En mekker niet als je niet krijgt wat je zoekt, maar ga het ergens anders halen. Bonjour Réalisme.