Voor publieke veiligheid moet je in de VS zijn

De publieke veiligheid in Nederland is een zaak van het openbaar bestuur en kan beter worden georganiseerd, concluderen Ernst Bakker, Job Cohen, Pauline Krikke, Gerd Leers en Ivo Opstelten na een bezoek aan Amerika.

Het is goed om vanuit de ervaringen in de Verenigde Staten naar de ontwikkelingen op het terrein van de organisatie van (publieke) veiligheid in Nederland te kijken. Die ervaringen maken eens te meer duidelijk dat het lokale openbaar bestuur met de gekozen burgemeester in deze organisatie een cruciale rol speelt. Van doorslaggevend belang is dat onder regie van het openbaar bestuur (zowel lokaal als nationaal) betrokken partners en diensten worden samengebracht. Een integrale en samenhangende aanpak is nodig om effectief de veiligheid te bevorderen.

Het bezoek aan Chicago ondersteunt onze mening over de rol van de direct gekozen burgemeester. Chicago heeft ruim tien jaar succesvolle ervaring met de zogenaamde CAPS-aanpak: the Chicago Alternative Policing Strategy. Drie partijen staan centraal in deze aanpak: politie, samenleving en stadsbestuur. Samen werken ze aan verbetering van veiligheid, leefbaarheid en gemeenschapszin. De criminaliteitscijfers in Chicago tonen een sterker dalende trend dan gemiddeld in de VS.

Deze integrale bestuurlijke aanpak op lokaal niveau komt de veiligheid en openbare orde in de stad duidelijk ten goede. Ontwikkelingen van publieke onveiligheid kunnen, zo blijkt, het beste lokaal worden gesignaleerd en aangepakt. De burgemeester vervult hierin een sleutelrol, zeker wanneer hij die positie daadkrachtig kan vervullen.

Ook in Nederland heeft de gekozen burgemeester straks het mandaat van de kiezer; dat levert hem voldoende autoriteit op om zo op te treden. Die autoriteit is noodzakelijk om het integrale veiligheidsbeleid verder vorm te geven. Hoewel het strafrecht in toenemende mate op de voorgrond is gekomen, vormt bestuurlijk optreden de kern van veiligheidsbeleid. Wij denken aan de inzet van bestuursdwang, aan de bestuurlijke boete, aan gebruiks- en exploitatievergunningen op uiteenlopende terreinen, aan brandpreventie, milieumaatregelen en ruimtelijke ordening, kortom aan al die instrumenten die onveiligheid voorkómen. Uiteraard speelt de politie hier ook een essentiële rol.

De direct door de bevolking gekozen burgemeester moet in die nieuwe situatie wél over voldoende instrumenten en bevoegdheden beschikken, anders wordt het onmogelijk om aan de verwachtingen van de kiezer te voldoen. Daarbij is het voor ons wel cruciaal dat het huidige politiebestel niet ingrijpend verandert.

Een tweede conclusie naar aanleiding van ons bezoek aan Chicago: de veiligheidsregio's moeten er snel komen. Gelukkig zijn wij op verschillende plaatsen al een goed eind op weg. In een veiligheidsregio is het beheer van de diverse veiligheidsdiensten op regionaal niveau georganiseerd. Dit leidt tot meer samenhang en betere samenwerking tussen alle betrokken organisaties en overheden bij de aanpak van de publieke veiligheid. Onder gezag van het openbaar bestuur ontstaat een grotere bestuurlijke en operationele slagkracht. Verder sluit het bestuur beter aan op de operationele diensten die regionaal zijn georganiseerd. Ten slotte neemt de bestuurlijke drukte af.

Wat ons betreft wordt met die veiligheidsregio's vaart gemaakt. Dat houdt in: het op (bestuurlijk) niveau samenbrengen van de aansturing van minimaal politie, brandweer en Geneeskundige Hulp bij Ongevallen en Rampen (GHOR). Dit betekent onder andere regionalisering van de brandweer en versterking van de bestuurlijke inbedding van de GHOR. Overigens: regionalisering van de brandweer betekent nadrukkelijk handhaving van de essentiële vrijwillige brandweer.

In Washington bezochten wij het Department of Homeland Security (DHS). Dit departement is er primair op gericht te voorkomen dat terroristen het land binnenkomen. Grensbewaking in relatie tot terrorismebestrijding staat voorop. Onder andere douane, kustwacht en immigratiedienst, maar ook de voedsel- en warenautoriteit, zijn opgegaan in dat nieuwe, na `9-11' opgerichte, departement. CIA en FBI maken er geen deel van uit. Voor deze structuur is gekozen, omdat er geen bestaande organisatie was waarbij aangehaakt kon worden. De VS kennen bijvoorbeeld geen ministerie van Binnenlandse Zaken.

Het concept van het DHS is niet te vergelijken met de Nederlandse situatie. Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) behartigt in Nederland de relatie tussen bestuur en veiligheid. Maar er zijn hier nu wel (te) veel anderen die zich met veiligheid bemoeien. Dat is onduidelijk en inefficiënt. De relatie tussen bestuur en veiligheid dient op een betere manier zichtbaar te zijn en versterkt te worden. Het huidige ministerie van BZK zou versterkt moeten worden door het te ontwikkelen tot een ministerie van Bestuur en Veiligheid. Justitie behoudt met het openbaar ministerie – vanzelfsprekend de gezagsrol (zowel lokaal als nationaal) als het gaat om de strafrechtelijke handhaving.

Tot slot bezochten we in Chicago en New York respectievelijk de 911 alarmcentrale met bijbehorend indrukwekkend crisiscentrum – en de 311-servicelijn. Fysieke bundeling van meldkamers en servicelijnen verhogen de efficiëntie, geven de lokale overheid `smoel', en zorgen ervoor dat de burger niet langer van het kastje naar de muur wordt gestuurd. Overwogen moet worden of in Nederland de inzet van een beperkt aantal bovenregionale meldkamers annex crisiscentra zinvol kan zijn.

Bij de 311-servicelijn kunnen inwoners terecht voor alle vragen en klachten op lokaal overheidsterrein. Van wanneer mag ik mijn vuilnisbak buiten zetten? tot: er is een ongeluk met een vrachtwagen gebeurd en is mijn man daarbij betrokken? Wij zijn groot voorstander van snelle invoering van een centraal informatienummer per gemeente. Sommige van onze gemeenten zijn daarmee al een heel eind op weg.

Met een nieuw te vormen ministerie van Bestuur en Veiligheid, een (gekozen) burgemeester met voldoende bevoegdheden en het doorontwikkelde concept van de veiligheidsregio is een bestuurlijke en operationele band tussen lokaal, regionaal en nationaal gezag verzekerd. De publieke veiligheid in Nederland is daarmee gediend.

Ernst Bakker, Job Cohen, Pauline Krikke, Gerd Leers en Ivo Opstelten zijn respectievelijk burgemeester van Hilversum, Amsterdam, Arnhem, Maastricht en Rotterdam. Zij schreven dit stuk na een reis die ze onlangs met de ministers Thom de Graaf (Bestuurlijke Vernieuwing) en Johan Remkes (Binnenlandse Zaken) naar de VS maakten.