Inteelt bij laatste korhoenders

De laatste wilde korhoenders zitten op de Sallandse Heuvelrug. Wat is de beste methode om ze te behouden?

Er rijdt een groene jeep over de Sallandse Heuvelrug. Langs glooiende heidevelden, manoeuvrerend langs geulen en omgevallen bomen, met uitzicht op jeneverbessen die roerloos in het landschap staan. Bestuurder is Sjaak van Dijk, speurend naar een van de laatste korhoenders van Nederland. ,,Prachtbeesten'', zegt de boswachter. ,,Als je één keer de balts hebt meegemaakt, ben je verkocht. Het korhoen is de vlag op het schip van dit nationale park.''

Bij het tellen van korhoenders gaat het vooral om de mannetjes. Deze korhanen zijn dramatisch in aantal gedaald. Waren er omstreeks 1940 nog vijfduizend verspreid over verschillende heide- en hoogveengebieden in Nederland, vorig jaar waren er nog maar vijftien. En alléén op de Sallandse Heuvelrug, een veertien bij zes kilometer groot natuurgebied in Overijssel. In oktober vorig jaar werd het grootste gedeelte van de Sallandse Heuvelrug aangewezen als nationaal park.

Loont het nog de moeite om de korhoenders te beschermen, of is de populatie daarvoor al te zeer verzwakt? Die vraag is onderzocht door instituut Alterra uit Wageningen, in opdracht van het ministerie van LNV. De populatie op de Sallandse Heuvelrug leeft geïsoleerd van andere, buitenlandse populaties en daardoor is de kans op inteelt groot. Er is al sprake van ,,genetische verarming'', aldus het onderzoeksrapport. De naaste buren leven in de Hoge Venen in de Ardennen en op de Lüneburger Heide, honderden kilometers verderop. Maar: ,,Op dit moment wordt er nog geen duidelijke fitnessafname bij de Nederlandse korhoenders vastgesteld'', aldus het rapport.

Voor de hand ligt het uitzetten van tamme korhoenders, gefokt door Nederlandse fokkers. Het Nationaal Park De Hoge Veluwe maakt morgen bekend daarmee dit voorjaar al te beginnen. ,,Wij zijn daar niet enthousiast over'', zegt Hugh Jansman, onderzoeker bij Alterra. ,,Er zijn in West-Europa de afgelopen jaren al vele duizenden korhoenders uit gevangenschap uitgezet, maar die hebben het geen van alle overleefd. Ze zijn te zeer genetisch aangepast aan hun gevangenschap om het in het wild te redden.'' De Hoge Veluwe laat weten ,,niet over één nacht ijs'' te zijn gegaan. Het ministerie van LNV heeft een ontheffing verleend van de Flora- en Faunawet. ,,We weten dat herintroducties gevoelig liggen, maar er wordt voldaan aan de voorwaarden, dus het is bijna onmogelijk om de ontheffing te weigeren'', aldus een woordvoerder van LNV. Beheerders moeten er wel voor zorgen dat er geen ,,migratie'' ontstaat tussen Veluwse en Sallandse korhoenders. Ook het Brabants Landschap wil, volgend jaar, een ,,laatste poging doen'' om de korhoenders te laten terugkeren naar de Regte Heide ten zuiden van Tilburg. ,,Het is niet eenvoudig, maar we willen het toch proberen'', zegt directeur Jan Baan van het Brabants Landschap.

Op de Sallandse Heuvelrug wil men er niet van horen. Het aanvoeren van gefokte korhoenders is ,,weinig succesvol'', aldus de wetenschappers, en ook het weghalen van korhoenders uit het buitenland is geen optie, omdat ook deze populaties ,,sterk bedreigd'' zijn. Blijft over, ,,in het uiterste geval'' volgens Staatsbosbeheer, het uitwisselen van eieren tussen populaties die het meest op elkaar lijken. Dit om de ,,genetische variatie'' van de door inteelt bedreigde Sallandse populatie te vergroten.

De meeste kans op succes maakt volgens Staatsbosbeheer het vergroten van het leefgebied op de Sallandse Heuvelrug. Korhoenders houden van open heide met enkele vrijstaande bomen. ,,Ze eten graag knoppen'', zegt Sjaak van Dijk. Sinds begin jaren negentig is daarom driehonderd hectare bos gekapt. Voor de korhoenders is nu duizend hectare heide beschikbaar. Ook soorten als nachtzwaluw en roodborsttapuit profiteren van de `kapvlaktes'. Nog meer bomen kappen zit er niet in door verzet van enkele landgoedeigenaren.

Blijft over het versterken van andere maatregelen. Zoals het afschieten van vossen. Alterra-onderzoeker Freek Niewold: ,,Ik had verwacht dat het afgelopen jaar beter zou zijn gegaan. Maar een explosie van groot geworden kuikens is uitgebleven. Hoe dat komt, weten we niet. Misschien worden de vossen onvoldoende bejaagd.'' Staatsbosbeheer heeft wandelpaden afgesloten. Schoolkinderen trekken jonge boompjes uit om bosvorming tegen te gaan. Men plagt regelmatig stroken ter vergroting van de variatie op de heide. Er zijn plannen om langs de randen van het park maïsakkers te vervangen door roggevelden met stalmest, wat veel insecten aantrekt, voer voor jonge korhoenders.

,,Politiek gevoelig'', zegt Van Dijk, zijn verkeersremmende maatregelen. Er loopt een asfaltweg dwars door de heidevelden. ,,Op zondag is het hier file rijden.'' De gemeenten Hellendoorn en Rijssen-Holten willen deze weg ,,op enigerlei wijze'' openhouden. Minister Veerman heeft al eens laten weten de voorgestelde maatregelen voor de weg ,,als eindsituatie onvoldoende te vinden''.