`Ik had geen idee wat er mis was'

De fraude bij Worldcom was de grootste in de bedrijfsgeschiedenis van de Verenigde Staten. Oprichter en topman Ebbers zag het niet, hij gooide financiële rapporten in de prullenbak. ,,U wist niet dat er problemen waren met de boekhouding?''

Bernard Ebbers lette weliswaar op de kleintjes, maar had geen oog voor de miljardenfraude onder zijn bewind bij het Amerikaanse telecombedrijf Worldcom. Tijdens een langdurig, stekelig kruisverhoor gisteren en maandag door openbaar aanklager David Anders in de rechtbank van Manhattan, zei Ebbers dat de ,,boekhoudkundige aanpassingen'' die zijn financiële man Scott Sullivan had doorgevoerd aan zijn aandacht waren ontsnapt.

Anders: ,,U wist niet dat er problemen waren met de boekhouding?''

Ebbers: ,,Nee.''

Anders: ,,Geen idee dat er wat mis was?''

Ebbers: ,,Geen idee.''

Gisterochtend gaf Ebbers toe dat hij zich wel bemoeide met de koffie en het bronwater in de kantine van zijn bedrijf, gevestigd te Jackson, Mississippi, teneinde 4 miljoen dollar op jaarbasis te besparen. Maar toen hem een document werd voorgeschoteld met daarop een bizarre afwijking in de zogeheten lijnkosten – betalingen aan derden voor het gebruik van telefoonlijnen – ter grootte van 900 miljoen dollar, zette Ebbers zijn leesbril op, bekeek het document en zei: ,,Dat heb ik gewoon niet gezien.'' Even later voegde hij eraan toe: ,,Als ik het wel had gezien zouden we hier nu niet hebben gezeten.''

Anders: ,,U las niet alle financiële rapporten?''

Ebbers: ,,Nee.''

Anders: ,,U schoof ze terzijde?''

Ebbers: ,,Ik gooide ze meteen in de prullenmand.''

Ebbers staat terecht wegens samenzwering, fraude en meineed in de fraude bij Worldcom, met 11 miljard dollar de grootste in de Amerikaanse bedrijfsgeschiedenis. Worldcom bezweek in 2002, maar is in 2003 herboren als MCI, dat momenteel een overnamedoelwit is van zowel Verizon als Qwest. Ebbers, een voormalige basketbalcoach en melkboer, hangt een gevangenisstraf van 35 jaar boven het hoofd, wat gezien zijn leeftijd, 63, neerkomt op levenslang.

Waarnemers zijn het erover eens dat het een riskante zet was van advocaat Reid Weingarten om zijn cliënt te laten getuigen. Daarmee stelt hij Ebbers immers bloot aan directe ondervraging door het openbaar ministerie, dat daarbij nieuwe onderwerpen mag aansnijden. Zakenbankier Frank Quattrone getuigde eerder in de zaak tegen hem wegens obstructie van de rechtsgang, en werd veroordeeld, misschien ook omdat hij arrogant werd gevonden. Aan de andere kant: Martha Stewart, die terechtstond wegens meineed, getuigde niet in de zaak tegen haar eigen concern, en werd toch veroordeeld (zij komt binnenkort vrij). En Mark Belnick, de huisjurist van Tyco, die terechtstond wegens fraude, getuigde wel en werd vrijgesproken.

Door te getuigen kreeg Ebbers de kans om vooral in het directe verhoor maandag door Weingarten zijn eigen verhaal te doen, en sympathie te wekken bij de jury. Daar is hij waarschijnlijk in geslaagd, dankzij zijn ontspannen, soms zelfs guitige toon. Ebbers kwam over als een onschuldige, `vrije jongen'.

Daarna was het openbaar ministerie aan de beurt. Hoewel aanklager Anders, die op felle toon sprak, er niet in slaagde om een (gedeeltelijke) bekentenis uit de verdachte te krijgen, is nu toch de aandacht weer op Ebbers gevestigd, terwijl Weingarten nu juist in het eerste deel van het proces met succes de – negatieve – aandacht had weten te vestigen op de kroongetuige van het OM, financiële man Scott Sullivan. Er zijn nog andere getuigen gehoord, maar geen van hen had schokkende informatie.

Anders probeerde gisteren een verband te leggen tussen Worldcoms fraude en Ebbers persoonlijke financiën. Ebbers graaide niet uit de kas. Maar hem was er wel alles aan gelegen dat de koers van het aandeel Worldcom bleef stijgen, omdat hij niet alleen grote hoeveelheden aandelen bezat, maar ook miljoenen dollars had geleend bij banken met zijn beleggingen als onderpand. Toen het vanaf 2000 almaar slechter ging met Worldcom, kreeg Ebbers de ene na de andere margin call, een telefoontje van de bank om de rekening aan te zuiveren. ,,Zulke telefoontjes zijn nooit leuk'', aldus Ebbers. Maar je zorgen maken over je bankrekening, moet de jury hebben gedacht, is geen misdaad.

Onomstotelijk bewijsmateriaal tegen Ebbers was er niet en aangezien het proces ten einde loopt zal het er ook niet meer komen. Het openbaar ministerie had de hand weten te leggen op slechts één belastende e-mail: Ebbers die het heeft over ,,eenmalige gebeurtenissen die moesten gebeuren om ons de kans te geven onze financiële doelen te halen''.

Ebbers: ,,Dat was een beetje onhandig uitgedrukt.''