Een goed doel is zo gepiept

Sociale kapitalisten onderscheidden zich vroeger van andere ondernemers door goede werken te verrichten. Zij stichtten woonwijken voor hun arbeiders, zoals Heveadorp. Zij ontwierpen eigen sociale voorzieningen begonnen pensioenvoorzieningen, zoals Van Marken van Gist. Ondernemers die ook iets wilden verdienen openden een bedrijfswinkel waar werknemers inkopen mochten/moesten doen. Al heeft gedwongen winkelnering sindsdien een bijsmaak.

Met de overname van sociale regelingen door de overheid is de sociale kapitalist van gedaante veranderd. De moderne uitvoering is geen ondernemer, maar een professionele beheerder van kapitalen in de (semi)publieke sector. Energiebedrijven die voetbalclubs sponsoren, of zelfs een soort mede-eigenaar lijken, zoals Nuon enkele jaren bij Vitesse. Of de Nederlandsche Bank die op een onbewaakt ogenblik overtollig kasgeld gebruikte om de aankoop van een duur schilderij te financieren. Let's Victory Boogie Woogie.

Of pensioenfondsen die een steunfonds willen opzetten voor slachtoffers van de tsunami wier kinderen zijn verdronken en nu geen materiële pensioenvoorziening meer hebben. Er is één probleem: pensioenfondsen hebben geen geld van zichzelf, zij beheren slechts honderden miljarden pensioenrechten van anderen. PGGM, het pensioenfonds voor 1,2 miljoen (gepensioneerde) werknemers in de sectoren zorg en welzijn, lost dat op met het ouderwetse `piep' systeem: wie niet piept, wordt geacht het plan te steunen. Dan stopt PGGM een euro per deelnemer in het steunfonds. Wat is nu een euro?

Zo draagt een werknemer in de zorg op meerdere manieren bij aan steun voor de tsunami-slachtoffers. Hij maakt als burger eigener beweging geld over naar giro 555. Als belastingbetaler wordt mede namens hem geld gestort door het kabinet. En als pensioengerechtigde doet PGGM ook nog wat.

Pensioengigant ABP, die met PGGM het initiatief heeft genomen, lost het geldprobleem anders op. Leraren, ambtenaren en hun gepensioneerde collega's worden straks via ABP-bladen en website opgeroepen zelf te storten. ABP mikt minimaal op een half miljoen euro, PGGM mikt op 1,2 miljoen euro.

Pensioenfondsen zijn kwetsbare instituten: werknemers kunnen hun pensioenfonds niet vrijwillig kiezen, zij worden daartoe verplicht. De tijdgeest houdt niet van zulke collectieven. In zijn nieuwe, vorige week gepubliceerde beginselprogramma wil de VVD de collectieve regelingen afschaffen. De schijn van gedwongen winkelnering om goede doelen te steun is koren op de liberale molen.