Verdampt beter zicht

Behave een bril kan het oog gecorrigeerd worden door met een laser het hoornvlies boller of platter te maken.

Wie risico's liever mijdt is een slechte kandidaat voor een laserbehandeling die de bril overbodig moet maken. Dat is de binnenkomer van de Amerikaanse Food and Drug Administration (FDA) op haar website met publieksvoorlichting over Lasik oogchirurgie. Er bestaat altijd een kans op complicaties, schrijft de organisatie die in de Verenigde Staten medicijnen, medische apparaten en nieuwe voeding op gezondheidsbedreigende aspecten beoordeelt.

Het laseren van ogen om de gezichtsscherpte te corrigeren is in de VS overigens toegestaan. Wie wil mag het laten doen. En zo is het in Europa ook. De FDA heeft een hele rij ooglaserapparaten goedgekeurd (www.fda.gov). Overzichtelijke informatie over de risico's van de ooglaser is echter schaars. Ook in Nederland, waar inmiddels ruim veertig klinieken actief zijn, waar bemiddelingsorganisaties ooglaserreizen naar Turkije, Tunesië en verdere landen organiseren en waar de meeste optiekzaken kunnen doorverwijzen naar klinieken, of zelf, zoals de optiekzaken die zijn aangesloten bij Eyescan al speciaal daarvoor bijgeschoolde optometristen in de zaak hebben die voor- en naonderzoeken kunnen doen.

De werkgroep Refractiechirurgie van de beroepsorganisatie van Nederlandse oogartsen (het Nederlands Oogheelkundig Gezelschap, NOG) publiceert binnenkort op zijn website (www.oogheelkunde.org) welke oogartsen die met een laser refractiechirurgie uitvoeren zich hebben laten registreren en aan kwaliteitseisen hebben voldaan. ,,De meeste refractiechirurgen wilden graag zo'n register hebben voor de kwaliteitsborging. Een klein deel van de refractiechirurgie heeft zich niet laten registreren. Zij worden niet op de website vermeld.'' zegt werkgroepvoorzitter dr. G.P.M. Luyten, oogarts in het Rotterdamse Erasmus Medisch Centrum. Wie refractiechirurgie overweegt en wil weten of zijn oogarts volgens collega's aan de beroepseisen voldoet, kan dat op de NOG-website nagaan. Luyten: ,,Zowel vooronderzoek als nazorg vallen onder verantwoordelijkheid van de behandelende oogarts. Het vooronderzoek bepaalt voor een belangrijk deel de uitkomst. Goede nazorg is belangrijk om zo snel mogelijk bijwerkingen en complicaties te kunnen bestrijden.'' De volgende stap van de NOG-werkgroep is de visitatie van de refractiechirurgieklinieken.

Chirurgische correctie van de gezichtsscherpte was aanvankelijk iets voor mensen met sterk positieve of negatieve brillenglazen of contactlenzen. Voor mensen die met vergrootglazen in hun brilmontuur rondliepen, of juist met verkleinende glazen waardoor de oogjes klein worden en waardoor het hoofd ter hoogte van de bril opeens een vreemde inkeping vertoont, kijkend door de brillenglazen. De financieel toezichthouder Docters van Leeuwen had zo'n bril met zeer sterk negatieve glazen. Tegenwoordig verschijnt hij brilloos op de tv.

Dat kan door een geslaagde laseroperatie of een implantatie van een kunstlens in het oog, of zelfs een combinatie van beide technieken (zie `PKR, Lasik en Lasek').

Mensen die onscherp zien – dichtbij of in de verte – en hun gezichtsscherpte niet meer willen corrigeren met een bril of met contactlenzen, kunnen de oogarts met laserlicht een microscopisch dun laagje van hun hoornvlies laten wegdampen. De oogbol wordt dan boller of platter zodat bril of lenzen voortaan niet meer nodig zijn. Dat is de prettige boodschap en meestal gaat het goed.

De Nederlandse en Belgische refractiechirurgieklinieken – vrijwel zonder uitzondering privé-klinieken – beginnen graag met de successen. Dat brengt klanten binnen. Care Vision, met vestigingen in Amsterdam en Rotterdam, voert op zijn homepage een Fred op die uitroept: ,,'s morgens wakker worden en het eerste wat je doet is je bril opzetten. Dat hoeft nu niet meer!!''

Ooglaseren heeft zich in Nederland ontwikkeld buiten de oogartsenpraktijken in reguliere ziekenhuizen, in privé-klinieken. Steeds vaker doen ook de oogartsen in ziekenhuizen refractiechirurgie, maar bijna altijd in een apart bedrijfje.

Vrijwel alle oogartsen vrijwaren zich voor claims van teleurgestelde patiënten. Zij laten vooraf een informed-consentformulier ondertekenen. Wie zijn ogen laat behandelen tekent ervoor te weten dat het resultaat tegen kan vallen. Maar als de ingreep zo verloopt dat een bril nog steeds nodig is, geven de meeste klinieken wel gratis een tweede behandeling, als dat in verband met de resterende dikte van het hoornvlies nog verantwoord is.

Het informed-consentformulier van de Focuskliniek van het Rotterdamse Oogziekenhuis meldt mogelijke complicaties die het gezichtsvermogen verminderen (,,geheel of gedeeltelijk verlies van het gezichtsvermogen is mogelijk'') door infecties, door zwelling of littekenvorming op het hoornvlies, door een reeks zeer zeldzame complicaties als netvliesloslating, bloedingen of glaucoom, of door verstoorde lenswerking van het oog. Complicaties die het gezichtsvermogen niet aantasten zijn droge ogen, het ontstaan van schaduwbeelden, toename van gevoeligheid voor schitteringen, het optreden van stervorming of halovorming rond lichtbronnen (zoals de koplampen van tegemoetkomende auto's). Veel van die verschijnselen duren enkele dagen tot een paar maanden. Bij sommige mensen zijn ze blijvend. Maar de exacte kans op die bijwerkingen is niet te geven, ook al omdat de laserapparatuur waarschijnlijk steeds meer ingebouwd vermogen krijgen om geen behandelingsfouten te maken. Iedereen verwacht dat de complicaties zullen afnemen. Maar zekerheid op lange termijn blijft nog jaren uit.

Bijna iedereen die een ooglaserbehandeling overweegt doet dat om van de bril af te komen. De wetenschappelijke literatuur houdt het er tegenwoordig op dat dat bij 85 procent van de behandelden na één keer laseren lukt. Zij komen uit op oogcorrectie 0, plus of min een halve dioptrie. Bij 15 procent van de behandelden komt het dus niet zo mooi uit, maar twee derde van hen valt wel binnen de +1 en -1.

Het laseren van één oog kost in de meeste klinieken 2.000 euro of iets minder. Maar in Istanbul kan het, inclusief reiskosten en drie nachten in een viersterrenhotel voor 2.300 euro, voor beide ogen, via Medicoop International, bij chirurg dr. Sinan Göker. Een topchirurg die sinds 1992 ,,al meer dan 40.000 succesvolle ooglaserbehandelingen'' uitvoerde en die ,,nummer 4 staat op de wereldranglijst van chirurgen die de meeste operaties hebben verricht''. De meeste klinieken zetten hun tarief op internet en alle klinieken zijn te vinden op www.ooglaserklinieken.nl.