`Sport schraagt het vertrouwen'

Sport is een essentieel onderdeel op vmbo-school Prisma De Rotonde in Breda, waar `competentiegericht handelen' en `probleemgestuurde opdrachten' de kernbegrippen zijn. ,,Onze docenten zijn coaches.'

Woensdag was het lachen geblazen: drie uur lang raggen op een mountainbike door de Brabantse sneeuw. ,,Fan-tas-tisch!'' Voor alle duidelijkheid: dat was niet louter en alleen bedoeld als aangenaam tijdverdrijf onder schooltijd. ,,De kunst van het afzien wil ik ze ook graag bijbrengen.''

Herman Kruis (49) is projectleider van de opleiding Sport, Dienstverlening & Veiligheid (SDV) aan de vmbo-school Prisma De Rotonde (375 leerlingen) in Breda. Hij wil zich niet bezondigen aan het cliché dat `een gezonde geest in een gezond lichaam huist', maar: ,,Kinderen moeten bewegen, punt uit. Niet alleen om de bewegingsarmoede tegen te gaan, ook om zichzelf te leren kennen. Waar liggen hun interesses? Wat zijn hun competenties? Waar liggen hun fysieke én hun mentale grenzen? Sport dwingt tot een kritische blik in de spiegel.''

Het zijn jongeren, variërend in de leeftijd van twaalf tot achttien, die vrijwel allen vallen onder de noemer `moeilijk opvoedbaar'. Een gevolg van sociale en/of concentratieproblemen, dyslexie, autisme of hyperactiviteit (adhd). Maar, zo waarschuwt Kruis: ,,Die zijn niet zielig, helemaal niet zelfs. Je moet ze dan ook niet betuttelen, je moet ze uitdagingen bieden en niet schromen om ze in het diepe te gooien.''

Naast zijn werk in Breda is Kruis sinds vierenhalf jaar actief als trainer-coach van de hockeysters van zevenvoudig landskampioen Den Bosch. Het één, het begeleiden van moeilijk opvoedbare kinderen, sluit naadloos aan op het ander, het sturen van talent en routine. ,,Ik ben geen type dat alles voorkauwt. Dat wil ik niet, en dat werkt ook niet. Voor scholieren geldt hetzelfde als voor sporters: je moet ze stapsgewijs bewust maken van hun eigen mogelijkheden. Ze dus niet meteen de oplossing aandragen, nee, ze zodanig prikkelen dat ze uiteindelijk zelf met de oplossing op de proppen komen.''

Zo zette Kruis zijn hockeysters afgelopen seizoen, aan de vooravond van de play-offs, voor de video. ,,Ik heb ze bijvoorbeeld beelden laten zien van de manier waarop [mede-finalist] Amsterdam uitverdedigt. `Ok, hoe gaan we dit oplossen, meiden', heb ik vervolgens gevraagd. Dan ontstaat er een discussie, dan dwing je ze na te denken. Natuurlijk stuur ik zo'n gesprek wel een beetje, maar zij moeten uiteindelijk de oplossing bedenken, niet ik. Al was het maar omdat zij op het veld staan.''

Zijn op `probleemgestuurde opdrachten' gebaseerde aanpak klinkt bijna te simpel voor woorden, maar Kruis weet hoe weerbarstig de praktijk is, zeker in het vastgeroeste onderwijs. ,,Docenten zijn, net als de meeste sportcoaches trouwens, bang om hun autoriteit te verliezen. Ze sluiten zich liever op in hun eigen `veilige' klaslokaal dan dat ze hun eilandje verlaten. Ze reiken maar al te vaak het einddoel aan, niet de weg daarnaartoe.''

Het Prima College gaat sinds vier jaar een stap verder. Zo geven leerlingen uit de bovenbouw, weliswaar onder toezicht van een docent, sportlessen aan de onderbouw, variërend van basketbal tot zwemmen. Ze zijn zelf verantwoordelijk voor de samenstelling van de les en de uitvoering daarvan. In de verkennende onderbouw (drie jaar) bekwamen leerlingen zich zes uur per week in zeven sporten: hockey, klimmen, roeien, rugby, schaatsen, softbal en tennis. De lessen staan onder leiding van vaktrainers.

Het pilot-project begon vier jaar geleden. De Rotonde was één van de drie proefscholen. Inmiddels telt Nederland dertig onderwijsinstellingen die de innovatieve schoolmethode in praktijk brengen. Hoewel volgend jaar pas de eerste leerlingen afzwaaien, durft Kruis, bijna 24 jaar werkzaam in het onderwijs, alvast een voorschot te nemen op de uitkomst. Stellig: ,,Dit is een succes.''

Dat vindt ook Rob Kerstens, topambtenaar bij het ministerie van Onderwijs. ,,Hier blijkt dat sport een goed middel is om leerlingen van dit niveau gemotiveerd te houden. Dat is, zeker in het vmbo, niet onbelangrijk. Het komt ook tegemoet aan een behoefte, want clubs schreeuwen tegenwoordig om gekwalificeerd kaderpersoneel.''

Donderdag kwamen 22 topambtenaren uit evenzovele (kandidaat)lidstaten van de Europese Unie (EU) op bezoek in Breda. Het dagprogramma, van ontvangst tot en een in het Engels gevoerde discussie, was samengesteld en in handen van de aan de opleiding verbonden leerlingen. Met een volleybaltoernooi met en tegen de beleidsbepalers werd de dag afgesloten.

Igor Krupka kijkt zijn ogen uit in West-Brabant. ,,Deze scholieren zijn zó zelfstandig en zó mondig, dat verbaast mij'', zegt de topambtenaar van het Tsjechische ministerie van Onderwijs, Jeugd en Sport. ,,Ze weten wat ze willen, ze hebben een doel voor ogen, en blijken geen last te hebben van de relatief grote verantwoordelijkheid die hen wordt toevertrouwd. Bij ons komt de informatie van bovenaf en hebben scholieren in feite weinig keus. Het is kennis consumeren, en meer niet.''

Het vmbo staat, mede door de grote uitval, te boek als het `afvoerputje van het Nederlandse onderwijs'. Rotonde-directeur Paul Eijgendaal wil graag af van dat vooroordeel, want: ,,Het tegendeel is waar. Alleen: je moet als leiding wel af durven te wijken van de platgetreden paden. Onze docenten zijn coaches, en dat ik eis ik ook van ze. Ik wil geen kamergeleerden die hun lokaal niet uitkomen.''

In Kruis heeft hij het prototype-docent die ,,dus niet denkt in problemen, maar in oplossingen''. Sport leert zijn pupillen niet alleen samenspel en doorzettingsvermorgen, sport schraagt bovendien het zelfvertrouwen, weet hij. Met alle positieve gevolgen vandien. ,,Mooi voorbeeld: een dik manneke, bewoog tot voor kort nauwelijks en ging mede daardoor gebukt onder een gebrek aan zelfvertrouwen. Bij ons kwam hij in aanraking met rugby. Een wereld ging voor hem open. Die jongen beweegt niet alleen weer, hij loopt nu ook over van zelfvertrouwen. En dat vertaalt zich dus ook in andere vakken.''