De aandeelhouder? Dat is een bedrijfsgeheim

Is de presentielijst van een vergadering van beleggers geheim? Ja, zegt Shell. Nee, zegt P. Lakeman, die in 1978 een rechtszaak won die geen klassieker werd.

Klik. Klik. Klik.

Beleggers die willen weten wie met hen op een aandeelhoudersvergadering is, kunnen met hun mobiele telefoon de presentielijst fotograferen. Maar wie doet dat?

,,Onze vergaderingbezoekers proberen meestal wel te kijken wie op de presentielijst staat'', zegt directeur P. de Vries van de Vereniging van Effectenbezitters (VEB), die steevast een spreker in de arena heeft. Maar kijken lukt niet altijd, een kopietje maken zeker niet.

Ondernemingen bewaken de lijst met aanwezige aandeelhouders als een bedrijfsgeheim. De directie weet wie erop staan, de beleggers niet. Toch maken beleggers die de lijst willen hebben een goede kans, denkt P. Lakeman van de Stichting Onderzoek Bedrijfsinformatie (Sobi).

Lakeman is al bijna dertig jaar een luis in de pels van het bedrijfsleven. Medio jaren zeventig dook hij in de cijfers van het zieltogende voedingsbedrijf Koninklijke Scholen Honing (KSH). Na een aandeelhoudersvergadering vond Lakeman de situatie van KSH zo zorgwekkend dat hij beleggers bijeen wilde roepen. Hij vroeg KSH om de presentielijst van de vergadering. Om uitnodigingen te versturen.

KSH weigerde. Sobi ging naar de rechter. De rechtbank gaf Lakeman gelijk, het gerechtshof volgde in 1978. Het hof veegde het argument van KSH van tafel dat de anonimiteit van aandeelhouders geschaad zou worden door openbaarmaking van de presentielijst aan aandeelhouder Sobi. Het hof vond het maar de vraag of het een taak van de ondernemingsleiding is om te waken over de anonimiteit van aandeelhouders. Maar wie als aandeelhouder een vergadering bijwoont en dat bevestigt door tekening van de presentielijst, die heft zelf zijn anonimiteit op, luidt kort samengevat het oordeel.

Het arrest van het gerechtshof is geen klassieker geworden. Kenmerkend voorbeeld: Koninklijke Olie, de Nederlandse tak van de Koninklijke/Shell Groep, wil beleggers de presentielijst van de laatste vergadering (28 juni 2004) niet geven. Op die vergadering steunde 60 procent van de aandeelhouders het directiebeleid, ondanks de affaire over de olie- en gasreserves van begin 2004. Veruit de meesten van hen zaten niet in de zaal, maar stemden op afstand, zoals dat heet, via stemopdrachten.

De notulen van de vergadering staan al op de website van Shell, maar de presentielijst blijft geheim. Argument: privacy.

Bovendien, zo zegt een Shell-woordvoerder, geeft de presentielijst alleen maar gegevens over de beleggers en hun vertegenwoordigers die echt aanwezig waren. De namen en adressen van een deel van de beleggers die op afstand stemden zijn nog wel te achterhalen, maar een deel niet. Bij de stemmers op afstand waren ook partijen met verzamelrekeningen (omnibus accounts). Dat zijn doorgaans banken die voor beleggers effecten bewaren, de `bewaarbanken'. Maar Shell kent naar eigen zeggen de beleggers niet wier effecten op die rekeningen zijn verzameld.

De gang van zaken, zoals bij de Koninklijke, illustreert een kink in de kabel van de transparantie die kabinet, topmanagers en beleggers nastreven. Een van de aanbevelingen van de commissie-Tabaksblat voor beter ondernemingsbestuur is dat pensioen- en beleggingsfondsen en verzekeraars moeten komen stemmen op aandeelhoudersvergaderingen. Doordat zij vaak aandelen bezitten in duizenden bedrijven is fysieke aanwezigheid doorgaans geen optie. Zij stemmen liever op afstand.

Maar de beleggers in de zaal hebben doorgaans geen flauw benul wie zich achter die stemmers op afstand bevinden, zelfs niet als zij wel een presentielijst krijgen. Maar door de groeiende druk op beleggers om hun stem uit te brengen, zullen de stemmers op afstand vaker de doorslag geven op vergaderingen. De Vries: ,,Mijn bezwaar is dat de bewaarbanken stemmen zonder dat de achterliggende echte aandeelhouder iets heeft gezegd. Die stemmen zouden niet moeten meetellen.''