Klein Duimpje vecht tegen ruimteoren

Defensie wil 13 nieuwe afluisterschotels plaatsen. De keuze is tussen Burum en Zoutkamp. Zoutkamp is tegen. In Burum ligt alleen Klein Duimpje dwars.

Het is koud en stil in het Friese Burum. Een gure wind waait door de verlaten dorpsstraten. De beide cafés zijn gesloten. Ondanks de dorpse stilte is even buiten het dorp een onzichtbaar, maar druk communicatieverkeer gaande. Sinds de jaren zeventig staan hier op het Friese platteland 28 grote schotelantennes, die satellietcommunicatieverkeer verzorgen.

Bij dit Burumer schotelpark, op ongeveer een kilometer afstand van de dorpskern, wil het ministerie van Defensie dertien nieuwe afluisterantennes plaatsen. Een andere mogelijke locatie is Zoutkamp, dat circa tien kilometer van Burum ligt, net in de provincie Groningen. Het afluisternetwerk is nodig om telefoon- en dataverkeer van terroristen te kunnen afluisteren, in het kader van terreurbestrijding en -preventie. In Zoutkamp staan sinds de jaren tachtig al twee ,,ruimteoren'' van de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD).

In tegenstelling tot de Zoutkampers lijken niet veel Burumers wakker te liggen van de bouw van nieuwe afluisterschotels. ,,Terroristen moeten toch ergens bestreden worden'', is het commentaar van bewoonster Greet Hettema. Bang dat de schotels doelwit worden van een aanslag, zoals tegenstanders verenigd in actiegroep Klein Duimpje vrezen, is ze niet. ,,Die bom zullen ze eerder op regeringsgebouwen gooien.''

Zo denkt ook dorpelinge Alie Kingma erover. ,,Den Haag is een doelwit. Als daar wat gebeurt, heeft dat een veel grotere impact dan hier.'' Ze woont dertig jaar in het dorp, even lang als de schotelantennes er staan. ,,Ik vind ze prachtig, ze zijn een mooi herkenningsteken voor ons dorp.''

En dat Defensie wellicht nog eens een dorpsactiviteit sponsort, vindt ze een leuk vooruitzicht. Volgens haar is het vooral de import in het dorp, die tegen is. ,,De echte Burumers zijn eraan gewend.''

Ook Hillie Frankes van dorpscafé Het Praathuis denkt dat het met aanslagen wel zal loslopen. De gasopslag in het nabijgelegen Grijpskerk zal een aantrekkelijker doelwit zijn, vermoedt ze. ,,Daar vallen dan meer slachtoffers en daar is het terroristen om te doen.'' Jelle Bremer van Dorpsbelang zegt dat slechts een kleine minderheid van de dorpelingen tegen de schotels is. ,,Wij zijn gewend aan de schotels en eventuele risico's.''

Maar Ineke Agelink uit Burum (650 inwoners) en lid van actiegroep Klein Duimpje (die tegen ,,reus'' Defensie vecht) bestrijdt dit. Een aanslag zal wel degelijk lonen, vreest ze. ,,Als ze de schotels platgooien, ligt het hele communicatieverkeer plat.'' Ze is niet alleen bezorgd over een terroristische aanslag, maar ook over `stralingsgevaar'. Bovendien zijn de schotels onderdeel van een internationaal spionagenetwerk, zegt ze, ,,een angstaanjagend idee.''

Volgens Agelink is er wel degelijk bezorgdheid bij veel bewoners. ,,Van de 270 informatiebrieven die wij bij bewoners in Burum en Warfstermolen door de brievenbus gooiden, kregen we er 50 terug. Dat is veel'', vindt ze. Agelink, die wordt gesteund door de SP Noord-Oost-Fryslân, roept bewoners op massaal bezwaar te maken tegen de bouw. De actiegroep beraadt zich op verdere acties. De gemeente Kollumerland verstrekte al een bouwvergunning voor de schotels.

Zowel een woordvoerster van de gemeente als Jille Bremer beticht actiegroep Klein Duimpje van ,,stemmingmakerij.'' Onterecht, vindt Agelink. ,,Zij willen juist het gevaar bagatelliseren. Als wij niets hadden gedaan, was er geen enkele openheid geweest over de nieuwe schotels.''

Een goed alternatief is de Marnewaard, waar Defensie al enkele militaire schotels en een kazerne heeft staan, vindt Agelink. ,,Daar is binnen een straal van drie kilometer geen bebouwing.'' Maar volgens een woordvoerder van Defensie maakte een natuurorganisatie hier bezwaar tegen. ,,De Marnewaard grenst aan het Nationaal Park Lauwersmeer en de schotels zouden horizonvervuiling opleveren'', aldus een woordvoerder.

Actievoerder Guus van der Lubbe van Klein Duimpje noemt dit ,,grote onzin''. ,,De schotels die er nu staan vallen niet op, omdat er veel hoge bomen omheen staan. Nu Burum in zicht is, gaat Defensie opeens mee in het bezwaar van landschapsvervuiling.''

Voordeel voor Burum is dat er al een uitgebreide schotelinfrastructuur is, meent Defensie. Ook hoeft het bestemmingsplan er niet te worden aangepast zoals in Zoutkamp. De Raad van State besliste dat het bestemmingsplan gewijzigd moest worden voor plaatsing van het afluisternetwerk en dat er een veiligheidsanalyse vereist was. Die is bijna afgerond, stelt een woordvoerder van Defensie.

Een antennepark kan worden bedreigd door vandalen, politieke activisten en terroristen, maar Defensie denkt dat terroristen niet snel een aanslag op een schotelpark zullen plegen. ,,Dit is geen interessant object voor hen. Als je er een raakt, staat er binnen een maand een nieuwe. Een moord, zoals op Van Gogh, maakt vele malen meer indruk.'' Terroristen willen vooral de samenleving ontwrichten, beklemtoont de woordvoerder ,,en een aanslag op afluisterantennes zal daartoe niet leiden.''

Maar Van der Lubbe denkt daar anders over. ,,Als er weer oorlog uitbreekt in Irak, dan staan hier bewapende militairen met kogelvrije vesten. Als er geen dreiging was, stonden die hier heus niet.''