Irritante muziek

Mickey Hoyle (18) vraagt jonge thuiscomponisten van modern klassiek naar het hoe en wat van het irriteren

Witte Wijsmuller van 17 jaar oud is een paar jaar geleden begonnen met het componeren van modern klassieke muziek. ,,Ik begon te luisteren naar klassieke muziek toen ik klein was: eerst Bach, toen Mozart, Beethoven. Je werkt het rijtje af. Ik ging steeds meer naar modernere muziek luisteren, op een gegeven moment is er dan niks moderners meer te vinden en zul je het zelf moeten schrijven. Uiteraard is dit dan moderner en experimenteler dan de rest.''

Na wat geblader in boeken en partituren te hebben bestudeerd waagde Witte zich aan het componeren. Ik vraag wat zijn doel is, wanneer een stuk voor hem compleet is. ,,Als ik een stuk ga componeren dan probeer ik een wereld te scheppen. In die wereld moet alles kloppen, helemaal perfect zijn. Ik gebruik wiskundige formules om te componeren, want wiskunde is een perfecte afspiegeling van de natuur, en de natuur is perfect.''

Ondertussen heeft Witte een cd met Japanse volksmuziek erbij gehaald. Hij vertelt me tegelijkertijd dat mensen hem af en toe zien als een pretentieuze artistiekeling, maar veelal vinden mensen het wel interessant. Hoge stemmetjes schallen door de kamer tezamen met schelle klanken van ondefinieerbare instrumenten. Hij kijkt me aan en ik moet toegeven dat ik dit niet prettig vind.

,,Precies'', zegt hij, ,,maar als je hiermee was opgegroeid zou je het wel mooi vinden. Dat is hetzelfde probleem met de moderne klassieke muziek en waarom veel mensen het niet mooi vinden. Ze hebben er nog niet genoeg aan kunnen wennen. Mijn moeder denkt altijd dat het koffieapparaat uit elkaar springt zodra ze mijn muziek hoort, zij herkent het gewoon nog niet als muziek, maar dat gaat gestaag, er zit vordering in. De meeste mensen zitten nog vastgeroest in een harmonisch systeem dat rond 1890 is gesneuveld. Die componisten waren beperkt in wat ze konden doen, ik heb zo veel meer mogelijkheden tot mijn beschikking dat hetgeen wat ik kan componeren eigenlijk grenzeloos is. De muzikanten schreeuwen af en toe iets door de muziek heen. Dat hoort er allemaal bij. Ik wil grenzen overschrijden. Componisten die tegenwoordig nog tonaal denken zijn zwijnen. Componisten die atonaal denken trouwens ook.''

Ook Taylan Susam (17) houdt zich bezig met het componeren van modern-klassieke muziek. Net als Witte is hij begonnen met het lezen van boeken over muziek en het bestuderen van partituur. Inmiddels heeft hij al een aantal composities op zijn naam staan. Hij gaat echter anders te werk. ,,Muziek is slechts het medium en niet het doel. De noten en tonen komen pas aan het eind van het proces. Ik ben eerst weken, soms wel maanden bezig met een idee in mijn hoofd. Een idee hoe het moet zijn. De laatste tijd heeft dat idee veel te maken met het gevoel irritatie, en dat probeer ik dan uiteindelijk ook in mijn muziek weer te geven.''

Ik begrijp het nog niet helemaal en vraag naar wat meer uitleg. ,,Ik probeer het geluid minder voorop te stellen'', zegt hij. ,,De vorm en het idee erachter zijn belangrijker. Net als dat in moderne poëzie het meer gaat om de vorm dan om de woorden zelf. Muziek moet ook niet meer gezien worden als muziek. Hoe je het ook bekijkt, op het eind is het toch gewoon een massa van geluid die op je afkomt. Dat idee is inderdaad zeer abstract en moeilijk te omschrijven.''

,,Ik wil ook het uiterste eruit halen. Net als Witte kon ik op een gegeven moment niet meer verder in de moderne muziek, toen besloot ik het zelf te gaan doen. Dat is soms best lastig, ook wanneer je zoals ik geen piano speelt. Maar uiteindelijk is het gelukt.''

Hij neemt nog een slok van zijn koffie terwijl ik mijn volgende vraag stel over het hoe en wat van het irriteren. ,,Ik wil mensen dwingen te luisteren. Ik creëer overbodige stiltes, veel herhaling en zorg daarmee dat mensen niet meer weten wat ze moeten verwachten. Dit irriteert ze, maar tegelijkertijd moeten ze blijven luisteren en op het puntje van hun stoel blijven zitten om erachter te komen wat er volgt. Die overbodige stiltes zijn belangrijk. Voor stilte heb je niet eerst geluid nodig, voor geluid heb je eerst stilte nodig.''

Ook Taylan is geïrriteerd. Hij vind dat componisten onjuist te werk gaan. ,,Wat mijzelf irriteert is de manier van componeren van de meeste moderne componisten. Ze gaan niet goed met hun materiaal en de mogelijkheden om. Ik probeer dat beter te doen, hopelijk slaag ik daar in.''