Eigen baas is mens én bedrijf

Iedereen neemt in zijn leven beslissingen met financiële gevolgen. Een baan, een serieuze relatie, de koop van een huis, het starten van een onderneming. Aan alles kleeft een risico.

Er bestaan veel overeenkomsten tussen de levensloop van een individu, (echt)paar of gezin en de meestal kortere levensloop van een onderneming, een eigen bedrijf. Die samenloop werkt verhelderend bij het taxeren en onderscheiden van persoonlijke en zakelijke risico's.

De financiële zaken in een bedrijf zijn meestal goed geregeld. Dat moet wel, want eenmaal per jaar vraagt de fiscus om een belastingaangifte, vergezeld van een balans, een winst- en verliesrekening en een accountantsverklaring voor de grotere bedrijven. Bovendien kan geen ondernemer zonder accurate administratie – waarin het verleden vastligt – om de koers voor de toekomst uit te zetten. De corporate financial planning, de zakelijke evenknie van de personal financial planning (pfp), moet dus in orde zijn, anders wordt het bedrijf op de vingers getikt of lopen de zaken uit de hand.

Financieel gezien is er geen wezenlijk verschil tussen een bedrijf en een particuliere huishouding met slechts één (alleenstaande) of met meer personen. Een privé-gemeenschap moet ook verantwoording afleggen aan de belastingen, maakt ook plannen en loopt risico's. Daarom kun je persoonlijke planning zien als een eenvoudige versie van zakelijke planning; het aantrekken, beheren en gebruiken van financiële middelen in een onderneming of instelling.

Er bestaan meer parallellen tussen een huishouden en een bedrijf. Zo is de kostwinner (of kostwinners) eigenlijk een ondernemer en tevens een verkoper, die moet zorgen voor voldoende omzet. Kinderen zijn natuurlijke opvolgers die door hun ouders worden gevormd om straks een eigen bedrijf te beginnen, op eigen benen te staan.

Iedereen neemt in zijn leven beslissingen met financiële gevolgen. Bewust of onbewust. Een baan, een serieuze relatie, de koop van een huis, het starten van een onderneming, enzovoort. Helaas loopt het leven vaak anders dan je verwacht omdat je allerlei risico's loopt. Korte of langdurige arbeidsongeschiktheid, gezinsuitbreiding, waardevermindering van het bedrijf, overlijden op jonge leeftijd, enzovoort. Dit zijn omstandigheden die tot problemen leiden wanneer er vooraf geen passende voorzieningen zijn getroffen. Daarom is financiële planning zo belangrijk.

Het bijgaande schema met 24 mijlpalen (12 zakelijke en 12 persoonlijke) toont in grote lijnen de levensloop van iemand met een kleine zaak, mogelijk zelfs een freelancer. Zo'n man of vrouw leidt een dubbelleven, draagt twee petten. Hij of zij is ondernemer én particulier, mens én bedrijf, en moet daarom zowel zakelijk als privé plannen. Die twee planningen moet je strikt scheiden en met evenveel aandacht behandelen, wat niet iedereen doet. Niet alleen lijkt de financiële kant van een huishouden op een bedrijf, ook de levensloop van die twee is bijna gelijk.

Hoe passen werknemers in dit schema? Wie in loondienst is, dat altijd wil blijven en daarna (vervroegd) met pensioen gaat, leidt immers wat betreft financiële risico's een bijna onbezorgd leven. Nog wel. De overheid wil die ongeschreven zorgplicht geleidelijk aan banden leggen om werknemers te prikkelen meer initiatief te nemen als het gaat om werk en een zelf verdiend inkomen. Bijvoorbeeld bij werkloosheid, (langdurige) arbeidsongeschiktheid en om fiscale steun bij vervroegde pensionering. Dat is de onomkeerbare trend voor de komende jaren, ook onder een volgend kabinet.

Zo verkleint langzaam de kloof tussen risicomijdende werknemers en ondernemerachtige niet-werknemers die voor eigen rekening en risico werken. Daardoor beginnen er in de toekomst meer mensen voor zichzelf. Vaak noodgedwongen om uit de bijstand te blijven. Dan zijn zij ineens mens én bedrijf. Het mijlpalenschema geldt ook voor een (echt)paar waarvan één partner in volledige loondienst is (vaak de man) en de andere partner meestal parttime voor zichzelf werkt (vaak de vrouw).

Zoiets begint kleinschalig, maar desondanks krijg je te maken met alle mijlpalen uit het linker rijtje, behalve misschien faillissement en verkoop van de zaak. Je kan de zakelijke mijlpalen duidelijk scheiden van de persoonlijke, met uitzondering van arbeidsongeschiktheid (ao) en overlijden. Die twee beïnvloeden direct de ondernemer zelf en daardoor de zakelijke resultaten.

Overlijden is voor iedereen een overzichtelijk risico. Je leeft of je bent dood. Dat stelt een arts vast en je komt nooit meer terug. Er is geen discussie of beroep mogelijk. Voor de gevolgen kun je desgewenst een betaalbare en tijdelijke risicoverzekering afsluiten, waardoor eventuele nabestaanden niet onverzorgd achterblijven.

Iemands arbeidsongeschiktheid is moeilijker vast te stellen dan zijn overlijden. In hoeverre (percentage) kun je nog ondernemen? Hoe lang duurt de oorzaak van die ongeschiktheid? Dat is een van de reden waarom een zelf gesloten ao-verzekering (aov) zo duur is. En wanneer je een beroep doet op je polis, moet je maar afwachten of de verzekeraar wil uitkeren. Vooral wanneer het gaat om psychische kwalen. Verzekeren is dus geen afdoende en zekere dekking van dit risico. Daarom, en om de hoge premies, sluiten sommige freelancers, kleine zelfstandigen, ondernemers en vrije beroepers geen verzekering, zo blijkt uit lezersreacties. Wie daarvoor kiest, moet noodmaatregelen treffen, hoewel ook die niet altijd afdoende zijn bij jarenlange ongeschiktheid.

Zo moet je je vaste woonlasten en bedrijfslasten beperken. Hetgeen pleit voor een woning en een bedrijfsruimte zonder hypotheek. Leen ook geen geld bij de bank voor wilde plannen, maar probeer jezelf te financieren. Rijd geen dure (lease)auto. Kwetsbaar zijn de alleenstaande mensen die werken als zelfstandigen zonder personeel, medewerkers of bereidwillige invallers. Ieder ongemak betekent minder of geen inkomen. Op dit punt zijn mensen met een werkende partner beter af, althans wanneer dat inkomen voldoende is voor twee personen.

Het eigen vermogen is een soort verzekeringspolis. Er zijn rijke mensen die voor zichzelf werken en desondanks een aov willen afsluiten. Waarom? Op een half miljoen euro kun je jarenlang (zuinig) teren. Zit dat half miljoen in een eigen huis, dan verkoop je je huis. Dat is wel een lastig dilemma. Zit je geld nog steeds bij je ouder(s) als potentiële erfenis, dan is het tijd voor een goed gesprek over dit heikele punt. Soms denken ondernemers dat ze hun zaak voor veel geld kunnen verkopen, in geval van nood. Dat ligt niet voor de hand, want wanneer je noodgedwongen moet verkopen, zullen eventuele kopers weinig bieden. Zaken zijn zaken.

Wie wel beschikt over personeel, moet nagaan of zijn of haar zaak maandenlang kan draaien zonder leiding van de baas. Kan en wil het personeel dat? Misschien moet je ze daar tijdig voor trainen. Dat kan nooit kwaad. Kost de zaak je dan maar 20 procent van je tijd, dan zijn de financiële gevolgen van ao minder. Misschien kan je partner de zaak tijdelijk leiden. Arbeidsongeschiktheid blijft een vervelend onderwerp. Zowel met als zonder verzekering.

    • Adriaan Hiele