Veel belangstelling voor geheime vergadering...

Volgens Jan de Wit (SP) wordt het 1 juni. Niesco Dubbelboer (PvdA) hoopt op `ergens in juni'. Maar het kan ook nog de laatste woensdag van mei worden. Wat? Het referendum over de Europese grondwet, onderwerp van groeiende nervositeit onder Kamerleden.

De Tweede Kamer heeft zelf het initiatief tot de volksraadpleging genomen en is ook de geadresseerde: de kiezer geeft raad aan de Kamer over het wel of niet goedkeuren van het Europese grondwettelijke verdrag. Maar de Kamer gaat niet zelf over de datum waarop dat gebeurt. Die beslissing is uitbesteed aan een onafhankelijke referendumcommissie. Die maakt bovendien een objectieve samenvatting van de grondwet en verdeelt 1 miljoen subsidiegeld. De onafhankelijke referendumcommissie is dus belangrijk, zo weten de Kamerleden.

Hoe belangrijk, dat bleek toen de Kamercommissies Europese en Binnenlandse Zaken afgelopen dinsdagmiddag tegen vieren binnendruppelden in de Wttewaal van Stoetwegenzaal. Daar, op de begane grond van het Kamergebouw, zaten toen al acht VVD'ers klaar voor de stemming over de samenstelling van de commissie.

Wat volgde was volgens aanwezigen – die wegens de beslotenheid van de vergadering anoniem moeten blijven – ,,hilarisch''. Andere aanwezigen sloegen haastig aan het sms'en, in de gangen verschenen rennende Kamerleden en een paar minuten later puilde het zaaltje uit. De score: 44 Kamerleden, allen lid of plaatsvervangend lid van een van de twee commissies.

Daarmee was de strijd nog niet gestreden. Zo viel het volgens aanwezigen bij de VVD niet goed dat hun ex-partijgenoot Geert Wilders – tegenstander van de grondwet – twéé keer mocht stemmen: een keer als commissielid Europese Zaken, en een keer namens de commissie Binnenlandse Zaken, als plaatsvervanger van de afwezige VVD'er Weekers. Pogingen om de liberaal Griffith dan als plaatsvervanger van Wilders te laten stemmen, strandden.

...over onomstreden commissie...

Maar waarom eigenlijk al die opwinding? Was er soms verdeeldheid over de kandidaten? ,,Daarover zeg ik niets'', zei vorige week GroenLinkser Karimi, een van de iniatiefnemers tot het referendum. ,,We hebben vertrouwelijkheid beloofd aan de kandidaten, en daar houd ik me aan.'' Ook haar mede-iniatiefnemer Dubbelboer zegt niets, behalve dan dat hij de besloten stemming ,,kinderachtig'' vond en ,,politiek met een kleine p''. Dubbelboer had liever openlijk in de plenaire vergadering van de Kamer gestemd. Alle tien kandidaten waren immers even goed en onomstreden, vindt hij. Nu worden morgen in de Kamer alleen de vijf leden van de reeds gekozen commissie genoemd, onder voorzitterschap van de Nijmeegse grondwetsdeskundige T. Kortmann. De `verliezers' blijven geheim.

Geheim? Nee hoor. Klik maar op www.tweedekamer.nl, kopje documenten, zoek in de Kamerstukken op referendum en commissie. Daar staat de complete voordracht, gedaan door de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid en enige andere adviesorganen. ,,Dat moesten we bekendmaken volgens de regels van de Kamer'', verklaart Karimi nu, ,,maar voorgedragen zijn is ook een eer.'' Níet gekozen blijken onder meer oud-eurocommissaris Andriessen (CDA) en oud-Kamerlid Scheltema (D66).

Maar wie wilde de VVD nu zo graag weren, en waarom? Kamerlid Ruud Luchtenveld, die bij de VVD het voortouw had, zegt niets, behalve: ,,Het was een besloten vergadering.'' Maar opvallend is één `verliezer': de Tilburgse hoogleraar en referendumdeskundige P. Gilhuis. Hij werd twee keer met één stem verschil verslagen: een keer als voorzitter en een keer als gewoon lid. Is er soms iets mis met de wel gekozen voorzitter Kortmann? Nee hoor, bezweert De Wit (tegen de grondwet): ,,Iedereen dacht dat hij lid was van het CDA, maar dat is hij niet.''

De meeste stemmen vóór kreeg volgens aanwezigen evenwel ex-Kamerlid Schutte (GPV, nu lid van de Kiesraad). De commissie is weliswaar volstrekt onafhankelijk, maar een lid uit de hoek van neestemmers bleek toch wel goed, als pre-emptive strike tegen critici. Alleen Wilders is nu nog ontevreden: ,,De Kamer had zelf kandidaten moeten aandragen. We konden nu niet echt kiezen: dit was echt weer polders.''

...hoort bij referendumstrijd

Een reactie graag. ,,En gauw een beetje''. Met deze woorden beëindigde Volkskrant-columnist Ronald Plasterk ruim een week geleden een kritische verhandeling over de nieuwe Europese grondwet. Zijn oproep was gericht aan de Rapid Reaction Force die vanuit het Europees Parlement is ingesteld om met het oog op de referenda over de grondwet `onzinverhalen' over de Europese Unie direct de kop in te drukken.

Plasterk somde in zijn column tien ,,ware verhalen'' over Europa op met als rode draad de volgens hem overbodige bemoeizucht van Europa met nationale aangelegenheden. De door Plasterk gevraagde reactie kwam inderdaad. ,,Natuurlijk, dit was een duidelijk geval van uitlokking'', zegt Sjerp van der Vaart, hoofd van het Nederlands voorlichtingsbureau van het Europees Parlement. Samen met zijn in hetzelfde Haagse kantoorpand gevestigde buurman Nico Wegter van de Europese Commissie schreef hij een negen punten stuk terug, dat vorige week in de Volkskrant werd geplaatst.

Een reactie die koren op de molen was van Plasterk, zoals bleek uit zijn column van afgelopen vrijdag, waarin hij de auteurs hekelde. Plasterk: ,,Wat is dat nu voor duo? Geen van beiden lid van commissie of parlement, het zijn kennelijk voorlichters. Maar een echt parlement zou de Commissie moeten controleren, en niet samen brieven in de krant zetten namens het parlement.''

En daar raakte Plasterk een gevoelig punt. In Nederland is het kabinet er namelijk nog altijd niet over uit hoe nu de campagne voor de grondwet moet worden gevoerd. In een klimaat waar achterdocht bij het electoraat de allesoverheersende factor lijkt te zijn, kan een massale pro-campagne wel eens averechts werken, is de vrees bij nogal wat betrokkenen aan het Binnenhof. En dus gebeurt er voorlopig niets.

Maar het is deze apathische houding die achter de schermen in Den Haag weer tot allerlei nerveuze departementale schermutselingen leidt. Buitenlandse Zaken, Binnenlandse Zaken, Algemene Zaken; iedereen praat met elkaar maar vooralsnog zonder veel resultaat. Zoals ook bleek uit het stuk van dezelfde Sjerp van der Vaart op de opiniepagina van deze krant van afgelopen vrijdag, waarin hij de voornemens van het kabinet om vooral een opkomst bevorderende campagne voor het grondwet-referendum te voeren vergeleek met ,,een slap bakje thee''. Hij verwijt het kabinet geen echt debat aan te gaan over de grondwet. ,,Een ambivalente houding en weinig middelen is de slechtste dienst die Den Haag het Nederlandse electoraat kan bieden op weg naar het EU-referendum'', aldus Van der Vaart. Onrust en verdeeldheid in het ja-kamp. Zonder iets te hoeven doen heeft de nee-beweging het eerste punt al binnen.

De Tweede Kamer debatteert deze week over de wet gelijke behandeling, terrorismebestrijding en de bestrijding van fraude rond zorgverzekeringen. Morgen installeert de Kamer de referendumcommissie.