Politiek manager met een kleine p

Vorige week leed Sybilla Dekker haar eerste grote politieke nederlaag. ,,Zo leuk is het ministerschap niet. Je krijgt een laag salaris, bakken modder over je heen en je reputatie als geslaagd zakenvrouw holt achteruit.''

Afgelopen vrijdag. In het Haagse perscentrum Nieuwspoort blikt minister Sybilla Dekker (Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu, VVD) terug op de presentatie van haar fors bijgestelde huurbeleid. Onder zware druk van CDA en D66 is besloten om de huurliberalisering over te laten aan een volgend kabinet. ,,Dit soort zaken past helemaal niet bij mij. Ik hou de regie liever zelf in handen. Het voelt niet als een nederlaag, je moet in dit bedrijf goed luisteren. En nu heb ik het wel weer helemaal naar me toegehaald'', zegt ze.

Dat de minister niet voorbereid was op de politieke zeperd of hem niet wilde zien aankomen, blijkt duidelijk uit de nieuwjaarstoespraak die ze hield op donderdag 13 januari op haar departement. We zullen de komende tijd weer in het middelpunt van de belangstelling staan, hoorden de ambtenaren. ,,Eerst met de Nota Ruimte, daarna zal ik het nieuwe huurbeleid verdedigen. Ik verwacht de Tweede Kamer voor mijn insteek te kunnen winnen.'' Die was: een kwart van de huurmarkt vrijgeven, woningbouwcorporaties de vrijheid geven de huren te verhogen en als tegenprestatie van hen te vragen om ruim 100.000 huizen te bouwen en 250 miljoen euro bij te dragen aan de bezuiniging op de VROM-begroting.

Na het harde `nee' van het CDA tegen liberalisering volgden enkele dagen van crisisoverleg. Dekker probeerde met argumenten het CDA op andere gedachten te brengen. Donderdag werd de afloop bekend: Dekker had verloren. De eerste grote politieke nederlaag sinds haar aantreden in 2003.

Dekker, die volgens haar jongere broer Maarten vroeger slecht tegen haar verlies kon bij spelletjes, blijft er ogenschijnlijk laconiek onder. ,,Dit soort verrassingen hoort bij het politieke bedrijf. Ik kan nu door met het hervormen van de huurmarkt. Zo gaat dat in een coalitie.'' Haar hartsvriendin Maria (Riet) Bakker zegt: ,,Ze is vasthoudend maar niet star. Na zo'n spannende week zal ze wel moeten ontspannen bij familie of vrienden''.

De gang van zaken rondom het huurbeleid typeert deze minister, zeggen politici en Binnenhofwatchers. Het feit dat ze pas na twee jaar `onderuitgaat' is voor hen verbazingwekkender dan dát ze onderuitging. Dekker bleef tot een half jaar geleden nagenoeg onzichtbaar en viel vooral op doordat ze nooit afweek van de door haar ambtenaren voorbereide spreekteksten. De flexibiliteit om in een Kamerdebat in eigen woorden een discussie aan te gaan ontbeerde ze, evenals het politieke gevoel om met de Kamer `te spelen', zeggen ingewijden. Op de persconferentie afgelopen vrijdag week ze ook geen letter af van de vooraf verstrekte speech. ,,Ze is een politiek manager met een kleine p maar wel een grote M'', zegt een naaste medewerker. Haar broer Maarten beaamt: ,,Haar bestuurlijke oriëntatie is beter ontwikkeld dan haar politieke gevoel.''

Sebilla Maria Dekker werd op 23 maart 1942 in Alkmaar geboren, waar vader een installatiebedrijf voor verwarming had. Ze groeide op met drie broers. Vader en moeder Dekker vonden gelijke mogelijkheden voor ieder heel belangrijk. Haar broers gingen naar de hbs, `Bila' wilde liever naar het gymnasium. ,,Dat was bij ons (...) volkomen vanzelfsprekend. Je realiseerde je soms nauwelijks dat het in veel gezinnen anders ging. Bij vriendinnetjes zag ik dat wel eens. Als je op zondag op visite kwam en zag dat de dames voortdurend naar de keuken holden om voor koffie te zorgen. O, gaat het hier zo, dacht ik dan'', zei ze in het boekje Het Glazen Plafond.

Tijdens haar gymnasiumtijd verwisselde ze de e in haar voornaam voor een y. Sebilla werd Sybilla, onder invloed van de verhalen over de sybillen, de profetessen in Delphi die onder invloed van bedwelmende rook hun voorspellingen prevelden. Maar in de officiële stukken bleef de naam van haar oma van vaders kant gehandhaafd. Op het departementale briefpapier staat echter Sybilla.

Vader Dekker overleed in 1961, kort nadat Sybilla eindexamen had gedaan. Ze ging naar de sociale academie in Amsterdam, maar bleef de eerste twee jaar thuis wonen voor haar moeder. ,,Ik was een spoorstudent'', zegt ze. Op verzoek van haar vader heeft ze na het (katholieke) gymnasium wel even overwogen om geneeskunde te studeren, maar ze wilde liever iets maatschapelijks, dat kwam ook door haar ervaring als begeleidster in een scoutingkamp voor gehandicapte kinderen. ,,Ik wilde iets om de mensen echt te helpen'', zegt ze nu. ,,Maar al snel richtte ik me op de personeelskant – dat bedrijfsmatige lag me toch beter.'' Vriendin Riet: ,,Ik ben vijf jaar ouder dan Bila. We hebben elkaar leren kennen bij de scouting. Zij wilde altijd net iets hoger, een belangrijker positie dan bij haar leeftijd hoorde.'' Maar `Bila' is niet streberig: ,,Ze wil verantwoordelijkheid''.

Sybilla Dekker trouwde, maar toen ze 35 was overleed haar eerste echtgenoot. ,,Ik had de beslissing om kinderen te krijgen altijd voor me uit geschoven'', zei ze eens in een vraaggesprek met het blad Forum van VNO-NCW. ,,Met zijn dood bleek die zaak ook niet meer te keren. Ik had een belangrijke beslissing aan me voorbij laten gaan.'' Haar tweede echtgenoot – Constant van Gestel, nu voorzitter van de Branchevereniging Ondernemers in de Kinderopvang (BKN) – had twee zonen, waar ze enige tijd samen voor gezorgd hebben. Riet Bakker: ,,Dat ze zelf geen kinderen heeft gekregen, speelt een belangrijke rol in haar leven. Maar ze zal nooit zeggen: wat jammer. Ze geniet intens van onze kinderen, van haar neven en nichten. Daar gaat ze ook regelmatig een dagje mee op stap.''

Dekker werkte ruim tien jaar als hoge ambtenaar op het ministerie van Landbouw. ,,Ze had hier op de minister na de grootste kamer. Geen drie ramen – zoals de regels aangeven – maar vijf. En helemaal wit tot en met haar bureaustoel, zodat alles nog groter leek'', herinnert een vroegere collega zich. Dekker, destijds directeur Materiële Zaken (de collega: ,,ja dan ga je ook over het toiletpapier''), liet maar weinig mensen toe op haar kamer. De samenwerking met toenmalig secretaris-generaal Tjibbe Joustra, nu hoofd terreurbestrijding, was gebrekkig. ,,Hij kwam nogal eens met een voorstel dat haar niet zinde. Dan deed ze helemaal niks'', aldus de vroegere collega. Wat haar nagedragen werd is dat ze ,,niet met de laarzen in de blubber wilde staan''.

Naarmate haar zakelijke loopbaan vordert, raakt ze steeds meer verzeild in de top van het Nederlandse zakenleven. Ze werd na Landbouw in 1990 directeur van het Nederlands Verbond van Ondernemers in de Bouwnijverheid (NVOB) en maakte in 1996 de overstap naar algemeen directeur Algemene Werkgeversvereniging (AWVN). Naast een aantal commissariaten bekleedde ze in 2000 ook het voorzitterschap van de Stichting Opportunity in Bedrijf, een netwerk waar vrouwen in de zakenwereld elkaar treffen. Vanaf die tijd begint ze ook op te vallen bij mensen als de huidige eurocommissaris Neelie Kroes.

Dekker werd pas op haar 55ste lid van de VVD. ,,Ik had toch het idee dat als je de maatschappij wilt beïnvloeden, je dat via de politiek moet doen'', aldus Dekker. Nog geen jaar later werd haar naam al genoemd, toen in 1998 het tweede paarse kabinet gevormd moest worden. Dekker zat toen net bij de AWVN. Broer Maarten: ,,Ze twijfelde toen sterk.''

Bij de formatie van Balkenende I werd ze, via Kroes, voor het eerst echt gevraagd door VVD-leider Gerrit Zalm. Na overleg binnen de familie besloot Dekker het niet te doen. Ze had weinig fiducie in de LPF. En ze had net een mooi pakket aan commissariaten verzameld. Toen ze voor Balkenende II weer gevraagd werd, heeft ze `ja' gezegd. ,,Da's toch een hele eer, twee keer achter elkaar'', aldus Dekker. Echtgenoot Constant: ,,Tussen beide kabinetten-Balkenende hebben we daar wel diverse keren over gesproken. Het was duidelijk dat mijn vrouw verkocht was. Ik heb altijd wel gedacht dat ze nog een keer de politiek in zou gaan. Dus wat dat betreft zit hier geen teleurgestelde of gefrustreerde echtgenoot, ook al zouden we het juist kalmer aan gaan doen.''

Directeur Niek Jan van Kesteren van werkgeversvereniging VNO-NCW en tevens huisvriend: ,,Zo leuk is het natuurlijk niet. Je moet keihard werken, je krijgt een laag salaris, bakken modder over je heen en je reputatie als geslaagd zakenvrouw holt achteruit.''

Waarom ze dan toch ja zei tegen het ministerschap? Van Kesteren: ,,Ze is een vrouw, ze houdt van carrière maken en ze is ijdel.''

Ook Dirk Vreugdenhil van de Algemene Werkgeversverenging Nederland (AWVN), nog altijd bevriend met Dekker, heeft een antwoord: ,,Het was een ambitie van haar, ze ziet het als een mooi sluitstuk van haar carrière.'' Broer Maarten: ,,Ze is een workaholic. Toen haar man vorig jaar een zware operatie moest ondergaan (wegens vaatvernauwing, red.) zat zij bij de vergadering in de ministerraad. Ik heb toen gezegd dat ze toch echt tijd voor zichzelf moest nemen.''

Met name vroegere collega's vonden haar geknipt voor de baan van minister. AWVN'er Vreugdenhil bijvoorbeeld: ,,Sybilla heeft in een paar jaar tijd onze hele organisatie omgeturnd van een redelijk bureaucratisch en star geheel naar een commerciële vereniging. Ze had gevoel voor verhoudingen, voor balans. Ze luisterde naar iedereen zonder haar doel uit het oog te verliezen en kwam uiteindelijk met een voor iedereen bevredigende oplossing. Ik vond haar een politieke bestuurder.''

Niek Jan van Kesteren van VNO: ,,Ze is misschien niet een echte politica, maar ze is zakelijk erg goed, en dat heb je in het huidige politieke tijdsgewricht nodig.'' Vriendin Riet zegt: ,,Toen ze jong was wist ze al: ik kom heel ver.'' Van Kesteren: ,,De combinatie vrouw, VVD-lid en woonachtig in Wassenaar maakt de keuze voor Dekker op een ministerspost een logische.'' Bij haar broer Maarten, zelf overtuigd PvdA'er, voedt dat nu juist de twijfel: ,,Is ze opgewassen tegen het zeurderige van de Tweede Kamer? Mijn zus zit niet in een ivoren toren, maar heeft ze het antwoord als Duivesteijn vraagt of mevrouw Dekker uit Wassenaar wel kan invoelen wat het beleid betekent voor de mensen in de Schilderswijk of Kanaleneiland?''

Ondanks haar jarenlange zakelijke ervaring is Dekker volgens de waarneming van ingewijden geen dossiertijger. ,,Dat zou wel moeten op een beleidsterrein waar zoveel samenkomt'', zeggen ze. Zelf zegt ze juist goed in haar portefeuille thuis te zijn. Dekker is ook geen visionair, ze ontvouwt geen perspectief. Ze is veel meer een procesmanager ,,en daarbij worden veel VVD-adagia gepreveld.''

Een minister van VROM zonder politieke ervaring was ook voor het departement een noviteit, na voorgangers als de PvdA'ers Jan Pronk en Margreet de Boer en de VVD'er Ed Nijpels. Alleen de liberaal Pieter Winsemius kwam ook direct van het bedrijfsleven (McKinsey). Mensen die met enige regelmaat debatten over ruimtelijke ordening bijwonen in de Kamer constateren dat de ambtenaren van bijvoorbeeld minister Veerman (Landbouw) rustig achteroverleunen als de minister spreekt. Bij Dekker zitten ze de hele tijd op het puntje van hun stoel, om haar in te fluisteren en haar ,,veilig naar het eind te loodsen''.

Kamerlid Staf Depla van de PvdA ziet weinig verbetering sinds haar aantreden. ,,Toen ze aantrad werd ze financieel uitgekleed, ze moest direct 250 miljoen euro bezuinigen. Dat heeft ze laten gebeuren. Daarna moest ze nog eens 50 miljoen inleveren aan Zalm en nu lukt het haar ook nog eens niet haar huurplannen erdoor te krijgen'', zegt hij. ,,Het is een aardig mens, maar ze heeft geen enkel politiek gevoel.''

Coalitiegenoot Bas Jan van Bochove (Kamerlid voor het CDA): ,,Zij denkt: als ik mijn totale plaatje heb neergelegd is het waterdicht en gaat de coalitie wel mee. Dat is voor een deel te prijzen, maar ze heeft het gewicht van onze argumentatie onderschat. Ze heeft moeite met het debat, vindt het spel lastig. Ze mist gewoon ervaring.''

Ook in de wekelijkse ministerraad roert ze zich zelden. Als er sociale onderwerpen op de agenda staan, mengt ze zich in de discussie, zeggen betrokkenen. Dekkers achtergrond maakt haar ook meer tot een sociaal-liberaal, zeggen oud-collega's, medewerkers en politici. Ze heeft ook wel eens D66 gestemd, zegt ze zelf. Broer Maarten: ,,Ik denk dat ze zich in Paars beter thuisvoelt dan in dit kabinet.''

Sybilla Dekker heeft veel over Nederland geleerd, sinds ze minister werd. Al eerder, maar zeker bij de huurplannen, spreekt `het volk' de minister regelmatig toe via brieven en mailtjes. ,,Het is werkelijk heel grof wat mensen je allemaal schrijven. Ik verbaas me erover dat ze het doen zonder zich te verantwoorden.'' Het is goed, vindt ze, dat mensen hun mening geven, ,,maar je doet zoiets toch met respect voor de ander?'' Sybilla Dekker vindt het ,,zeggen wat je denkt'' helemaal doorgeschoten.

Ondanks de harde lessen van het ministerschap heeft Dekker de sterke behoefte haar karwei af te maken, zegt ze zelf. Haar privé-leven heeft zwaar te lijden onder haar ministerschap, zegt ook haar man. Alleen het wekelijkse uurtje hardlopen en oefeningen doen in de Wassenaarse duinen staat verankerd in haar agenda. Dat privé-leven zal ze zeker mee laten wegen, maar: ,,als over twee jaar blijkt dat er nog een hoop moet gebeuren, en ik voel me goed, wie weet''.

Curriculum vitae

Sebilla Maria Dekker werd in maart 1942 geboren in Alkmaar.

1961 Examen gymnasium B.

1961-1965 Sociale Akademie in Amsterdam

1965-1968 Bedrijfsmaatschappelijk werker bij Erdal.

1968-1976 Arbeidsinspectie

1975-1976 Studie Organisatiekunde Utrecht

1976-1979 Kamer van Koophandel Arnhem

1979-1990 Ministerie van Landbouw (Personeelszaken en op het laatst directeur Materiële Zaken)

1990-1996 Directeur NVOB (Ondernemers in de bouw)

1996-2003 Algemeen directeur VNO-NCW

2003 Minister van Volkshuisvesting Ruimtelijke Ordening en Milieu

Vorige nevenfuncties:

Industrieel Adviescollege ECN

Landelijk Contact Vrouwenadviescommissies Woningbouw

Voorzitter Raad van Commissarissen Heineken Nederlands Beheer

Raad van Advies ABN Amro

Algemeen bestuur Vereniging VNO-NCW

Voorzitter Stichting Opportunity Bedrijfsleven

Bestuurslid Tuberculosefonds

Raad van Toezicht Academisch Ziekenhuis Leiden (LUMC)

Raad van Advies Nieuwe Kerk Amsterdam