Europese grondwet verdient alle steun

Minister L.J. Brinkhorst (Economische Zaken) en oud-EU-commissaris F. Bolkestein hebben zaterdag aan de Universiteit Leiden gedebatteerd over de toekomst van Europa. Hieronder citaten uit hun inleidende toespraken over een aantal actuele kwesties.

grondwet

Brinkhorst: Er komt een referendum over de Grondwet. Dit is goed, het dwingt ons om duidelijk te maken waarom de Grondwet nodig is. Een grote verworvenheid is dat er duidelijk in staat wat de essentialia zijn van de Unie en wat niet. Ten tweede geeft het de Unie in de wereld een gezicht en één stem. Een vaste voorzitter van de Europese Raad en een Europese minister van Buitenlandse Zaken worden niet door nationale perikelen geplaagd en kunnen zich volledig richten op het behartigen van het Europese belang en zorgen voor een coherent optreden. Ten slotte maakt de Grondwet de Unie democratischer. De rol van zowel het Europese als de nationale parlementen wordt versterkt. Een novum is de medezeggenschap van nationale parlementen over de vraag of regelgeving wel op Europees niveau moet worden vastgesteld.

Bolkestein: Het risico [van de Europese Unie] is niet dat zij te weinig, maar dat zij te veel doet. Grote delen van het regionaal- en landbouwbeleid kunnen worden gerepatrieerd. Waarom zouden Duitse burgers meebetalen aan het Franse landschap? De doctrine van de subsidiariteit wordt gevolgd in theorie, niet in de praktijk. Volgens het nieuwe grondwettelijke verdrag krijgen nationale parlementen de mogelijkheid daarop toe te zien. Voldoende reden om voor dat verdrag te stemmen.

Unie of federatie

Brinkhorst: Uit het realistisch besef van de huidige mondiale omstandigheden, volgt dat een verdere ontwikkeling van de Europese Unie naar een politieke unie essentieel is. De boodschap die de wereld ons geeft is: verenigt u, of u zult marginaliseren. Ik vind dat we dat niet kunnen laten gebeuren. Europa moet haar verantwoordelijkheid in de wereld nemen.

Bolkestein: De Europese Unie heeft zonder twijfel enige federale kenmerken: het Parlement, het Hof van Justitie, het Rekenhof, de Europese Commissie en zo meer. Maar om vandaar te concluderen dat de EU een federatie is of zou moeten worden, gaat veel te ver. Er is namelijk geen Europees volk, geen Europese taal, geen Europese openbare mening. De voorwaarden voor het ontstaan van een federatie zijn dus eenvoudigweg niet vervuld. Een Europese federatie zou betekenen dat Nederland, Frankrijk, Polen enz. de positie zouden innemen van Beieren in de Bondsrepubliek Duitsland, en daar zal het niet van komen. [...]

Omdat het federale ideaal nog nooit in Brussel is afgezworen, blijven de ambities buitensporig, zowel inhoudelijk als territoriaal.

Uitbreiding

Brinkhorst: Sommigen betogen dat `verdieping' niet samen gaat met `verbreding'. Die tegenstelling vind ik een ogenschijnlijke. In plaats van verwatering, constateer ik dat uitbreiding juist gepaard is gegaan met verdergaande integratie en heeft geleid tot meer samenhang en dynamiek.

Ik ben daarom ook zeer verheugd over het besluit om toetredings-onderhandelingen met Turkije te beginnen. Een volwaardig Turks lidmaatschap geeft de EU een groter gewicht in de wereld, niet alleen in inwonertal, maar ook in een grotere invloedssfeer.

Dat wil niet zeggen dat Europa, in competentie en in oppervlakte, ongebreideld moet groeien. Het EU-verdrag en de Grondwet stellen de EU open voor alle Europese staten. Pal west, noord en zuid is er een scherp geografisch kader. In (zuid-)oostelijke richting geeft het minder houvast. Daarvoor moeten we het zoeken in een andere eis die we stellen aan lidmaatschap: respect voor de waarden van de EU. In die zin zijn grenzen niet fysiek, en geen vaststaand gegeven, maar worden zij bepaald door de mate waarin men deel kan en wil uitmaken van de waardengemeenschap die de EU is.

Bolkestein: Ik ben ervan overtuigd dat toetreding tot de EU het beste zou zijn wat Turkije kan overkomen. Maar voor de Unie zal die toetreding funest zijn. Turkije is te groot, te arm en te anders, en zijn toetreding zal onvermijdelijk leiden tot die van Oekraïne en , in het kielzog daarvan, van Wit-Rusland, Moldavië en Georgië. Tezamen met de Westelijke Balkanlanden als Kroatië en Servië zal dit resulteren in een unie van ongeveer veertig lidstaten, die zal grenzen aan Iran, Irak, Syrië en Rusland. Onoplosbare beheersproblemen zullen het gevolg zijn. [...] Wat overblijft, is een interne markt, if that. Dat is wat de Britten altijd hebben gewild. Zij krijgen hun zin.

`Lissabon'

Brinkhorst: Vorige week heeft de Commissie haar voorstellen gepresenteerd voor het revitaliseren van de in het slop geraakte Lissabon-agenda. Het Europese groeivermogen moet worden versterkt om ook in de toekomst welvaart, sociale samenhang en duurzaamheid te waarborgen. Dit is uiterst urgent door de snel naderende vergrijzing en de grotere internationale concurrentie. De EU moet een veel aantrekkelijker vestigingsplaats voor het bedrijfsleven worden, meer mensen aan de slag krijgen en haar innovatieve vermogen vergroten. Focus, gevoel van urgentie en een helder actieplan zijn daarvoor nodig. De Commissie neemt haar verantwoordelijkheid en vraagt hetzelfde van de lidstaten. Die zullen de handschoen moeten oppakken. De focus op groei en werkgelegenheid zoals het kabinet die ook al in het najaar heeft aangekondigd, is daarbij leidend.

Bolkestein: De Europese Raad (van regeringsleiders) zal het `Lissabon-proces' binnenkort onder de loep nemen. Dat is een goede gelegenheid om het te stroomlijnen. De Lissabon-trein trekt namelijk te veel wagons. Daarom rijdt hij steeds langzamer. De EU moet zich concentreren op een beperkt aantal aspecten, hoofdzakelijk ter verhoging van de concurrentiekracht.

Het verhogen van onze welvaart is zeker een van de huidige doelstellingen van de Europese Unie en het `Lissabon-proces' dient daartoe. Maar binnen aanvaardbare voorwaarden, vooral op het stuk van de omgeving.