`Een moord bedénken is strafbaar'

Twaalf leden van de Hofstadgroep, verdacht van terrorisme, komen vandaag voor de rechter. Zal de rechter hen kunnen veroordelen op basis van de nieuwe antiterreurwetgeving?

Ze komen allemaal met vergelijkbare voorbeelden: ,,Je kunt in een stoere bui zeggen: kom op jongens, we gaan Ayaan Hirsi Ali omleggen. Dan ben je al het haasje'', zegt Robert Maanicus, advocaat van verdachte Jason W. Advocaat Henny Wansink van verdachte Nadir A.: ,,Als ik via de telefoon tegen iemand zeg dat ik Balkenende graag dood zou maken, kan ik op basis van de antiterreurwetten al worden opgepakt.''

De advocaten hebben het over de twaalf leden van de zogeheten `Hofstadgroep', die vandaag terechtstaan in een eerste pro forma-zitting voor Haagse rechters in de extra beveiligde rechtbank van Rotterdam. Justitie beschuldigt de mannen onder meer van betrokkenheid bij de moord op Theo van Gogh, en van het beramen van plannen om moorden te plegen op de Kamerleden Hirsi Ali, Wilders en de Amsterdamse burgemeester Cohen en diens wethouder Aboutaleb.

Het is een turbulente periode in het vakgebied van de betrokken advocaten. Sinds de aanslagen van 11 september 2001 in de Verenigde Staten en een aantal vruchteloze pogingen om in Nederland terrorisme-verdachten achter de tralies te krijgen, zijn er in hoog tempo nieuwe antiterreurwetten aangekondigd en voor een deel al ingevoerd. Veel te snel, en veel te verstrekkend, menen de advocaten. ,,Deze wetgeving is een product van angst en angst is een slechte raadgever'', zegt Maanicus.

De advocaten verdedigen jonge mannen die allemaal kort na de moord op Theo van Gogh op 2 november zijn opgepakt, veelal na tips van inlichtingendienst AIVD. In de drie maanden die sindsdien zijn verstreken heeft het openbaar ministerie geprobeerd bewijzen tegen hen te verzamelen. Zo werden vooral veel opruiende teksten op computers aangetroffen, en hier en daar aanwijzingen dat sommigen interesse hadden in grondstoffen voor explosieven. Uit de strafdossiers blijken echter nog geen keiharde bewijzen voor concrete moordplannen of betrokkenheid bij de dood van Van Gogh. En wetgeving die het makkelijker moet maken om AIVD-informatie in de rechtszaal te gebruiken, is nog niet ingevoerd.

Toch is één ding voor alle advocaten duidelijk. Het proces tegen de Hofstadgroep zal de toon zetten voor de komende jaren. De rechtbank zal met uitspraken over de nieuwe criminele organisatie `met terroristisch oogmerk' en `samenspanning tot moord' nieuwe paden betreden, voor jurisprudentie zorgen. ,,De grote vraag is: wat doen rechters ermee'', zegt Bart Nooitgedagt, die de gearresteerde Mohammed Fahmi B. bijstaat. ,,Deze zaak is van groot belang. Als er mensen worden vrijgesproken, reken maar dat er dan weer nieuwe wetswijzigingen komen. Zullen rechters voor die druk bezwijken? Je moet er beducht voor zijn.''

,,Wat echt ongelofelijk is, is dat je iemand als mijn cliënt op basis van dit dossier zo lang kunt vastzetten'', zegt Victor Koppe, advocaat van Achmed H.: ,,Dat zou in geen enkele andere zaak op zo'n manier gebeuren.'' De rechter-commissaris, en later de raadkamer van de rechtbank moeten tijdens de beginfase van het onderzoek beslissen of het OM voldoende bewijs heeft om verdachten vast te houden. Koppe, die betrokken was bij alle eerdere terroristenzaken: ,,Waar ik iedere keer het meeste van schrik is dat de rechtbank niet in een veel eerder stadium tegen het openbaar ministerie zegt: dit is niks, ze worden vrijgelaten. Het lijkt wel of er twee soorten strafrecht zijn ontstaan.''

Neem Jermaine W., het jongere broertje van Jason W. Jermaine werd door zijn broer gebeld kort nadat Jason en Ismail A. op 10 november een eerste aanval van een arrestatieteam in het Laakkwartier met een handgranaat hadden afgeslagen. Jermaine reageerde vooral verbaasd. Op zijn werk werd een briefje gevonden met aantekeningen die zouden kunnen duiden op een plan om Hirsi Ali te doden. Handschriftvergelijking heeft uitgewezen dat Jermaine het briefje ,,hoogstwaarschijnlijk niet'' heeft gemaakt. Ook zeggen vele getuigen dat de vloer van het magazijn waar later het briefje werd gevonden schoon was geveegd na het vertrek van Jermaine. Nu staat er in het strafdossier tegen Jermaine dat ,,niet uit te sluiten valt'' dat hij het briefje toch naar het werk heeft meegenomen. ,,Dat ben ik in twintig jaar strafrechtpraktijk nog niet eerder tegengekomen'', zegt zijn advocaat Charles Starmans. ,,Het is nattevingerwerk. En rechters slikken het. Mijn geloof in een kritische rechter wordt wel op de proef gesteld.''

Volgens justitie zijn de twaalf verdachten lid van dezelfde terroristische organisatie, de Hofstadgroep, een naam die bedacht is door veiligheidsdienst AIVD. Duidelijk is, dat de meeste verdachten vrienden van elkaar zijn, maar is het ook een organisatie? Een organisatie vergt een zekere structuur en een duidelijk omschreven doel, ook volgens de strafwet. ,,De Hofstadgroep hangt als los zand aan elkaar'', vindt Maanicus. ,,Het is een aantal geloofsgenoten die in verschillende samenstelling bij elkaar komt, ze spreken niet eens echt af.'' En als er al sprake is van een echte groep, vindt Wansink ze wel erg amateuristisch. ,,Die Jason W. zegt dat hij bang is afgeluisterd te worden. Maar daarna gaan ze gewoon door. Het is een infantiele jongensclub.''

Een belangrijke vernieuwing in het strafrecht is het artikel dat `samenspanning' tot het plegen van een terroristisch misdrijf strafbaar stelt. Alle verdachten van de Hofstadgroep wordt verweten dat ze zich schuldig hebben gemaakt aan `samenspanning' om een aantal politici uit de weg te ruimen. Er zijn chatgesprekken gevonden waar vooral Jason W. dreigende taal uitslaat. Verder staan er op diverse computers dreigbrieven die ook gevonden zijn bij Mohammed B.. Maanicus legt uit dat `samenspanning' een ernstige oprekking is van het strafrecht. Nog niet zo lang geleden was je alleen schuldig bij een `poging', later werden ook de `voorbereidingshandelingen' strafbaar gesteld. `Samenspanning' gaat nog verder: alleen het maken van een afspraak om iemand te vermoorden, kan leiden tot een veroordeling.

De advocaten spreken stuk voor stuk over een hellend vlak. Nooitgedagt: ,,Het raakt het fundamentele recht van vrijheid van meningsuiting. Met samenspanning neem je enorm risico dat je mensen ten onrechte achter het gaas gaat zetten.'' Wansink: ,,Het ziet ernaar uit dat denken strafbaar wordt. Je kunt toch dingen roepen uit pure frustratie, zonder dat je ze daadwerkelijk van plan bent?'' Starmans: ,,Het moet toch zijn: gedachten zijn vrij. Fürs denken kann man niemand henken, zoals de Duitsers zeggen. Er moet toch iets van een plannetje zijn, niet alleen lullen ins blaue hinein.''