De hartstochten van het IJsmeisje

Tanja Poutiainen is de eerste Finse skister die een wereldbeker wint. Een novum voor iemand uit een vlak land. ,,Tanja straalt rust uit; dat is haar kwaliteit.'' Ze is een van de favorieten bij de WK alpineskiën, op de onderdelen slalom en reuzenslalom.

Finnen kunnen goed schansspringen, langlaufen, ijshockeyen en autoracen. Maar alpineskiën? In die sport had nog geen Fin uitgeblonken. Geologisch verklaarbaar, omdat de Haltitunturi met 1.324 meter de hoogste berg van Finland is en het relatief vlakke land geen cultuurhistorische band met skiën vanaf een berg heeft. Tanja Poutiainen (24) overwon die obstakels, zocht haar tegennatuurlijke geluk in het hooggebergte en ontpopte zich na een aanlooptijd van enige jaren tot een skister die nu al verzekerd is van één wereldbeker en er bijna zeker nog twee aan zal toevoegen. En dan moeten voor haar de WK, morgen, nog beginnen en lonken volgend jaar de Winterspelen.

In getalsmatig opzicht verricht Poutiainen dit skiseizoen wonderen. Traditioneel beschouwd kan een vrouw uit een land met minder dan dertig alpineskisters niet in drie competities om de wereldbeker zo domineren als Poutiainen dit seizoen doet. En toch lukt het de Finse; zonder opsmuk, maar dankzij bovengemiddeld talent, veel doorzettingsvermogen en vooral hard werken. Nog voor de laatste race heeft ze de wereldbeker op de slalom al binnen en gaat ze aan de leiding in zowel het klassement van de reuzenslalom als bij de strijd om de algemene wereldbeker.

Een analyse van de sportvrouw Poutiainen leert evenwel dat haar doorbraak ook weer niet uitzonderlijk is. Ze loopt al zeven seizoenen mee in het alpineskiën, is technisch buitengewoon goed onderlegd een eigenschap die vooral op de slalom tot zijn recht komt en is mentaal bestand tegen grote prestatiedruk. Poutiainen wordt wegens haar evenwichtigheid `the icegirl' genoemd. Een bijnaam die haar recht doet, mede omdat ze ook berekenbaar en eerzuchtig is. Maar het is eveneeens een kwalificatie die de waarheid een tikkeltje geweld aan doet, omdat de koelheid en het pragmatisme van de Finse economiestudente maskers zijn waarachter hartstocht en gedrevenheid schuilgaan. In feite is Poutiainen het prototype van een topsportster. De zeldzaamheid als alpineskister schuilt alleen in haar nationaliteit.

Michael Bont, de Zwitserse bondscoach die de Finse vrouwen al voor het tweede jaar onder zijn hoede heeft, is al langere tijd onder de indruk van Poutiainens gelijkmoedigheid. ,,Tanja straalt rust uit'', zegt hij met een zangerig Zwitsers-Duits accent. ,,Dat is haar grote kwaliteit. Ze gaat doordacht te werk, weegt alle zaken altijd goed tegen elkaar af, maar geeft na een genomen beslissing vol gas. Ze is mentaal ijzersterk; niet uit haar evenwicht te krijgen. Verliezen? Dat hoort bij sport, vindt ze. Een volgende keer beter. Maar ze wil vooral van haar nederlagen leren.''

Bont bestempelt Poutiainen, die wegens een speciaal belegde persconferentie voor vandaag gisteren niet met de pers mocht praten, als een intelligente vrouw en een positief mens, met wie het prettig samenwerken is. ,,Ze is extreem coöperatief. We hebben zelden grote meningsverschillen. We laten problemen niet ontstaan, omdat we van begin af aan goed communiceren en bij tegengestelde opvattingen een compromis zoeken, waarbij we het belang van de Tanja altijd voorop stellen. Dat het zo goed gaat is ook bijzonder, omdat we elkaar niet hadden ontmoet voor ik mijn contract bij de Finse skifederatie ondertekende. Ik kende haar van de pistes, maar we hadden nog nooit een woord met elkaar gewisseld.''

De mentale weerbaarheid van Poutiainen heeft volgens Bont dit seizoen in drie wereldbekerklassementen het verschil gemaakt met haar vier grootste concurrenten op de technische nummers. De Zwitser: ,,In kwaliteit doen Janica Kostelic uit Kroatië, de Zweedse Anja Pärson, Marlies Schield uit Oostenrijk en de Amerikaanse Kristina Koznick niet voor Tanja onder. Dit vijftal steekt kwalitatief boven de rest uit. Het hoofd en het gevoel maken in de wedstrijd het verschil. In dat opzicht heeft Tanja een natuurlijke voorsprong.''

De stabiele persoonlijkheid van Poutiainen is uiteraard genetisch bepaald, maar komt ook voort uit de leefomstandigheden in haar geboorteplaats Rovaniemi, waar zij tot vorig jaar nog bij haar ouders woonde. In de hoofdstad van Lapland, gelegen binnen de noordpoolcirkel, zijn de winters koud en de nachten lang, waardoor uitbundigheid klimatologische al snel wordt geremd. De spreekwoordelijke Finse koelheid heeft ook zijn oorsprong in demografische omstandigheden.

Inmiddels heeft Poutiainen haar ouderlijke woning in Rovaniemi ingeruild voor een appartement in het Zwitserse Sankt Gallen aan de boorden van de Bodensee. Op aandringen van haar trainer, die de talrijke vluchten tussen Zürich en Helsinki te belastend vond. Bont adviseerde haar om logistieke redenen Sankt Gallen, de stad van waaruit Poutiainen snel in de bergen is en binnen 45 minuten met de trein op het vliegveld van Zürich staat. ,,Nu vliegt Tanja vijftien keer per jaar naar huis, tegenover andere jaren wel vijfentwintig keer. Dat vrat energie. Nu heeft ze een plek waar ze tot rust komt en op haar gemak is.''

Of de verhuizing heeft bijgedragen aan haar topprestaties dit jaar? Poutiainen en haar trainer denken van wel, hoewel ze de progressie ook toeschrijven aan de verandering van skimerk. De Finse skister heeft Rossignol ingewisseld voor Völkl, een merk waarvan ze beweert dat het beter bij haar stijl past. Poutiainen heeft ontkend dat die bewering is gebaseerd op financiële motieven, maar dat het `gewoon' tijd was van materiaal te veranderen. Ze had het gevoel te stagneren op haar oude merk ski's.

Van de hevige concurrentiestrijd tussen skimerken had Poutiainen geen weet toen ze als driejarig meisje ski's kreeg ondergebonden en aan de hand van twee oudere broers, Tommi en Tuomo, haar eerste glijdende bewegingen maakte. Finland mag dan weinig bergen kennen, sneeuw is er in de wintermaanden in overvloed. ,,Ik skiede als kind veel. Vlakbij ons huis lag een heuveltje waar ik met mijn broers veel naar toeging, in de wintermaanden dagelijks. Ik deed het graag. Verder mocht ik graag aan wedstrijden meedoen'', vertelde ze aan het Zwitserse blad Blick.

De stap naar het alpineskiën zette Poutiainen in Zweden, waar ze eind jaren negentig met de sport in aanraking kwam. Ze stopte met voetbal om zich toe te leggen op alpineskiën. Aanvankelijk omdat ze veel plezier aan de snelheid beleefde, maar eenmaal tussen de specialisten moest ontdekken dat ze als lowlander tekort kwam op de concurrenten. Door het ontbreken van hooggebergte in Finland was Poutiainen voorbestemd zich toe te leggen op de technische slalomnummers.

Pas nu ze daarin de top heeft bereikt, wil ze voorzichtig en stapsgewijs meedoen aan de snelheidsdisciplines. Ze heeft dit seizoen aan één Super-G-wedstrijd meegedaan en daarin één wereldbekerpunt gescoord. Tot tevredenheid van trainer Bont, die ook wel mogelijkheden voor Poutiainen ziet op de afdaling. ,,Maar dat leer je niet één-twee-drie, daarvoor is een gedegen voorbereiding vereist'', zegt hij. ,,Aan haar techniek zal het niet liggen, maar ze moet vertrouwd raken met de hoge snelheden, vooral omdat het gevaar van blessures op de loer ligt. Maar we gaan er de komende jaren hard aan werken.''

Als leidster van de wereldbekerklassementen slalom en reuzenslalom is Poutiainen op die onderdelen de grote favoriet bij de WK in het Italiaanse Bormio, waar ze overigens pas vandaag arriveerde. Morgen begint ze met de reuzenslalom, waarna vrijdag de slalom volgt. ,,Tanja benadert de WK als een normale wedstrijd'', zegt trainer Bont. ,,In speciale voorbereidingen geloof ik niet, omdat de vorm van de dag een grote rol speelt. Ik ben evenmin van plan me aan te passen voor de Spelen van volgend jaar. Een medaille zou fantastisch zijn, maar het winnen van de wereldbeker beschouw ik als een grotere prestatie dan olympisch of wereldkampioen worden, omdat daarmee Poutiainens hoge niveau over een heel seizoen is weergegeven.''