Nieuw ontdekt kus-eiwitje brengt puberteit op gang

De puberteit begint zodra in het lichaam het kiss-eiwitje actief wordt. Het kiss-molecuul zet een hele cascade van hormonen aan het werk die borsten en andere geslachtsorganen laten groeien. Althans bij apen. De onderzoekers die het kiss-peptide ontdekten vinden het zeer waarschijnlijk dat het bij mensen net zo gaat. Het kus-eiwitje is het product van het KiSS1-gen. Het kreeg zijn naam omdat het eiwitje het hele voortplantingssysteem uit zijn (kinder)slaap wekt (Proceedings of the National Acadamy of Sciences, 8 febr).

De hormoonproductie die de lichamelijke veranderingen rond de puberteit veroorzaakt was al goed bekend, maar onduidelijk was waardoor de hormonen worden gestimuleerd. Het volledige arsenaal aan voortplantingshormonen is namelijk al bij de geboorte aanwezig en functioneert zelfs de eerste paar levensmaanden nog volop, om vervolgens ondergronds te gaan en tien, twaalf jaar later weer in volle actie op te duiken. Hoe kan dat?

In 2003 beschreven Amerikaans-Britse voortplantingsdeskundigen (New England Journal of Medicine, 2003; 349: 1614-27) een grote Saoudi-Arabische familie waarvan sommige kinderen nooit in de puberteit kwamen. In die familie kwamen veel huwelijken voor tussen neven en nichten. Uiteindelijk bleek dat de onvruchtbare kinderen zowel van hun vader als hun moeder een defect GPR54-gen (G-protein coupled receptor-gen) hadden gekregen.

Het GPR54-gen zet de onder in de hersenen gelegen hypothalamus aan tot het uitscheiden van het gonadotropine-releasing hormoon (GnRH). Variërend met het dag-nachtritme komt dit hormoon in kleine of grote hoeveelheden aan bij de nabijgelegen hypofyse die op zijn beurt het luteïnisatiehormoon (LH) en het follikelstimulerend hormoon (FSH) naar de bloedbaan uitscheidt. Die stimuleren de zaadballen en de eierstokken tot het produceren van de geslachtshormonen testosteron en oestradiol, waarmee de puberteit kan beginnen. Het kisspeptide blijkt het GRP54-gen aan te zetten tot eiwitsynthese.

De onderzoekers denken dat nog wel andere signaalsystemen een rol spelen bij de puberteit. Inzicht in de prikkel die de puberteit in gang zet, kan helpen om bepaalde afwijkingen te voorkomen, zoals een te vroege of juist een vertraagde puberteit. Nu krijgen de kinderen met defecte GPR54-genen het hormoon GnRH geïnjecteerd, maar mogelijk werkt een injectie met kisspeptine beter.

    • Bart Meijer van Putten