Gemeenten mogen winst maken op uitgifte paspoort

Gemeenten mogen winst maken op afzonderlijke diensten zoals de uitgifte van paspoorten of bouwverordeningen, zolang de inkomsten van hun totale dienstenpakket niet boven de kosten uitkomen. Wel moeten gemeenten de burger inzicht geven in de manier waarop ze de kosten over de verschillende diensten spreiden. Dat heeft de Hoge Raad gisteren beslist.

Een inwoner van de gemeente Heel had tot de Raad doorgeprocedeerd omdat hij in 1999 voor een pas veel meer moest betalen dan de gemeente aan kosten kwijt was. De wet staat gemeenten toe kosten via zogenoemde leges door te berekenen. Zij mogen geen winst maken op hun diensten. De vraag is of dit voorschrift slaat op elke afzonderlijke dienst of op het pakket als geheel. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) is er altijd van uitgegaan dat er juridisch geen probleem is zolang het totaal van de leges niet boven de gemaakte kosten uitgaat.

Advocaat-generaal R.E.C.M. Niessen, onafhankelijk juridisch adviseur van de Hoge Raad, stelde in 2004 dat de gemeente Heel over de schreef was gegaan door op het uitgeven van reispapieren meer dan 30 procent winst te maken.

Een woordvoerder van de VNG is blij dat de Hoge Raad de bestaande praktijk heeft bevestigd. Daardoor behouden gemeenten politieke keuzevrijheid, bijvoorbeeld om trouwen relatief goedkoop en bouwen relatief duur te maken. Gemeenten heffen ook leges op onder meer informatieverstrekking, het geven van vergunningen of het opmaken van akten.

Bij het omslaan van de kosten mag een gemeente volgens de Hoge Raad niet op een willekeurige of onredelijke manier te werk gaan. Een gemeente moet haar burgers de mogelijkheid geven dat te controleren door voor elke legesheffing duidelijk te maken wat de kosten zijn.

De Hoge Raad heeft niet getoetst of de 30 procent winst op een paspoort onredelijk is, omdat de procederende inwoner dit argument niet heeft aangevoerd. Een nieuwe procedure moet hier duidelijkheid in scheppen.

Sinds kort stelt het rijk een maximumprijs aan paspoorten. Het kabinet heeft bepaald dat een paspoort in 2005 nooit meer mag kosten dan 38,83 euro. Volgens het VNG ligt dat tarief onder de kostprijs van een paspoort.