Wachten op de explosie

Conor Oberst is nu de belangrijkste artiest van Amerika. Dezer dagen maakte hij twee cruciale cd's. ,,Ik hou me niet doelbewust bezig met protestliederen, maar er is geen ontkomen aan.''

Het saaie Omaha, Nebraska in het uitgestrekte midwesten van de Verenigde Staten figureerde tot voor kort nauwelijks in de canon van de rock & roll. Bruce Springsteens desolate akoestische album Nebraska maakte er geen tussenstop en popsterren van naam kwamen er niet vandaan. Omaha was een onbeschreven blad in de pophistorie, totdat Conor Oberst zich roerde.

Het vergt enig inlevingsvermogen om in dit iele manneke van vierentwintig jaar een nieuwe Phil Spector, een nieuwe Woody Guthrie en een nieuwe Kurt Cobain te herkennen. Toch heeft Oberst veel gemeen met deze grootheden uit de Amerikaanse pophistorie. Hij is de creatieve spil van een bloeiende artiestenstal, een folkzanger die optreedt als tegendraads chroniqueur van zijn tijd en een rocker die de overtuigingen en twijfels van zijn generatie onder woorden brengt. Hij is de belangrijkste artiest van Amerika, vandaag.

Conor Oberst, of om precies te zijn de voortdurend van bezetting wisselende groep muzikanten die hij onder de naam Bright Eyes rondom zich verzamelt, komt met twee cruciale cd's. I'm Wide Awake, It's Morning is een huiveringwekkend mooie hedendaagse folkplaat, en Digital Ash In A Digital Urn een aangrijpende verzameling rocksongs. Waarom twee tegelijk? ,,Uit artistieke noodzaak'', zegt Oberst. ,,Wide Awake met zijn akoestische sfeer was al af, maar ik liep nog rond met het idee en de songs voor een compacte rockplaat met digitale computerritmes. Dus ben ik meteen weer de studio ingegaan om mijn ideeën te verwezenlijken voordat ze vervlogen waren.''

Het leven in Omaha gaat langzaam, meent Conor: ,,Het is een grote stad, maar we missen de bruisende rockscene van een studentenstad als Athens, Georgia. Het is er conservatief, benepen. In de jaren negentig ontstond er een beweging van jonge muzikanten die er het beste van probeerden te maken. In de enige alternatieve platenwinkel van Omaha troffen gelijkgestemden elkaar. We ontdekten de muziek van Sonic Youth, Pavement, Fugazi en ontdekten dat al onze favoriete bands hun onafhankelijkheid bewaard hadden.''

Met vrienden stichtte Oberst het Saddle Creek-label, dat cd's uitbrengt van Bright Eyes, Azure Ray, The Faint en Conors andere band, de punkgroep Desaparecidos.

Met het voorlaatste album Lifted richtte Bright Eyes zich op uit de indie-underground. Nadat Conor Oberst om zijn `cosmic American music' werd geprezen als een nieuwe Gram Parsons, durfde hij aan Emmylou Harris te vragen om op I'm Wide Awake drie duetten met hem te zingen. Haar medewerking bevestigt zijn status als songschrijver met wortels in de Amerikaanse folk- en countrytraditie. ,,Het was een grote eer om zij aan zij met haar te mogen zingen, en een bevestiging dat mijn songs niet losstaan in de geschiedenis.

,,Emmylou Harris heeft een oor voor nummers die voortbouwen op een traditie. In de afgelopen jaren heb ik me verdiept in het werk van Woody Guthrie, Neil Young en Leonard Cohen, om te leren hoe zij het deden. Ik ben van 1980, dus ik moet ver terug in de tijd om enig overzicht te krijgen. Werken met Emmylou Harris voelde voor mij alsof er zich een levende schakel met een mythisch muziekverleden vormde. Heel intimiderend om in haar omgeving te mogen verkeren, maar uiteindelijk heel bevredigend.''

Net als Bob Dylan of Neil Young heeft Conor Oberst geen geschoolde, makkelijk in het gehoor liggende stem die onmiddellijk een breed publiek aanspreekt. Zijn licht hysterische toon en overslaande uithalen stuiten sommige luisteraars zelfs tegen de borst, wanneer hij emotioneel tekeergaat in tekstregels als `The world waits for an explosion' (in `Train under water').

`I could have been a famous singer', stelt hij elders met de nodige zelfkennis, `if I had someone else's voice'. Hij heeft leren leven met zijn beperkingen, zegt Conor, al wenste hij zich soms een toegankelijker stemgeluid. Des te groter was de ophef toen Bright Eyes eind vorig jaar met twee singles tegelijk hoog binnenkwam in de toonaangevende Billboard-hitparade. Het nieuws was schromelijk overdreven, want in werkelijkheid stonden `Lua' en `Take it easy (Love nothing)' alleen maar hoog in de uitleverlijst aan de detailhandel en moesten de plaatjes zelf nog verkocht worden. Maar ook de eerste resultaten van I'm Wide Awake en Digital Ash wijzen erop dat Bright Eyes niet langer een klein bandje is, en dat er hier een nieuwe R.E.M. zou kunnen zijn opgestaan.

Ook omdat Conor Oberst zijn groeiende succes graag koppelt aan een kritische levensvisie. ,,Ik hou me niet doelbewust bezig met protestliederen, maar er is geen ontkomen aan dat er na de herverkiezing van George W. Bush een enorme donkere wolk boven ons land hangt. Ik heb meegedaan aan de Vote For Change-tournee en ik voelde me persoonlijk gekrenkt toen bleek dat het allemaal geen effect heeft gehad. Op sombere momenten denk ik dat de wereld in een enorme spiraal naar beneden tuimelt, de diepte in. Maar een Bob Dylan-achtige rol als protestzanger zie ik niet voor mezelf. Ik kan alleen weergeven wat ik voel, en hoe de mensen in mijn omgeving denken over de schoonheid en de onrechtvaardigheid van de dingen.''

Conor Oberst doet niet aan navelstaren. Zijn Omaha is de conservatieve slaapstad die hij koste wat kost de rug wil toekeren, maar niet voordat hij zijn leeftijdgenoten een cultureel leven en een uitweg uit de malaise heeft geboden. I'm Wide Awake, It's Morning is het urgentste popalbum sinds Nevermind van Nirvana.

In het slotnummer `Road to joy' schreeuwt Oberst het uit: `When you're asked to fight a war that's over nothing/ it's best to join the side that's gonna win/ and no one's sure how all of this got started/ but we're gonna make 'em goddam certain how it's gonna end.'

Dat is andere koek dan `Get under the covers, yeah!'

Bright Eyes: I'm Wide Awake, It's Morning en Digital Ash In A Digital Urn (Saddle Creek/Munich).

Concert 23 februari, Tivoli, Utrecht. Inl. tel. 0900 2358486 of www.tivoli.nl

`Een rol als protestzanger zie ik niet voor mezelf'