Basken lopen blauwtje in Madrid

Regerings- en oppositiepartijen in Spanje hebben het plan van de Baskische deelregering voor de oprichting van een Baskische staat eendrachtig afgewezen.

Met een overweldigende meerderheid van meer dan negentig procent van de stemmen heeft het Spaanse parlement (Cortes) gisteravond het `Plan-Ibarretxe' voor de oprichting van een Baskische staat ,,in vrije associatie'' met Spanje afgewezen. De stemming volgde na een bijna acht uur durend debat.

Bij wijze van uitzondering verdedigde de nationalistische regiopresident Juan José Ibarretxe als vertegenwoordiger van het Baskische regioparlement het plan. Het is de eerste keer sinds de herinvoering van democratie in 1976 dat een plan ter sprake komt dat de grondwettelijke staatsstructuur van het land op losse schroeven zet. Ibarretxe liet weten dat de afwijzing van het plan niet verhindert dat hij er onder de inwoners van Baskenland een referendum over zal houden.

Het debat over het uiterst omstreden nationalistische plan vond plaats in een gespannen sfeer, maar verliep vrijwel zonder boegeroep en andere onderbrekingen. In een speciale autobus was een zware delegatie van Baskische nationalisten uit het regioparlement naar Madrid gekomen om hun regiopresident vanaf de publieke tribune bij te staan. Om confrontaties te voorkomen had de politie een ruim gebied rond het parlementsgebouw hermetisch afgesloten.

,,Als vertegenwoordiger van het Baskische parlement ben ik naar de Cortes gekomen om het recht te verdedigen van het Baskische volk om zijn eigen toekomst te bepalen'', zo opende Ibarretxe zijn betoog. De regiopresident kwam, naar eigen zeggen ,,met uitgestoken hand'', het plan aanbieden dat volgens hem een eind moet maken aan ,,tweehonderd jaar debat'' tussen Spanje en Baskenland.

De regiopresident proclameerde het zelfbeschikkingsrecht van de Basken (,,een volwassen volk'') en wees de grondwet van de hand. Deze bepaalt dat het Spaanse parlement het laatste woord heeft in territoriumkwesties. ,,De Spaanse staat kan alleen een gemeenschappelijk project worden als de samenstellende delen het zo willen'', waarschuwde de regiopresident. Aan de Europese Unie wilde hij kwijt dat het hier een voorstel tot ,,vreedzame samenleving met Spanje'' betrof.

Zowel de Spaanse premier José Luis Rodríguez Zapatero, als de conservatieve oppositieleider Mariano Rajoy maakte duidelijk dat het plan de grondwet met voeten treedt en niet tot de competentie van het Baskische regioparlement behoort. Ook het unilateraal uitroepen van een regionaal referendum behoort hier niet toe. De Spaanse premier waarschuwde dat de regering in zal grijpen mocht het tot het uitroepen van een referendum komen.

Zapatero wees op het gebrek aan consensus over het plan, dat slechts met een stem meerderheid (afkomstig van een parlementslid van de verboden politieke tak van de terreurbeweging ETA) door de nationalisten in het regioparlement werd aangenomen. Een basisnorm in een bestel die slechts kan rekenen op 51 procent van de stemmen is gedoemd te mislukken, zoals de vele voorbeelden uit de Spaanse gescheidenis ook hebben geleerd, aldus de premier.

,,Over de verhouding tussen de Basken en de rest van Spanje wordt door alle Basken besloten, niet door de helft, en door alle Spanjaarden'', aldus de premier, met een verwijzing naar de niet-nationalistische helft van de Basken. Hij bood evenwel aan mee te werken aan een nieuw plan voor de status van Baskenland.

Oppositieleider Rajoy wees een dergelijk gesprek onomwonden van de hand zolang de ETA zichzelf niet opgeheven heeft. Hij meende dat de terreurbeweging de basisideeën voor het plan heeft geleverd. Rajoy wees er eveneens op dat het plan, ongeacht de instemming van het nationale parlement, zes maanden na publicatie in het lokale regiobulletin in werking treedt. ,,Wat is dit voor farce'', vroeg de oppositieleider zich af. Van een uitgestoken hand kon volgens hem moeilijk sprake zijn, laat staan een dialoog.

Evenals de premier verwierp de oppositieleider de nationalistische gedachte dat een volk bijzondere rechten toekomt op basis van het verleden. Volgens de grondwet hebben alle burgers van Spanje gelijke rechten, aldus Rajoy. Dit stelsel van rechten wordt door de Baskische nationalisten met voeten getreden met hun voorstel, zo betoogde de oppositieleider.

Naar verwachting zal regiopresident Ibarretxe vanmiddag symbolisch de regionale Baskische verkiezingen van dit voorjaar vervroegen. Naar verwachting wordt het afgewezen plan door de nationalisten tot hoofdpunt van de campagne gekozen.