Veevoersector treedt wet vaak met voeten

De politie heeft aanwijzingen dat de diervoedersector zich structureel schuldig maakt aan overtreding van de wet. In meer dan de helft van de gevallen van zware milieucriminaliteit is bovendien sprake van de aantasting van de integriteit van het openbaar bestuur.

Die conclusies staan in het vertrouwelijke rapport `Inventarisatie Milieucriminaliteit'. Het is in november 2003 opgesteld door het Korps landelijke politiediensten (KLPD) en de informatie- en opsporingsdienst van het ministerie van VROM.

Volgens de onderzoekers wordt op grote schaal afval verwerkt in veevoer. In het rapport wordt de varkenssector ,,een van de grootste afvalverwerkers van Nederland'' genoemd. Het ,,wegmengen'' van afval in veevoer is een potentiële bedreiging voor de volksgezondheid en voedselveiligheid, meldt het rapport. Zo is de consument sinds de jaren negentig onder meer geconfronteerd met dioxinekippen, hormoonvarkens en gekke koeien.

Minister Donner (Justitie) wilde vorige maand het rapport niet openbaar maken, ondanks een verzoek daartoe vanuit de Tweede Kamer. De bewindsman weigerde omdat publicatie ,,schade kan toebrengen aan opsporingsbelangen''. ,,Het gevolg zou kunnen zijn dat strafrechtelijke vervolging in zaken waarin deze opportuun zou zijn, niet meer haalbaar is'', aldus Donner in een brief aan de Kamer.

Het rapport is nu openbaar gemaakt door de stichting Wakker Dier. Die stelt zich ten doel het welzijn van dieren in de bio-industrie te verbeteren en misstanden onder de aandacht te brengen. Directeur M. Thieme: ,,Wij willen hiermee de publieke discussie over voedselveiligheid stimuleren. Overheid en veehouderij doen er immers alles aan om de risico's te bagatelliseren.'' Thieme zegt niet te weten hoe zij aan het rapport kwam: ,,Het lag opeens op mijn bureau.''

Ten behoeve van het rapport onderzochten en vergeleken KLPD en VROM 43 milieuzaken uit de periode 2001-2003 waarbij sprake was van overtredingen van milieuwetten. Op één na zijn alle zaken in het rapport geanonimiseerd. Het rapport gaat wel gedetailleerd in op een schandaal met het zogeheten MPA-hormoon in de varkenssector in 2002. Dat is ,,een van de vele voorbeelden van malversaties in de productie van en handel in veevoeder''.

De onderzoekers constateren bij de criminaliteit in de veehouderij grote risico's voor de aantasting van de bestuurlijke integriteit. Dat risico is groot ,,gezien de verwevenheid van de veehouderijsector met de politiek, en de grote invloed die op de politiek wordt uitgeoefend''. Het is volgens de onderzoekers ,,opvallend'' dat in meer dan de helft van de 43 onderzochte gevallen (54 procent) van zware milieucriminaliteit sprake is van een aantasting van de bestuurlijke integriteit. Het rapport: ,,Deze aantasting varieert van laksheid van `de overheid' (over het algemeen ambtenaren werkzaam bij provincies en gemeenten) en het onterecht afgeven van vergunningen, tot het bewust gedogen en faciliteren van milieudelicten.''

Volgens de onderzoekers is er ,,voldoende aanleiding'' om nader onderzoek te doen naar georganiseerde criminaliteit in de diervoerderketen in Nederland.

[vervolg VEEVOEDER: pagina 6]

VEEVOEDER

'Milieucriminaliteit groter dan gedacht

[vervolg van pagina 1]

Een dergelijk onderzoek past, aldus de onderzoekers, ,,in de verhoogde aandacht van politiek en media voor voedselveiligheid die het gevolg is van hormoonschandalen zoals het MPA-schandaal, alsmede epidemieën in de veehouderijsector zoals gekkekoeienziekte, varkenspest en vogelpest.''

Een woordvoerder van het ministerie van Justitie zegt desgevraagd dat uit de brief van Donner aan de Tweede Kamer, waarin hij meldt dat het rapport vertrouwelijk is, blijkt dat ,,de zaak serieus'' wordt genomen door het ministerie.

Zo wordt in de brief gewezen op de integriteitsproblemen bij het openbaar bestuur in relatie tot milieucriminaliteit. Ook schrijft Donner dat de omvang van de zware milieucriminaliteit waarschijnlijk ,,groter is dan wordt aangenomen''. Door de betere aanpak, die vorig jaar is ingezet, zal de opsporing en vervolging van zware milieucriminaliteit nog verbeteren, aldus de woordvoerder.

Van de 43 milieuzaken die in het vertrouwelijke rapport worden besproken, hebben er achttien betrekking op het illegaal storten of uitstoten van afvalstoffen. Verder gaat het onder meer om onderzoeken naar landbouwfolie, ballastgrind, zuiveringsslib en zuurbaden. Van de bij de 43 onderzoeken betrokken bedrijven bevindt zich het gros in de provincie Zuid-Holland, meer in het bijzonder in het havengebied van Rotterdam.

Veel milieuzaken hebben een internationale dimensie. Van de onderzochte kwesties is 42 procent grensoverschrijdend. ,,Dat bemoeilijkt de handhaving'', aldus de onderzoekers.

Uit het onderzoek komt tevens naar voren dat het MPA-schandaal uit 2002 ,,slechts een van de vele voorbeelden is van de malversaties in de productie van en de handel in veevoerder.''

Het MPA-schandaal is de grootste milieuzaak uit de onderzochte periode. Het betrof de besmetting van varkensvoer met het anticonceptiehormoon MPA en het groeihormoon Estradiol. Beide stoffen zijn verboden in veevoeder en schadelijk voor de consument die het `besmet' varkensvlees eet.

De besmetting was veroorzaakt doordat in Nederland varkensvoer vermengd werd met hormonenhoudende glucose. Deze glucose kwam van een bedrijf in België dat het op zijn beurt kreeg van een farmaceutisch bedrijf in Ierland.

Vanwege de gevaren voor de volksgezondheid liet het ministerie van Landbouw in 2002 besmet veevoer terughalen en werden 50.000 varkens geruimd. Het rapport meldt dat de affaire overheid en varkenssector ,,tussen de 107 en 132 miljoen euro'' gekost heeft. Uit het Nederlandse strafrechtelijk onderzoek bleek dat ,,zowel bij het ontstaan als bij de afwikkeling van de MPA-affaire door verschillende bedrijven strafbare feiten waren gepleegd''. In mei vorig jaar werden drie van de betrokken varkensbedrijven veroordeeld tot geldboetes van 5.000 tot 30.000 euro.

Een deel van de hormonen kwam in de voedselketen terecht, meldt het rapport van de KLPD. Zo kwam besmet voer bij 335 Nederlandse varkenshouders, werd het voer ook geëxporteerd naar andere Europese landen en is met de hormonen besmette glucose ook verwerkt in sauzen en frisdranken. ,,Ondanks een terughaalactie kon niet worden voorkomen dat een deel ervan in de consumptieketen belandde'', aldus het rapport.

Vertegenwoordigers van onder meer varkens- en kippenhouders, slachterijen, voerleveranciers, supermarkten en milieu- en consumentenorganisaties maakten eerder deze maand bekend bedrijven die betrokken zijn bij schandalen of uitbraken van dierziekten te willen aanpakken. De namen van deze ,,verziekers'' zouden openbaar gemaakt moeten worden. Volgens de sector gaat het om een klein aantal (vooral veevoeder-) bedrijven die de héle branche een slechte reputatie bezorgen.

    • Joep Dohmen