PvdA oefent in verkiezingskoorts

De PvdA heeft een nieuw beginselprogramma. En partijleider Bos zet de aanval in op het kabinet.

De PvdA is geen partij meer die trauma's aan het verwerken is. De nieuwe sleutelwoorden zijn trots en vertrouwen. De grootste oppositiepartij kan nauwelijks wachten tot de volgende verkiezingen worden gehouden. Aldus partijleider Wouter Bos zaterdag op het congres van zijn partij in Delft.

Het congres nam met overgrote meerderheid een nieuw beginselmanifest aan, opgesteld onder leiding van Bos. Het document vervangt het sociaal-democratische programma uit 1977.

De PvdA stelt nu officieel niet meer het streven naar gelijkheid voorop, maar is de partij geworden van vrijheid en fatsoen. Maar de nieuwe ideologische veren van de PvdA waren niet het belangrijkste programmapunt in Delft. Voorop stond het kippenvel dat Bos bij zijn aanhang trachtte op te roepen. Het congres was een oefening in het oproepen van verkiezingskoorts.

Voor zijn opgetogen aanhang begon Bos aan het einde van de middag alvast met aftellen naar de volgende verkiezingen: het kabinet-Balkenende is ,,hoe dan ook over de helft'', zei hij. En de PvdA staat al twee jaar rond de 50 zetels in de peilingen. Bos gebruikte zijn eerste verkiezingsspeech voor de stembusstrijd van 2007 voor harde kritiek op het kabinet-Balkenende, dat volgens Bos ,,stelselmatig de angsten en zorgen van mensen bevestigt en aanwakkert''. Volgens de oppositieleider staat het kabinet ,,met de rug naar de samenleving'', hetgeen hij in verband bracht met ,,moord, onderduikende politici, onbegrip en wantrouwen''. Minister Verdonk (Integratie, VVD) verweet Bos het vergroten van een kloof tussen autochtonen en allochtonen.

Maar het was niet alleen polarisatie. Bos had lof voor het streven van premier Balkenende naar een `activerende verzorgingsstaat', waarin `meedoen' belangrijker is dan verzorgen. Dat willen CDA, PvdA en VVD alledrie. De politieke strijd gaat over de randvoorwaarden van het fatsoenlijk bestaan. Het kabinet heeft, aldus Bos, te weinig oog voor kwestbare mensen die ,,te weinig verzorgd worden''.

Bos richtte zijn aandacht weer geheel op de andere partijen en het kabinet. Bij het vorige congres, eind 2003 in Groningen, prikkelde hij zijn achterban nog met een tegendraads pleidooi voor de direct gekozen burgemeester en twijfel over de Europese integratie.

Nu stak hij zijn energie in een imitatie van Bill Clinton, zoals hij zelf na afloop tevreden vaststelde. Onder donderende muziek en te midden van glunderende gezichten en gejuich maakte hij zijn entree in de met 1.600 aanhangers afgeladen universiteitshal van Delft.

[vervolg PVDA-congres: pagina 3]

PVDA-congres

Meeste twijfels levert het woord 'fatsoen' op bij achterban

[vervolg van pagina 1]

Alleen het handen schudden en zwaaien naar `bekenden' in de massa nam Bos niet over van zijn Amerikaanse voorbeeld. Hij vond het al moeilijk om langzaam genoeg de trap af te lopen, zoals het van de adviseurs moest.

Bos probeerde deze tekortkoming goed te maken door haar zelf aan zijn aanhang op te biechten. En hij eindigde weer in stijl: met een wervende boodschap zonder programmatische inhoud. De verkiezingsslogan op komst zit er al in: ,,De partij is niet van Wouter Bos, de partij, dat ben je zelf! Politiek doet er toe! [stemverheffing:] U doet er toe!''

Het PvdA-congres vond het prachtig. Vooraf was er nog ideologische kritiek gekomen op het nieuwe beginselprogramma, dat te liberaal zou zijn. Maar dat leidde niet tot grote discussies. Volgens Bos heeft de PvdA nu definitief afgerekend met oud-links, dat altijd mikte op de ,,gemiddelde burger''. Die fout is volgens Bos nu overgenomen voor ,,nieuw rechts.'' De PvdA is vanaf nu anders: die gaat uit van de geëmancipeerde, mondige burger.

Eerder op de dag bleek dat een deel van het kader wel twijfelt of het beginselmanifest de PvdA genoeg onderscheidt van andere partijen. Vrijheid is nu het eerste woord van de tekst. ,,Dan denken de mensen toch aan de VVD,'' meende een jongere spreker. Hij kreeg applaus, maar het congres stemde niet voor zijn voorstel solidariteit voorop te stellen.

Iets meer moeite kostte het de afgevaardigden achter het beginsel `fatsoenlijk' te krijgen, dat met twintig vermeldingen een centrale rol vervult in het nieuwe manifest. Bos en Koole hebben het ontleend aan de regel van de filosoof Margalith, dat de overheid burgers fatsoenlijk moet behandelen, dat wil zeggen niet mag vernederen.

Maar de afdeling Haarlemmermeer bleek `fatsoenlijk' te hebben opgezocht in de Van Dale ,,in plaats van bij Margalith''. Op grond van het woordenboek concludeerde de afdeling: ,,De meeste mensen denken bij fatsoenlijk toch aan netjes in de omgang. Aan het CDA dus.'' Toch bleek het `f-woord' het PvdA-kader geen opstand tegen de leiding waard.

Verder bleek niet iedereen gerust op het volgende interne lijsttrekkersreferendum. Enige afdelingen probeerden het partijbestuur aan het einde van het congres formeel te verplichten tot een lijsttrekkersreferendum. Daarmee reageerden ze op opmerkingen van Koole vorige week dat zo'n verkiezing overbodig zou zijn, omdat hij geen andere kandidaat zag dan Bos. Bos verklaarde ,,heel dubbel'' tegenover de interne lijsttrekkersstrijd te staan. Dit weekeinde verklaarde hij dat tegenkandidaten het ook ,,met een heel andere aanpak'' tegen hem op kunnen nemen. Het congres was tevreden: een kandidaat tegen Bos mág dus wel, maar verkiezingen hóéven niet.

    • René Moerland