`In een tehuis ben je ineens weer een vieze man'

Een groep Haagse homoseksuelen wil samen oud worden. ,,De pikorde in verzorgingshuizen wordt bepaald door de regelmaat waarmee de kinderen op bezoek komen.''

Ze hebben een leven lang op de barricaden gestaan. Ze zijn gepokt en gemazeld in het doorbreken van dogma's en taboes. Groot geworden met het bestrijden van vooroordelen. En nu zijn ze op leeftijd, grijzend, maar niet te moe om te vechten – voor rechten en aandacht, en een veilige plek voor zichzelf. De vijftigplussers van de `roze woongroep' uit Den Haag, oudere homoseksuelen die samen oud willen worden, begeven zich op nagenoeg onontgonnen terrein.

,,Noem het pionierswerk'', zegt Jan Lutje Schipholt. ,,In mijn leeftijdsgroep vallen de remmen weg. Mensen dementeren. Dan woon je in zo'n tehuis en ben je opeens `een vieze oude man'. Daar heb ik geen zin in. Ik wil de laatste twintig jaar van mijn leven met plezier doorbrengen.'' En dus komt er in de dromen van de 66-jarige gepensioneerde ambtenaar een `bejaardentehuis' voor homoseksuelen. Een unicum in Nederland. ,,Amsterdam, waar 60.000 homo's wonen telt zeven homovriendelijke aanleunwoningen. Dat stelt niets voor.''

Op de tweemaandelijkse bijeenkomst van de `roze woongroep' in de Haagse homobelangenvereniging COC aan het Scheveningseveer, worden de plattegronden al uitgevouwen. Lutje Schipholt en Jos Boël, respectievelijk de secretaris en de voorzitter van het initiatief, hebben hun oog laten vallen op een oud politiebureau in een monumentaal pand even buiten het centrum van Den Haag. Tien mannen en één vrouw werpen een blik op de oude bouwtekeningen.

,,Wat is dát?'', vraagt iemand wijzend op het fundament. ,,Kelders'', antwoordt Lutje Schipholt. ,,Goed voor een wassalon of martelkamertjes'', zegt hij droog. ,,Op die leeftijd?'', roept iemand anders. Er wordt gelachen. ,,Je weet het maar nooit'', grinnikt Lutje Schipholt.

De `roze woongroep', die zich heeft aangesloten bij de Haagse Vereniging Groepswonen door Ouderen, bestaat twee jaar. De gedachte om samen te wonen met `roze ouderen' al veel langer. ,,We denken er al jaren over'', zegt Boël. ,,Er is veel discussie. Er zijn natuurlijk mensen die zeggen: dan zet je `ze' weer apart. Maar er bestaat nergens zoveel verscheidenheid als in de homowereld.''

Judith Schuyf begrijpt die behoefte goed. Zij is werkzaam bij het Kenniscentrum homo- en lesbisch emancipatiebeleid in Amsterdam en heeft veel onderzoek gedaan naar `roze ouderen'. ,,Voor veel oudere hetero's is de zin en rechtvaardigheid van het bestaan dat ze zich hebben voortgeplant. Het gaat vaak over de kinderen en nooit over henzelf. Homo-ouderen vinden geen aansluiting.'' Voor haar boek Gevoelsgenoten van zekere leeftijd en het rapport Oud Roze dat daaraan vooraf ging, sprak Schuyf halverwege de jaren negentig met zestig homoseksuele mannen en vrouwen die voor de oorlog werden geboren. Mensen die anders dan de huidige vrijgevochten generatie veelal een dubbelleven hebben geleid. ,,Veel mensen bleken heel erg eenzaam'', zegt Schuyf. Onderzoek wees uit dat die eenzaamheid onder homoseksuelen veel groter was dan onder heteroseksuelen. De getuigenissen in haar boek zijn roerend, soms schrijnend. `Mijn hele leven is eigenlijk door angst geregeerd', zegt een vrouw tegen Schuyf. `Je leidt een binnenleven en een buitenleven [..] Dat dubbelleven is mij zwaar gevallen.'

Schuyf ontdekte dat de onafhankelijkheid die veel `roze ouderen' in hun jongere leven hadden bevochten op latere leeftijd weer van ze werd afgenomen. ,,De pikorde in verzorgingshuizen wordt bepaald door de regelmaat waarmee de kinderen op bezoek komen. (...) Homo-ouderen hebben doorgaans weinig contact met familie, als die er al is.''

Het onderzoek van Schuyf, destijds werkzaam bij Homostudies aan de Universiteit van Utrecht, was de opmaat voor een stroom van onderzoeken en initiatieven naar homo-ouderen. Onder welluidende namen als Roze Rimpels, Gay and Grey en Op weg naar een Vrolijke Herfst werd een vracht aan adviezen en aanbevelingen geproduceerd. Maar sindsdien is er vanuit bestuurlijk Nederland een beetje de klad in gekomen. Homostudies in Utrecht is inmiddels opgeheven. ,,Het klimaat is rechtser geworden. Het rijk zegt: `We hebben gedaan wat we kunnen'. Maar het ontbreekt aan de implementatie'', zegt Schuyf.

Het `roze ouderen'-activisme onderwijl, heeft niet stilgezeten. Het Nijmeegse COC keurt verzorgings- en verpleeghuizen op homo-vriendelijkheid, het Rotterdamse COC heeft de stichting HomeLesS opgericht die de woonmogelijkheden voor oudere homoseksuelen wil verbeteren, Rotterdam Verkeert houdt telefonisch spreekuur voor `roze ouderen' en Josee Rothuizen, voorzitter van het Landelijk platform lesbische en homoseksuele ouderen, denkt na over het instellen van `roze makelaars'. ,,Mensen die bemiddelen bij het regelen van de oude dag en daarbij voldoen aan de wensen van homoseksuele ouderen''. Rothuizen weet dat daar behoefte aan is. ,,Sommigen zijn pas op latere leeftijd opener geworden over hun homoseksualiteit. Voor hen is die fase van bewustwording een soort inhaalslag.''

Aan het Scheveningseveer in Den Haag doet Jos Boël verwoede pogingen de vergadering op tijd af te ronden. Iemand maakt zich zorgen over de ,,uitstraling naar de buitenwereld'' van de `roze woongroep'. ,,Daar moeten we het wél over hebben'', zegt hij beslist, ,,om te voorkomen dat mensen een steen door de ruit gooien, omdat wij een regenboogvlag hebben uithangen of zo.'' Jan Lutje Schipholt: ,,Emanciperen ís je nek uitsteken. Wat mij betreft gaat die vlag gewoon uit.''

    • Floris-Jan van Luyn