Utrecht-Ajax

Het loopt de spuigaten uit met de hoeveelheid politie die nodig is voor voetbalwedstrijden. Daarover zijn alle betrokkenen het eens. Maar is er nog een weg terug? Achter de schermen bij Utrecht-Ajax.

Martin Sturkenboom krijgt ook een zin als ,,voetbal is e-mo-tie'' over zijn lippen alsof hij hem zelf heeft uitgevonden. De voorzitter van FC Utrecht is groot, een beetje vierkant en innemend zonder omhaal. Begin alleen niet over de relschoppers onder zijn supporters.

Eerst krijg je een veeg uit de pan:

,,Nou, het negativisme viert kennelijk weer hoogtij!''

Dan moet hij even streng zijn over het kennelijke gebrek aan aandacht in deze krant voor de topprestaties van zijn club:

,,Winnen wij: een stuk-je. Speelt Ajax: zó'n stuk!''

Waarop hij in één adem doorgaat over zijn lastigste supporters:

,,Ik zeg altijd tegen Annie: wij hélpen jou.''

Annie is Annie Brouwer, de burgemeester.

,,Ik zeg altijd tegen Annie: als ze niet bij ons zitten te drinken en te snuiven, dan slopen ze verderop in de stad wel het Vredenburg!''

Voetbal is e-mo-tie, bezweert hij nogmaals. ,,Voor alle, AL-LE lagen van de bevolking.'' Sturkenboom zegt: rellen? ,,Er lijkt meer te gebeuren dan er gebeurt – op zondag komt gewoon die hele week werken eruit!''

Het is donderdag 20 januari. Drie dagen voordat FC Utrecht thuis tegen Ajax speelt. Terwijl Martin Sturkenboom in het stadion nog wat doorrelativeert, maakt de politie in Utrecht zich op voor de in deze stad meest risicovolle wedstrijd van het seizoen.

Hoeveel politie heeft een voetbalwedstrijd nodig? Minister Remkes van Binnenlandse Zaken werkt aan een baanbrekend wetsontwerp. Dat moet voetbalclubs verplichten bij te dragen in de kosten voor de politie bij wedstrijden. Als deze wet er komt, zouden particulieren voor het eerst voor veiligheid op de openbare weg betalen. Daar is niemand principieel voor, maar, is de redenering, zó kan het ook niet langer.

Alle betrokkenen – kabinet, gemeenten, politie, voetbalclubs, openbaar ministerie en supporters – zijn van mening dat de hoeveelheid politie rond voetbalwedstrijden moet dalen. Toch lukt dat niet. Vooral bij wedstrijden in de eredivisie is de inzet van politie de afgelopen vier jaar opnieuw enorm gestegen – met dertig procent. Terwijl het aantal geregistreerde rellen rond wedstrijden de laatste jaren níét toenam.

Hoe kan dat? Wat speelt zich af achter de schermen van een risicowedstrijd? Wie of wat bepaalt hoeveel politie wordt ingezet, op grond van welke calculaties en hoe nodig is dat eigenlijk?

Utrecht zet hoog in bij risicowedstrijden. De lokale driehoek van gemeente, justitie en politie tuigt met ingang van dit seizoen voor de zwaarste wedstrijden zelfs dezelfde commandostructuur op als voor de aanpak van bijvoorbeeld terrorisme en milieurampen. In al die gevallen treedt een zogeheten `SGBO' in werking, wat staat voor `staf grootschalig en bijzonder optreden'.

De krant moest tevoren schriftelijk beloven geen zaken af te drukken die lopende opsporingsonderzoeken `stuk' kunnen maken. Dan wilde het politiekorps wel eens van dichtbij laten zien wat ze bij de wedstrijd Utrecht-Ajax van afgelopen zondag zoal uit de kast gingen halen. Tot in de commandokelder van het Centrum voor Openbare Orde en Veiligheid gingen deuren open – daar zijn ze van staal, precies als in bankkluizen.

Woensdag 19 januari, 9.00 uur Stafvergadering SGBO

Wat lager in de politierangorde spreken ze al grinnikend over ,,de tjap-tjoys''. Bedoeld worden de chin, de chon, de cho en de chop. Spreek uit als sjin, sjon, sjo en sjop. Dat staat voor `chef informatie', `chef ondersteuning', `chef opsporing en `chef openbare orde'. Deze chefs vergaderen vanmiddag met Ad Sanders. Zondag gaan zij gezamenlijk de commandokelder in.

Ad Sanders is als algemeen commandant de politiebaas van deze SGBO. Hij overlegt met de burgemeester, de korpsleiding en justitie, die tijdens de wedstrijd een verdieping boven de kelder aanwezig zullen zijn.

Sanders noemt ter inleiding de voornaamste feiten. Het stadion is uitverkocht. Er komen 1.200 Ajax-supporters met een combikaartregeling – wat betekent dat ze pas een toegangskaart krijgen als ze na fouillering in één van de 26 Oad-bussen in Amsterdam zijn gestapt. Die bussen rijden onder begeleiding van Amsterdamse en Utrechtse politie en een helikopter naar Utrecht. Bij stadion Galgenwaard parkeren ze aan de achterzijde van het stadion, ingesloten door hekken, recht voor `de tunnel'. Dat is een betonnen slurf, die rechtstreeks uitkomt bij het uitvak. Dit vak is omgeven door een gracht met een dubbele wand van kogelvrij glas, door een `anti-zichtzeil' dat oogcontact met de felste Utrecht-aanhang in het U-vak onmogelijk maakt, en door vijf meter hoge olifantenhekken met stalen platen.

Het echte probleem, zegt Ad Sanders, zal de Ajax-aanhang zonder kaartje zijn. Die komt voor een rel. Een kwestie van traditie, bij Utrecht-Ajax. Zoals vorig seizoen, toen ze op de dag van de wedstrijd opeens opdoken aan de andere kant van de stad. Tachtig Ajax-supporters zijn daar aangehouden.

De rechterhand van Ad Sanders is de chop, chef openbare orde Jannine van den Berg. Zij krijgt het in de commandokelder het drukst. Jannine van den Berg staat daar met alle mogelijke communicatiemiddelen in contact met de politie buiten. Op een groot scherm voor haar: de beelden die de camera's in de stad, de videowagen van de mobiele eenheid (ME) en de `teleheli' in de lucht vastleggen. Rondom haar: agenten achter computerschermen die orders doorgeven aan de elf `taakcommandanten' buiten. Zo regisseert Jannine van den Berg het optreden van de ME, van de aanhoudingseenheden, van de `stillen', van motorrijders, van de bereden politie.

Voor Jannine van den Berg zal chin Gertrin van Lune de belangrijkste man zijn. Als chef informatie zal hij haar op gedempte toon de laatste feiten doorgeven over mogelijke plannen van hooligans om een rel te schoppen. Hij heeft bronnen bij de Regionale Inlichtingendienst, bij hooligansites op internet, en bronnen waarover hij niets wil zeggen.

Maar deze woensdag van de stafvergadering weet chin Gertrin van Lune nog helemaal niets. ,,We hebben alle bronnen gebeld, maar het is overal hetzelfde: niks'', zegt hij. ,,Men vindt dat zelf wel opvallend. Het kan zijn dat ze slimmer worden.''

Jannine van den Berg: ,,En internet?''

Gertrin van Lune: ,,Niets.''

,,Is dat gunstig?''

,,Men interpreteert het als gunstig.''

Ter sprake komen in de stafvergadering nog de verschillende scenario's voor het verstoren van de openbare orde – in of rond het stadion of in de rest van de stad; het aantal cellen dat voor arrestanten wordt vrijgehouden (honderd); de `lupa's' (lunchpakketten) en het probleem van de de wetsartikelen. Hooligans zijn gevaarlijk als groep. Maar ook bij grootschalige aanhoudingen moet je ze per individu iets ten laste kunnen leggen. Dat is vaak moeilijk.

Jannine van den Berg: ,,Aan het wegsturen van groepen supporters heb je niks – die komen terug. Als zich een groep verzamelt, wil ik dus graag meteen insluiten, aanhouden, en dan 6 uur vasthouden. Alleen: op grond waarvan? Kan artikel 10 van de APV niet van toepassing zijn? Verstoring van de openbare orde?''

Kan, beamen de anderen, maar juridisch is het lastig hard te maken. Je houdt namelijk een groep aan, maar je moet per persoon kunnen onderbouwen dat ze op een aan de wedstrijd gerelateerde rel uit zijn. Ze moeten dus allemaal aantoonbaar voetbalsupporter zijn en géén kaartje voor de wedstrijd hebben.

Jannine van den Berg: ,,Je kan altijd zeggen: of het overeind blijft bij de rechter is een tweede, maar ze zitten alvast vast en kunnen tenminste niks meer doen.''

Haar zorg is niet voorbarig, verklaart een paar dagen later het hoofd van de Regionale Inlichtingendienst, Alfred Folkeringa. ,,Ajax heeft onder zijn aanhang een hit and run-ploeg. Die komen niet voor het voetbal, die komen om de boel kort en klein te slaan. En daarna gaan ze zo snel mogelijk weer weg.''

Bij Utrecht-Ajax draait alles om de vraag hoe en wanneer de Ajax-aanhang zonder kaartje zal opduiken. Daarnaast wordt niet uitgesloten dat Utrecht-supporters de politie uit frustratie aanvallen als het de politie té goed lukt de Ajax-hooligans uit de buurt te houden. Dat gebeurde vorig seizoen.

Alle mogelijke scenario's die het draaiboek Utrecht-Ajax behandelt gaan over de dag van de wedstrijd. Ook de stafvergadering van woensdag gaat over alle mogelijke calamiteiten.

Over de mogelijkheid dat de hit- en runploeg op een andere dag opduikt gaan de scenario's niet.

,,Een unicum'', zegt burgemeester Annie Brouwer als alles achter de rug is. ,,Dat ze al een dag tevoren komen, zo heb ik het niet eerder meegemaakt.''

Politielogboek ongeregeldheden 22 januari 2005.

21.08 Er is een groep van 80 Ajaxsupporters die verzamelt bij de Witte Bergen (een hotel bij Hilversum)

21.10 De Ajax supp gaan naar een feest in Utrecht. Daar zullen zij de Utrecht supp treffen. Waar in Utrecht is onbekend.

21.23 COV gebouw (de commandokelder) wordt in gereedheid gebracht

21.29 Personeel van de hele regio moet in dienst blijven

21.36 De groep bij Witte Bergen is nu ongeveer 100 man

21.45 Omstreeks dit tijdstip wordt de operatie geleid vanuit de kelder COV-gebouw.

21.55 De Ajaxsupporters waren onderweg naar Utrecht en zijn weer gekeerd richting Witte Bergen. A. belt A. dat de ME (mobiele eenheid) ook die kant uit moet gaan.

21.56 De Ajaxsupporters zijn de A27 opgereden richting Utrecht.

21.58 De afritten A27/Utrecht worden afgesloten zodat de Ajaxsupp niet de stad inkunnen. Het zou om 30 voertuigen gaan.

22.01 Het optreden van de politie is erop gericht om de voertuigen met Ajaxsupp bij Utrecht-Noord op te vangen en te controleren op grond van de Wet Wapens en Munitie. De Ajax supp bleken de afrit Utrecht Noord al te hebben genomen en waren al van de A27 af.

22.03 De Ajaxsupp rijden op de Zuilense ring richting Maarssen.

22.08 Bij het stadion Galgenwaard loopt een groep van 80 FC Utrecht supp.

22.09 Cameratoezicht is bemand.

22.10 De Ajaxsupp. zijn het kanaal overgereden richting A2. Zij rijden de A2 op richting Amsterdam.

22.26 Bij de Abstederdijk (Utrecht) werd assistentie gevraagd. Een sectie ME gaat die richting op.

22.27 Op de Tolsteegsingel zijn 24 verdachten aangehouden.

22.32 De Ajaxsupporters hebben zich dermate verspreid dat er geen zicht meer op is.

22.33 Op de Tolsteegsingel worden nog eens zes verdachten aangehouden.

22.52 Situatie Tolsteegsingel is genormaliseerd.

De Ajax-supporters zijn met succes buiten de stad gehouden, de 30 aangehouden Utrecht-supporters worden die nacht vastgezet in het uitzetcentrum voor asielzoekers op het vliegveld van Rotterdam. Dit om de voor de wedstrijd gereserveerde cellen vrij te houden. De Utrecht-aanhang is aangehouden wegens hinderlijk gedrag en wordt zondag een kwartier voor het einde van de wedstrijd weer vrijgelaten.

Zelfverklaarde relschoppers van zowel Utrecht als Ajax evalueren een en ander de dagen daarna gebroederlijk op de website www.hardcorehooligan.nl:

`FCU' schrijft aan een Ajax-supporter:

Ben zelf er niet bijgeweest in het stadion omdat ik ook gezellig tussen de uitgeprocedeerde asielzoekertjes en bolletjesslikkers zat.

`AFCA' schrijft aan een Utrecht-supporter:

...enne jullie wisten dat wij kwamen gisteren, dus waarom dom doen en confrontatie aangaan met de ME in je eigen stad?!!?!

`Utreg' schrijft terug:

We hoopten tegen beter weten in dat jullie die ring van politie konden omzeilen. Nogmaals respect voor de poging...

`AFCA youth' schrijft:

Iedere afslag van de snelweg stond ME en toen we Utrech inreden kwamen van alle kanten ME busjes die de weg afsloten (...) respect dat jullie ondanks het cordon wat ondernomen hebben.

Hoeveel politie heeft een voetbalwedstrijd nodig? De politie trok zich al terug uit de stadions – ongeveer de helft van de clubs is daar via convenanten met de gemeente nu medeverantwoordelijk voor de veiligheid. Zoals in Utrecht, waar tijdens de wedstrijd Utrecht-Ajax 260 man door de club betaalde stewards en security door stadion Galgenwaard lopen. Het is dus wel begrijpelijk dat voorzitter Martin Sturkenboom uitroept: ,,Omhoog? Omhoog? De politie-inzet bij het voetbal is juist omláág gegaan! In ons stadion zie je bijna geen agent meer!''

Maar daarbuiten zie je ze des te meer, zegt Henk Groenevelt. Hij is hoofd van het Centraal Informatiepunt Voetbalvandalisme (CIV), dat Binnenlandse Zaken en de Raad van Hoofdcommissarissen adviseert en de statistieken bijhoudt. Het CIV telde dat de inzet van politie bij wedstrijden in de eredivisie sinds 2000 ondanks die terugtrekkende beweging uit de stadions landelijk met nog 30 procent toenam. In voetbalseizoen 2003-2004 werd zelfs een kwart meer politie ingezet dan het jaar daarvoor. Het totaal aan politie-uren dat landelijk aan de eredivisiewedstrijden werd besteed steeg daarmee tot 206.775.

En hoeveel dat kost? Henk Groenevelt heeft zijn pogingen dat te achterhalen inmiddels opgegeven, zegt hij. ,,Daar vragen we Binnenlandse Zaken al jaren naar, maar het ministerie geeft geen gemiddelde bedragen.'' Een woordvoerder op het departement bevestigt dat. ,,Wij geven de politie als het ware één grote zak met geld en daar moeten ze alles voor doen. Hoe de verdeling precies is verschilt per regio.'' Hoe wil Binnenlandse Zaken dan ooit met een bedrag komen als het wetsontwerp van Remkes wet wordt en de clubs moeten betalen? Ja, zegt de woordvoerder, dan zal er toch zoiets als een uurprijs moeten komen.

De politie zelf hanteert een bedrag van gemiddeld 50 euro per man per uur. Exclusief materieel, zegt korpschef Jos van Deursen van de regio Gelderland-Midden, portefeuillehouder voetbal in de Raad van Hoofdcommissarissen.

In totaal zou de eredivisie in het vorige seizoen dan dus ten minste 10 miljoen aan politiepersoneel hebben gekost – exclusief materieel.

Dat zou kunnen, zegt Van Deursen.

Van mij hoor je geen bedragen, zegt de woordvoerder op Binnenlandse Zaken.

,,Het is ook relevanter hoe veel capaciteit het voetbal de politie kost. Het gaat erom dat je die mensen elders in de maatschappij niet kunt inzetten'', zegt Van Deursen.

Zondag 23 januari, 8.30 uur Briefing verkenners

Vijftien mannen en vrouwen uit de politieregio's Utrecht en Amsterdam-Amstelland drinken in politiebureau Paardenveld koffie en schudden handen. Straks worden ze ingedeeld in koppels die zich rond het stadion onopvallend met de supporters moeten mengen. Een paar reizen mee met de supporters. De mannen zijn eventueel nog wel als `stille' te herkennen – zij zijn zonder uitzondering breedgeschouderd en hebben die neiging doodkalm vlak langs je te kijken. Met de vrouwen is het lastiger. Ze variëren van secretaresse-achtig, via huismoeder, tot type fijne meid. Alle stillen krijgen gsm's aangereikt, `taakcommandant inwinning' Hans Hensen geeft het telefoonnummer en de pincode die ze nodig hebben om daarop ,,de babbelbox'' te ontvangen: het politiekanaal waarop ze de hele dag met elkaar in contact zullen blijven. Wie een auto wil, krijgt een auto. Er worden foto's uitgedeeld van de beruchtste hooligans.

Verkenners zullen de komende jaren steeds belangrijker worden. In het landelijke `Beleidskader voetbalvandalisme' staat dat de politie in de toekomst beter onderscheid moet maken tussen ,,wilde verhalen'', over mogelijke rellen die op internet circuleren, en serieuze dreigementen. Om de inzet van de politie te laten dalen moet voortaan een ,,inschatting op basis van reële risico's'' worden gemaakt. Zoals de avond voor Utrecht-Ajax. De verkenners ontdekten dat Ajax-fans zich bij Hilversum verzamelden. Zij zijn dan ook in een uitstekend humeur.

Zondag 23 januari, 9.00 uur Briefing Romeo's

Op het terrein van de Kromhoutkazerne, pal tegenover het stadion, staan 37 kleerkasten in burger in een kring rond Andrew van Essen. ,,Ik ben `Romeo dubbelnul' '', zegt die goeiig. Dubbel nul betekent chef, `de Romeo's' is de naam van deze aanhoudingseenheid.

Op de achtergrond klinkt nerveus geblaf uit de hondenwagen. Overal staan de bussen van tweeënhalf peloton ME. De Romeo's worden in geblindeerde ME-bussen vervoerd, om waar nodig als een duveltje uit een doosje tevoorschijn te springen – vaak na informatie van de verkenners.

,,Het bejegeningsprofiel is vandaag zonder meer streng'', zegt Andrew van Essen tegen zijn Romeo's. ,,Utrecht-Ajax is een wedstrijd van ondoorgrondelijkheden. Ik snap niet waar die mensen de agressie vandaan halen om elkaar zo te haten, eigenlijk.''

De Romeo's moeten de ergste boeven uit de massa zien te plukken. Voor en na de wedstrijd blijven ze in de buurt van de supporters, tijdens de wedstrijd zullen ze zich vlakbij de toegangsdeuren ophouden voor het geval het uit de hand loopt op de tribunes. ,,We kunnen net zo goed een uniform dragen, want we zijn absoluut herkenbaar en de harde kern weet al helemaal wie we zijn'', beaamt Van Essen na zijn briefing. ,,Maar het gekke is: als ze eenmaal gaan rellen, vergeten ze dat. De meerderheid is fors gedrogeerd. Juist doordat je niet meer mag drinken in en rond het stadion. Want een paar strepen coke krijg je nog wel mee naar binnen.''

,,We staan hier vandaag met bijna vierhonderd man politie. Wat je daarmee in de wijken kan doen!'' Dat had Andrew van Essen ook nog gezegd.

Na de vuurwerkramp in Enschede en de nieuwjaarsbrand in Volendam werden alle politieregio's verplicht gesteld altijd een staf grootschalig en bijzonder optreden paraat te hebben, om voortaan bij calamiteiten sneller en gecoördineerder te kunnen optreden. Speciaal voor SGBO's opgeleide commandanten en chefs zijn nu permanent oproepbaar in piketdiensten.

Nergens staat dat een SGBO ook voor voetbal is bedoeld. Maar als je eenmaal de mensen en bevoegdheden voor een crisis hebt, ligt het voor de hand de coördinatie rond risicowedstrijden eveneens ,,naar een wat hoger niveau te tillen'', zoals ze het bij de politie in Utrecht noemen. ,,Ik heb wat zwaardere bevoegdheden'', zegt Ad Sanders, als algemeen commandant de leider van de SGBO bij Utrecht-Ajax. In die hoedanigheid krijgt hij veel sneller zaken geregeld dan onder normale omstandigheden. Een computer? Drie extra auto's? Een shovel van de landmacht? Een tank? Ad Sanders: ,,Als ik het nodig vind, dan kómt die er. Meteen. Iedereen weet dat voor een SGBO alles moet wijken.''

Het inzetten van SGBO's voor voetbalwedstrijden is een landelijke trend, stelt Henk Groenevelt van het Centraal Informatiepunt Voetbalvandalisme. Vanouds leidden in de belangrijkste speelsteden de `voetbalcoördinatoren' van de politie de hele gang van zaken rond een wedstrijd. Op grond van ervaring en fingerspitzengefühl. In Utrecht is Dick van Dijk al twaalf jaar voetbalcoördinator. In april gaat hij met pensioen. Onder de SGBO is Dick van Dijk gewoon één van de taakcommandanten geworden – hij peilt de sfeer tijdens de wedstrijd in de nok van het stadion en geeft dat door aan operationeel commandant Jannine van den Berg in de commandokelder.

Wat vindt de voetbalcoördinator van het inzetten van een SGBO voor voetbal? Dick van Dijk houdt het keurig. De operatie is zó groot geworden, zegt hij. Hij kan het allemaal in zijn eentje niet meer overzien.

Henk Groenevelt van het CIV hoort elders van voetbalcoördinatoren wat nadrukkelijker verhalen: ,,Eigenlijk zeggen ze overal dat zij niet meer primair kijken: wat heb ik nodig voor deze wedstrijd op basis van mijn ervaring. Nee, er wordt een SGBO-structuur neergezet die bij voorbaat bepaalt wat er moet zijn. `Vroeger moest ik leuren voor vier motorrijders', zegt zo'n coördinator dan. `En nu krijg ik er zomaar veertien!' ''

Zondag, 13.00 uur, commandoruimte stadion Galgenwaard

Utrecht-Ajax is een half uur bezig. Voetbalcoördinator Dick van Dijk zit als een soort luchtverkeersleider achter hoge ramen, pal onder het dak van het stadion. Hij overlegt er met de veiligheidscoördinator van FC Utrecht. Die geeft leiding aan de stewards en de security – en van voorzitter Martin Sturkenboom mag hij zelf niks zeggen, zegt hij.

Dick van Dijk laat camera's inzoomen op supporters en praat met Romeo-chef Andrew van Essen over de leden van de hardste harde kern op de tribune. Van Essen draagt een mapje vol foto's van ruwe koppen bij zich. ,,Dit zijn criminelen'', zegt hij. ,,De vraag is echt of je deze nog tot de voetbalsupporters moet rekenen.''

Zoals die Utrecht-fan die vorig jaar zelf nog bij een wedstrijd is neergestoken en zojuist alweer zelf een steward van FC Utrecht aanviel. Deze steward wil niet dat de politie de man oppakt. En dus staat Andrew van Essen zich nu te verbijten. In het stadion is de club de baas zolang de boel niet echt uit de hand loopt.

Dick van Dijk tuurt door zijn verrekijkertje naar de tribunes, leest met één oog de `richtlijnen aangaande spreekkoren' en mist ook niets van de wedstrijd. ,,Dat was hánds, man'', moppert hij.

Twee dagen eerder heeft de KNVB vastgesteld bij welke spreekkoren scheidsrechters een wedstrijd voortaan moeten onderbreken en, bij herhaling, moeten stilleggen. In deze brief, die Dick van Dijk voortdurend voor zich houdt, staat:

Alle verwijzingen naar `hoer', ziektes en geslachtsdelen.

Oerwoudgeluid.

Imitaties van geitengemekker en schapengeblaat.

`Hamas'.

Gesis.

Vuurwerkgeluiden.

Geitenneuker.

Steeds als het galmt op de tribunes, zet Dick van Dijk zijn bril recht om de brief te lezen. En dan zucht hij.

,,Ze zingen tegenwoordig `Hamas, Hamas, de joden kweken gras.' Mag dat wél?''

Even later: ,,Nu sissen ze, geloof ik. Maar straks zeggen ze dus dat ze `sssst' zeiden.''

De Hitlergroet (goed voor een aanhouding) wordt in het Ajax-vak ook nog even gebracht. Massaal, maar nauwelijks een seconde lang. Net als de spreekkoren. Dick van Dijk: ,,Dat is het probleem. Dat het om seconden gaat.''

De scheidsrechter ziet en hoort niets – of doet alsof. En dat is niet slecht voor de openbare orde – niemand is erbij gebaat als straks onverwacht een stadion voortijdig leegstroomt, opgefokt over een afgebroken wedstrijd.

,,Niemand wil nog risico's nemen. Daar gaat het meer om dan om de daadwerkelijke rellen'', zegt Henk Groenevelt van het CIV. Neem de terugkeer van ADO Den Haag in de eredivisie, vorig seizoen. Die is de belangrijkste oorzaak van de gestegen politie-inzet. In Utrecht, bijvoorbeeld, verdubbelde het totale aantal politie-uren voor eredivisiewedstrijden dat seizoen door de terugkeer van ADO – van 6.300 naar 13.000 uur.

En was dat nodig?

,,ADO Den Haag is berucht door rellen in het verleden'', zegt Henk Groenevelt. ,,Dus toen duidelijk werd dat ADO terugkwam, hebben de media een hype van jewelste ontketend – men ging tot 15 jaar terugzoeken naar rellen.'' Vervolgens lieten lokale overheden en politiekorpsen zich het hoofd op hol jagen.

Maar in Utrecht, bijvoorbeeld, begonnen de echte rellen rond Utrecht-ADO pas nadat de Haagse supporters netjes in hun supportersbussen waren vertrokken – toen gingen Utrecht-supporters de politie te lijf. Ook landelijk viel het gedrag van ADO-supporters relatief mee. Er werden bij eredivisiewedstrijden in totaal 81 ADO-fans aangehouden – minder dan het aantal aanhoudingen onder supporters van Ajax (226), Utrecht (331) en Feyenoord (147).

Het aantal incidenten rond voetbalwedstrijden nam de laatste jaren inderdaad nauwelijks toe, zegt Groenevelt. De gemiddelde Nederlander heeft nog steeds nooit een voetbalrel van nabij gezien. Ook in Utrecht kun je vlakbij het stadion wonen zonder je een tel bedreigd te voelen.

Maar wat wél veranderde, zegt Groenevelt, gaat de politie direct aan. Het geweld bij de rellen werd ernstiger. Hooligans zijn nu vaak gedrogeerd – dit hoor je bij de politie overal: ,,Wie dan wil matten, wil matten – desnoods tegen de politie zelf.'' Vorig jaar gebeurde het bij Utrecht-Ajax en bij Utrecht-ADO. In het hele land trokken politieagenten vorig seizoen drie keer een wapen om zich te verdedigen.

Henk Groenevelt is een ervaren man – in 1977 typte hij als secretaris van de `projectgroep vandalisme door voetbalsupporters' het allereerste rapport dat in Nederland over voetbalvandalisme verscheen.

Hoe zou hij het politie-optreden in de eredivisie van tegenwoordig zelf beschrijven? Als self-fulfilling prophecy, misschien?

Dat gaat hem te ver. ,,Maar je kunt je afvragen of dit nog redelijk is'', zegt Groenevelt.

Vindt híj het redelijk?

,,Ik vind het niet meer redelijk.''

En is er een weg terug?

,,Als ik dat wist, was ik een rijk man.''

Zondag, 15.00 uur, commandokelder COV

Chef openbare orde Jannine van den Berg laat na de wedstrijd de Waterlinieweg afzetten, zodat de 26 Ajax-bussen snel, voordat Utrecht-supporters met stenen gaan gooien, richting A2 kunnen rijden. Op de heenweg verbrijzelde een steen al twee ruiten van een supportersbus – opgetogen stapten de inzittenden bij het stadion uit en als een horde toeristen gingen ze de kapotte ramen met hun mobieltjes staan fotograferen.

Verder blijft alles rustig. Er zijn slechts vijf personen aangehouden. Een steen, een mes, vechtjassen...

Maar Jannine van den Berg wil er nog niet aan.

,,Ik mis de angel, ik mis de angel'', bromt ze tussen haar commando's. ,,Dit is klein gedoe. Waar gaan ze nou weer verzamelen?''

Toch blijken, terwijl de politie zondag drie keer zoveel aan mankracht op de been heeft als zaterdag, de hooligans echt te zijn uitgereld.

Politielogboek 23 januari 2005

15.20 1 aanhouding terzake het brengen van een Hitler groet.

15.22 Echo's (mobiele eenheid) worden bedankt voor hun inzet.

15.47 De CHIN geeft aan dat alles rustig is in de binnenstad.

Einde logboek.

    • Margriet Oostveen