Tussen twee tasjes

Premier Balkenende pleitte vorige week op de Bilderbergconferentie voor een samenleving waarin burgers zelf hun verantwoordelijkheid op zich kunnen nemen. De huidige sociale zekerheid is te passief. Zo moet het begrip werkloosheid vervangen worden door `tussen twee banen in'.

Dat is prietpraat van de premier, verhullend jargon van welzijnswerkers. Ben je `tussen twee tasjes in', wanneer je net van je tasje beroofd bent? Of `tussen twee werelden', wanneer je het leven laat? Wie net is gescheiden, kan zijn leed verzachten door zich te beschouwen als `tussen twee partners in'. En is ziekte `op adem komen tussen twee beterschappen in'? Ja, ja.

Ik wil maar zeggen: er zijn veel meer financiële risico's dan werkloosheid. Daarbij is de gemeenschappelijke factor vaak het eigen huis met een hypotheek. Daar worstelen mensen mee. Of hun inkomsten vallen terug óf hun woonlasten stijgen na een scheiding, omdat de uitvliegende partner een eigen nest zoekt. Dat blijkt ook min of meer uit de oplopende cijfers over gedwongen verkopen na een scheiding, van het Waarborgfonds eigen woning (Nationale hypotheekgarantie) en het Kadaster. Dat zijn slechts de geregistreerde verkopen, die niets zeggen over de vele andere noodzakelijke verkopen als gevolg van een van de voornoemde risico's.

Mensen die geld lenen voor een huis zijn niet altijd doordrongen van hun verantwoordelijkheid. Ze zijn actief bij het selecteren van de woonruimte, logisch, maar passief als het om de financiering gaat. Dat vinden ze saai, abstract en moeilijk te begrijpen. Het liefst beslissen ze uitsluitend op de nieuwe netto (rekening houdend met belasting- en beleggingsvoordelen) maandlasten. Daarbij wordt de aanschaf door geldverstrekkers voorgesteld als een rustige, zeer langetermijnbelegging, wat bijna nooit het geval is. Je móét rekening houden met onverwachte risico's, waar verhuizen sinds kort ook onder valt, gezien de fiscale beperkingen van de overheid, zoals de bijleenregeling.

Hetgeen pleit voor een opzet die je makkelijk en kosteloos kan liquideren. Bijvoorbeeld de annuïteitenhypotheek. Je leent en betaalt (meestal) per maand een vast totaalbedrag aan rente en aflossing. In het begin betaal je veel rente en los je weinig af en gaandeweg verandert die verhouding. Daarbij hoort vaak een tijdelijke en dalende (qua uitkering om af te lossen) overlijdensrisicopolis. Meer niet. Dus geen vetpot voor de geldverstrekkers en hun bemiddelaars.

Sinds de invoering van de bijleenregeling op 1 januari 2004 kun je anders aankijken tegen deze hypotheekvorm. De regeling stelt ruwweg dat je voor de overwaarde in je bestaande huis (verkoopwaarde minus aftrekbare schuld) geen aftrekbare lening op je nieuwe huis kan sluiten. Dat wil niet iedereen. Veel kopers willen de maximale aflossingsvrije lening (en dus de hoogste schuld) om optimaal van de renteaftrek te profiteren. Het zij zo.

Een annuïteitenhypotheek voldoet dan niet, want daarbij los je regelmatig iets af, vergroot je ongemerkt je overwaarde en verminder je je aftrekbare leencapaciteit bij verhuizing naar een duurder huis. Er is een alternatief, mits een geldverstrekker daarin mee wil.

Je sluit de gewenste aflossingsvrije, aftrekbare lening met een overlijdensrisicopolis, waardoor de overwaarde niet daalt. Je kan dan een annuïteitenhypotheek simuleren door elke maand een vast bedrag opzij te leggen, in eigen beheer. Je kunt er dus altijd over beschikken, in tegenstelling tot een annuïteitenhypotheek of een spaarhypotheek. Wat je daarvoor betaalt, daar kun je niet geheel vrij meer over beschikken.

Met dat vaste maandbedrag ga je middelen in combinatie met automatisch beleggen. Je laat dat bedrag overmaken naar een beleggingsfonds om daarin participaties te kopen. Deze beleggingsstrategie blijft hier verder buiten beschouwing. Mijn voorkeur gaat uit naar een wereldwijd fonds in aandelen, omdat ik vind dat de tijd rijp is om aandelen te kopen en omdat een middelenhypotheek lang loopt. Anderen geven uit risico-oogpunt de voorkeur aan een obligatiefonds of een mix van aandelen, obligaties en vastgoed. Dat kan ook, maar die leveren op termijn minder op. Zo bouw je in eigen beheer en bijna ongemerkt aan een aflossing van je schuld.