Ook in Zuid-Irak neemt de spanning toe

In de shi'itische Zuid-Iraakse havenstad Basra is het enthousiasme voor de verkiezingen van zondag groot. Maar tegelijk heerst er angst voor aanslagen.

In de Zuid-Iraakse havenstad Basra bereiden de bevolking, politieke partijen, overheid en veiligheidsdiensten zich voor op de verkiezingen van zondag. In dit deel van het land zijn de verwachtingen hooggespannen, hoe moeilijk de omstandigheden ook zijn. Met name in het midden van het land waar de sunnitische moslims de meerderheid vormen is sprake van een golf van aanslagen op partijhoofdkwartieren, stembureaus en kandidaten, maar ook in het in meerderheid shi'itische Basra worden aanslagen gepleegd en algemeen wordt verwacht dat het politieke geweld in de komende uren en dagen zal escaleren.

Aan de grens met Koeweit is de controle de laatste dagen verscherpt, en om vier uur 's middags gaat die grens dicht. In de stad zelf – Basra is de tweede stad in Irak met naar schatting twee miljoen inwoners – zijn de politie en het leger opvallend aanwezig in het stadsbeeld. Ze controleren voertuigen en werpen wegversperringen op. En ook de Britse troepen hier patrouilleren tot in het stadscentrum.

De veiligheidstoestand is ook in het zuiden van het land duidelijk zorgwekkend, zij het aanzienlijk minder dan in Bagdad en het sunnitische gebied. De shi'itische bevolking en de meeste van haar religieuze en seculiere leiders zijn vóór de verkiezingen, maar dat maakt hen juist het doelwit van de sunnitische extremisten die geen verkiezingen willen.

De schrik zit erin. Zo doet het gerucht de ronde als zou de Iraakse politie gisteren twee terroristen uit het sunnitische ex-rebellenbolwerk Falluja hebben gearresteerd die naar Basra waren gezonden om aanslagen te plegen op partijlokalen en kiesbureaus.

Op de markt in het hart van de stad is er veel volk op de been. Een lid van verkiezingslijst nummer 127 – sommige lijsten hebben een logo, maar de meeste alleen een nummer – deelt kaartjes uit waarop een front van meer dan 1.000 niet-gouvernementele organisaties oproept voor `127' te stemmen. Maar de kandidaten zelf zijn nergens te bekennen. De meesten blijven liever anoniem, gezien de doodsbedreigingen.

Alleen de grote leiders, met nationale bekendheid – interim-premier Iyad Allawi die lijst 285 aanvoert of Abdelaziz al-Hakim van de shi'itische religieuze coalitie – voeren een persoonlijke campagne met hun naam en foto's. De campagne van Allawi heeft veel van een Amerikaanse campagne, met metersgrote kleurenfoto's en close ups van de premier die de kiezers indringend aankijkt. De affiches van de in zwarte tulband gehulde Hakim is al veel bescheidener. Maar zijn coalitie, lijst 169, wordt ook gezien als een van de grootste kanshebbers in deze race, omdat zij de steun geniet van de belangrijkste geestelijk leider van de shi'ieten, groot-ayatollah al-Sistani.

Hier in het voornamelijk shi'itische zuiden zijn de meeste leiders, aangevoerd door Sistani, eisende partij als het op verkiezingen aankomt. Zij vinden dat het maar eens uit moet zijn met de sunnitische politieke dominantie. De cijfers spelen duidelijk in het voordeel van de shi'ieten die met 60 procent ruim de meerderheid van de Iraakse bevolking vormen, terwijl de sunnieten niet meer dan 20 procent uitmaken. De shi'ieten hebben dus alles te winnen bij open en vrije verkiezingen.

,,Ik ga stemmen, jazeker'', zegt Tareq Ghatta Hassan, vader van een dochter en bediende bij een overheidsbedrijf dat zorgt voor de elektriciteitsdistributie. ,,Ik stem voor Iyad Allawi, voor lijst 285. Allawi heeft geleden zoals wij allemaal onder het vorige regime en hij wil ons land daar nu overheen helpen. Hij zal winnen, dat is zo goed als zeker.'' Tareq verwacht dat hier zondag tot 90 procent van de kiezers zal deelnemen aan de verkiezingen. Zijn visie wordt door veel waarnemers gedeeld.

Fuad Ali Abdel Karim, een jonge shi'itische wisselagent, gaat ook stemmen op de lijst van interim-premier Allawi. ,,Hij belooft ons beterschap, meer banen en een versnelde wederopbouw. En ik geloof dat hij echt de man is die ons van het terrorisme kan verlossen.'' Volgens Fuad is het een plicht te gaan stemmen: ,,Het gaat om het nationale belang zoals ayatollah Sistani ons leert.'' Er rijdt een campagnevoertuig voorbij van lijst 149 met daarop de foto van Sistani. ,,Ja, iedereen eist Sistani voor zich op, maar geloof me, Allawi zal winnen'', zegt Fuad. ,,Sistani roept namelijk niet op om voor een bepaalde lijst te gaan stemmen; de Irakezen moeten aan de verkiezingen deelnemen, dat is de hoofdzaak.''

Maar er is ook kritiek te horen op de verkiezingen, met name onder sunnitische inwoners van Basra. ,,Dit zijn verkiezingen onder de Amerikaanse bezetting en ze zijn niet legitiem'', zegt sjeik Yusuf al-Hassan, de imam van de Basra al-Kabir moskee. Of uit de mond van Hamid: ,,De verkiezingen dienen alleen de Ali Baba's die met de Amerikanen uit het buitenland zijn meegekomen en nu de touwtjes nog steviger in handen hopen te krijgen. Zij zorgen ervoor dat onze olie wordt gestolen door hun Amerikaanse vrienden en denken alleen aan zichzelf.''

Naar schatting twintig procent van de inwoners van Basra is sunniet. Er zijn overigens ook sunnieten die wel willen stemmen, zoals er shi'ieten zijn die van de verkiezingen niet willen horen.

Intussen zijn de ongerustheid en de angst voor politiek geweld in de aanloop tot en tijdens de verkiezingsdag haast tastbaar. Vooral 's avonds verscherpen de politie en het leger de veiligheidsmaatregelen. En de meeste mensen spoeden zich naar huis voor de avondklok ingaat. ,,Kijk hoe zenuwachtig de meeste autobestuurders rondrijden. Wij zijn dat hier niet gewend. Basra heeft nooit eerder een uitgaansverbod gekend, zelfs niet tijdens de oorlog'', legt Amir, een student van 25, uit.

De Iraakse politie staat op alle hoeken en pleinen en waarschuwt de burgers met megafoons dat het verboden is na acht uur 's avonds nog buiten te komen. Tot gisteren ging de avondklok, die al vier dagen van kracht is, in om tien uur. Maar dat is nu vervroegd, en veel mensen verwachten dat de veiligheidsmaatregelen nog verder verscherpt worden.