Bush heeft Jezus gekidnapt

De country-muziek van Buddy Miller, die de komende dagen in Nederland optreedt, is doordrenkt van politiek en een diep godsgeloof: ,,De verkeerde dingen worden gerechtvaardigd met God.''

Eerst is er natuurlijk Buddy Millers gitaar: rauw en met een helse galm. Dan een hard aangestreken viool, als een versleten vaandel vóór de troepen. Daarna een accordeon en een trommel, een bas, een orgel, nog een gitaar. Na een minuut of vijf weet de luisteraar zich muzikaal omsingeld. Vervolgens heeft Miller nóg vier minuten en twaalf seconden nodig om met zijn messcherpe stem de boodschap uit te dragen. Met huiveringwekkend lang aangehouden klinkers, die uit elkaar spatten als een country-traan. Tot aan de genadeklap: ,,I can't think for you who will have to decide wether Judas Iscariot had God on his side.''

`With God on Our Side', het lied waarin Bob Dylan in 1963 een korte geschiedenis van tweehonderd jaar Amerikaanse oorlogen gaf – `Krijg waarbij de Allerhoogste zich, ondanks bijvoorbeeld het decimeren van de inheemse bevolking, onveranderd aan Amerikaanse zijde van het front ophield' – is het hart van Buddy Millers laatste cd Universal United House of Prayer. Het is zijn beste plaat, ook volgens de jury van Amerika's meest belangrijke muziekprijs. Miller is inmiddels genomineerd voor een Grammy in de categorie Best Southern, Country or Bluegrass Gospell-album.

,,Sinds de oorlog in Irak begon, heb ik dat lied van Dylan niet meer uit mijn hoofd kunnen krijgen en speel ik het tijdens optredens'', vertelt Miller aan de telefoon uit zijn huiskamer in Nashville. ,,Het is een tijdloze tekst en dat is treurig genoeg. En misschien is die nu nog wel actueler dan toen hij geschreven werd. Er gebeuren op dit moment zoveel verkeerde dingen die gerechtvaardigd worden met God. Daar kan ik niet tegen. Dus dat nummer moest op de plaat.''

Universal United House of Prayer is Millers vijfde solo-cd in een carrière die inmiddels zo'n veertig jaar omspant. Een kleine dertig daarvan gingen op aan het rondtrekken met bandjes waar nog nooit iemand van gehoord heeft en het spelen op de platen van anderen. Pas sinds hij de band van countrykoningin Emmylou Harris leidt, de laatste acht jaar, heeft Buddy Miller de rust en de gelegenheid gekregen om een eigen loopbaan te beginnen.

Tot nu toe leverde die loopbaan songs op in de ruigere hoek van de country-poëtica met titels als `Does My Ring Burn Your Finger'. Daarin wordt de gebruikelijke wereld van gebroken harten en andere bestaansscherven opgeroepen die haaks staat op het gelukkige leven dat Miller al jaren leidt met zijn vrouw Julie, inmiddels ook een gewaardeerd muzikant en auteur van veel van haar echtgenoots liedjes. Maar Universal United House of Prayer is thematischer opgezet: doordrenkt van een diep godsgeloof en met een scherpe politieke boodschap in de lijn van Dylans veertig jaar oude maatschappijkritiek.

,,Dat heeft een paar oorzaken'', zegt Miller. ,,In de eerste plaats houd ik erg van thematische platen, zoals de country-grootheid Porter Wagoner ze ooit maakte: één plaat over boeren, een volgende over het verblijf in een psychiatrische inrichting, één over alcoholisme. Zo heb ik altijd willen werken, maar ik had er het materiaal niet voor. De laatste twee jaar gebeurden er zowel in de wereld als in mijn persoonlijke leven dingen waardoor alles op zijn plaats viel. Zo is een jaar geleden Julie's broer omgekomen toen hij door de bliksem werd getroffen op dezelfde plek waar hij twintig jaar eerder een zwaar motorongeluk had gehad. En dan is het toch God bij wie Julie en ik toevlucht zoeken. Tegelijkertijd had ik het gevoel dat Jezus werd gekidnapt door de rechts-Republikeinse regering van Bush. Als je tegenwoordig Zijn naam noemt word je geassocieerd met mensen waar ik helemaal níets mee te maken wil hebben. Al die gevoelens en gedachten wilde ik bij elkaar brengen, eigenlijk alleen zodat ik er later nog eens naar kon luisteren en over na kon denken.''

Mix van genres

Ook op deze nieuwe cd hebben Millers overdenkingen muzikaal vorm gekregen in een mix van alle traditionele Amerikaanse genres: blues, country, folk en rock vloeien binnen elk nummer samen tot een volstrekt eigen mengsel. Maar in dit gebedshuis overheerst het gospel-element. Niet in de laatste plaats door de nadrukkelijke aanwezigheid van Regina en Ann McCrary, de dochters van dominee Sam McCrary, grondlegger van de Fairfield Four, een van Amerika's beroemdste gospel-groepen. Tijdens de reeks optredens die Buddy Miller dit weekeinde in Nederland verzorgt, zullen zij er niet bij zijn, tot zijn grote spijt, maar ,,anders zou de tournee me écht alleen maar geld kosten.'' Niettemin is die gospel-sfeer voor hem cruciaal.

,,Vroeger, in de jaren zestig en zeventig, was het volstrekt normaal om een gospel-plaat te maken. Iedereen kon dat doen en ook de mix van religie en sociale standpunten was veel meer geaccepteerd, zoals bij de Staple Singers of Marvin Gaye. Nu is dat veel controversiëler. Maar het spirituele element is voor mij zo belangrijk dat ik het beslist zo wilde doen. Niet op een prekerige manier, als een krijsende televisiedominee, maar op de persoonlijke, bescheiden manier van die tijd. Er zijn waarschijnlijk veel mensen die het politiek met me eens zijn maar moeite hebben met de spirituele kant, en andersom. Misschien dat ze het makkelijker zouden vinden als ik het niet ook nog echt meende, maar daar is niks aan te doen. Al moet ik zeggen dat ik vrijwel uitsluitend positieve reacties heb gehad. Maar ja, de mensen zeggen niet graag iets lelijks tegen je.''

Toch duiden die welwillende reacties op een wijder verbreide sympathie voor Millers gevoelswereld dan alleen beleefdheid. Het openingsnummer, `Worry too Much', behelst een aanklacht tegen de éérste Golfoorlog van de inmiddels overleden en al even religieus bevlogen songwriter Mark Heard. Dat nummer kwam Heard destijds te staan op de woede van de evangelisch-christelijke gemeenschap waarin hij zich bewoog. Daar is de gedachte aan Amerikaanse krijgshandelingen waar níet de zegen van de Heer op rust onbestaanbaar. Het was die onverenigbaarheid van progressiviteit en het soort geloven in het Amerikaanse zuiden die ook leidden tot een verwijdering tussen Julie Miller en de christelijke platenmaatschappijen waarvoor zij eerder werkte.

Vastklampen

Maar tot een breuk met God kwam het niet en ook de van oorsprong joodse Buddy klampte zich alleen maar steviger aan het geloof van zijn vrouw vast. Zoals meteen al blijkt uit het tweede nummer, een lyrische cover van de geloofsbelijdenis die het jaren dertig country-duo de Louvin Brothers ooit opnam: `There is a Higher Power'.

Toch wordt `Worry too Much' gedraaid in de programma's van de Triple A, de drie grote ketens van country-radiostations waarop doorgaans niets anders te horen is dan de Nashville-producten die Buddy Miller omschrijft als ,,troep waar ik nooit naar luister''. En tijdens de kerstdagen werd de bijbehorende video, met een al even politieke beeldtaal, uitgebreid vertoond op de verder mierzoete country-televisiestations.

,,Dat heeft me wel heel erg verbaasd. Omdat het míj betreft, maar vooral omdat het zo'n politiek nummer is. Voorlopig beschouw ik het maar als een freak accident en niet als een teken dat er iets aan het veranderen is in de commerciële muziekwereld. Want ik hoor wel altijd van iedereen dat ze genoeg beginnen te krijgen van die zielloze troep. Over het algemeen worden mijn platen en die van de mensen die ik goed vind – het genre dat Americana of alternatieve country genoemd wordt – nog steeds nergens gedraaid. Wat dat betreft is het inderdaad paradoxaal dat ik een Grammy-nominatie krijg voor een muzieksoort die nauwelijks te horen is.

,,Maar wie weet. De laatste plaat van Lee Ann Womack – iemand die ik heel goed vind en die wel opereert in dat gladde commerciële circuit – is prachtig en een soort terugkeer naar wat de country ooit was. Dus misschien is er hoop.

,,Begrijp me niet verkeerd. Ik ben niet zo jong meer en ik voel me ongelooflijk gezegend en gelukkig dat ik überhaupt platen kan maken en kan optreden. Ik mag nu in Paradiso optreden en dat is, met de Fillmore in San Francisco, mijn favoriete plek op de wereld. Als ik daar mag spelen en er komen mensen kijken, dan heb ík een prachtig leven.''

Het klinkt uit de mond van Buddy Miller, die zich tot zijn schrik laat ontfutselen dat hij al gitaar speelde voor de Beatles er waren – ,,Mijn God, daarmee dateer ik mezelf wel héél erg''– even oprecht als de religieuze en politieke overdenkingen in zijn recente liedjes. Zoals ook de slotvraag hem een ongeveinsde reactie ontlokt. Gevraagd naar de keus die hij zou maken wanneer het leven hem dwong tot een scheiding van óf zijn meest geliefde Italiaanse Wandre-gitaar – ooit voor 50 dollar aangeschaft in een pandjeshuis – óf zijn vrouw Julie, met wie hij inmiddels óók dertig jaar samenleeft, klinkt het uit Nashville: ,,Hey, wil je me zo'n vraag niet stellen!''

Buddy Miller treedt op in Nederland op zondag 30 januari in 013, Tilburg, op maandag 31 januari in Oosterpoort, Groningen en op dinsdag 1 februari in Paradiso, Amsterdam.

    • Chris Kijne