Maasvlakte: gebed zonder end

Na het havenschandaal wacht Rotterdam een nieuwe domper. De Raad van State heeft de aanleg van de Tweede Maasvlakte afgekeurd. Minister Peijs (Verkeer) praat liever over ,,stevige kritiek''.

Minister Peijs (Verkeer en Waterstaat, CDA) ervaart de uitspraak gisteren van de bestuursrechters van de Raad van State ,,als stevige kritiek'', maar vindt de situatie niet hopeloos. ,,Het is immers niet zo dat de hele planologische kernbeslissing nu naar de prullenbak is verwezen. De Raad van State deelt een aantal essentiële afwegingen van het kabinet'', aldus Peijs.

Volgens de bewindsvrouw onderschrijft de Raad van State het belang van een Tweede Maasvlakte en wordt ook de gekozen plaats voor de aanleg niet afgewezen. ,,Het gaat vooral om de manier waarop'', zegt Peijs. Ze benadrukt dat de planologische kernbeslissing (PKB) waarin de aanleg wordt beschreven bestaat uit acht onderdelen die moesten worden getoetst aan onder meer de (Europese) milieuregels. Daarbij gaat het om zaken als de zand- en landaanwinning, de ontwikkeling van natuur- en recreatieterreinen, de gevolgen voor het duinlandschap.

Peijs verwacht de plannen snel te kunnen aanpassen aan de eisen van de Raad en de gewijzigde opzet in april klaar te hebben. Maar eerst zal ze tekst en uitleg moeten verschaffen in de Tweede Kamer, de oppositie heeft al een spoeddebat aangekondigd.

CDA-Kamerlid Hessels geeft volmondig toe dat de vernietiging van het besluit ,,een grote verrassing'' voor hem was. ,,Immers, nog vorig jaar hebben we gevraagd of het allemaal wel goed zat met de milieuvoorschriften. De minister gaf ons die verzekering toen'', zegt Hessels. Ook voor hem staat voorop dat de Tweede Maasvlakte er moet komen, maar, waarschuwt hij, ,,er zal een goede balans moeten zijn tussen economie en ecologie''.

Oppositiepartij GroenLinks velt een hard oordeel over de consequenties van de uitspraak. ,,Het kabinet moet nu stoppen met de Tweede Maasvlakte. De uitspraak legt feilloos bloot wat de commissie-Duivesteijn eerder concludeerde: Nederland heeft een politieke cultuur waarin megaprojecten kritiekloos worden doorgedrukt'', aldus Kamerlid Duyvendak.

Vorig jaar november besloot een meerderheid in de Tweede Kamer om nog geen definitief besluit te nemen over het plan voor de Tweede Maasvlakte. In een overleg met de ministers Zalm (Financiën, VVD) en Peijs kregen de oppositiepartijen PvdA, GroenLinks en SP steun van het CDA om voorlopig niet verder te gaan met de uitvoering van het bestuursakkoord dat in juni vorig jaar werd gesloten tussen rijk, gemeente Rotterdam en provincie Zuid-Holland.

De Tweede-Kamerleden willen eerst alle financiële risico's afdekken. Het financiële schandaal dat vorig jaar bij het Havenbedrijf Rotterdam uitbrak heeft tot gevolg dat de Tweede Kamer ernstig twijfelt aan het voornemen van het kabinet om 500 miljoen euro te steken in het project. De herhaalde verzekering van minister Zalm dat de schulden die zijn ontstaan door het optreden van toenmalig directeur Scholten van het Havenbedrijf voor rekening komen van de gemeente Rotterdam, mocht niet baten. Scholten verstrekte eigenmachtig 180 miljoen euro aan leningen aan ondernemer Joep van den Nieuwenhuyzen, maar het kapitaal lijkt verloren door faillissementen. Het inmiddels gepubliceerde rapport van de commissie-Duivesteijn over de financiering van grote projecten heeft de aarzeling onder de Kamerleden nog vergroot.

,,Dit besluit van de Raad van State komt volslagen onverwachts'', zegt Roelf de Boer, voorzitter van Deltalinqs, de overkoepelende organisatie van Rotterdamse havenwerkgevers. ,,Mijn eerste reactie was er één van schrik. Want we zijn met betrekking tot de PKB-beslissing over aanleg van de Maasvlakte uiterst zorgvuldig te werk gegaan. Met name in het overleg met natuur- en milieuorganisaties. Maar na bestudering van het besluit van de Raad denk ik dat de plannen te herstellen zijn.''

Havenwethouder Wim van Sluis (Leefbaar Rotterdam) is minder optimistisch dan De Boer over een snelle oplossing voor de gerezen moeilijkheden. ,,Als je ziet hoe zorgvuldig we alles al hebben uitonderhandeld en dat dan dit gebeurt, dan mag duidelijk zijn dat er sprake is van een geduchte tegenvaller. Je mag hopen dat we de zaak snel kunnen oplossen, maar helemaal zeker is dat natuurlijk nooit.''

De besluitvorming over de Tweede Maasvlakte heeft meer dan tien jaar in beslag genomen. Van de 2,7 miljard euro die de aanleg kost, neemt de overheid (die onder meer een zeedijk aanlegt) 1,7 miljard euro voor haar rekening. Rotterdam heeft nieuwe havenruimte snel nodig. Want vooral Chinese containerrederijen willen een eigen overslagterminal, waarvoor geen ruimte is op de bestaande Delta-terminal op de Maasvlakte. De kans is niet denkbeeldig dat als zij niet hun zin krijgen, ze Rotterdam de rug toekeren. De Tweede Maasvlakte is vooral bestemd voor containeroverslag en chemie. Vorig jaar is Rotterdam na 46 jaar als grootste haven gepasseerd door Shanghai en Singapore.

De vooruitzichten voor een snelle aanleg van het nieuwe haventerrein zijn somber geworden. Als voorbeeld kan de aanleg dienen van de Westerschelde Containerterminal (WCT) bij Vlissingen, die na milieubezwaren van Brussel ernstige vertraging heeft opgelopen. Inmiddels is de procedure rond deze aanleg opnieuw begonnen, maar het duurt nog minstens een half jaar voordat de Raad van State beslist of Vlissingen mag doorgaan met het project. Rotterdam kan nu in hetzelfde moeras terechtkomen: een gebed zonder end.

    • Harm van den Berg
    • Marc Serné