Jan

Aan vriendelijkheid ontbreekt het prins Willem-Alexander niet, aan woorden soms wel.

Gistermiddag was hij aanwezig bij de opening van een fototentoonstelling rond prins Bernhard in het Verzetsmuseum in Amsterdam. Samen met de genodigden luisterde de kroonprins – blauw pak, rode stropdas – braaf naar enkele toespraken. De conservator overhandigde de prins het bijbehorende fotoboek. De prins bladerde er even in en zei zacht: ,,Inderdaad veel vliegtuigen.'' Hij keek er nog steeds uiterst vriendelijk bij.

Hij moest een doek wegtrekken van een bord met het affiche van de tentoonstelling en zijn handtekening op het affiche plaatsen. Fotografen snelden toe om het historische moment vast te leggen, waarop de prins met een lachje zei: ,,Er zijn momenten waarop je liever Jan zou willen heten.''

Liever Jan.

Je zou het een koket, ingestudeerd grapje kunnen noemen, maar zo klonk het niet. Het zou me niets verbazen als de prins op weg naar dit soort verplichtingen vaker denkt: ,,Was ik maar Jan.''

Jan betekent in zijn geval: vrijheid. Een dag zonder protocol, zonder lijfwachten en zonder mensen die hem hinderlijk aanstaren. Een dag om ongestoord naar de kroeg te gaan en op een liederlijke manier door te zakken. Een dag, kortom, waarop niemand hem aan zijn bestaan als kroonprins zou herinneren.

Sommige kroonprinsen genieten van al die plichtplegingen. Die zouden zo'n gelegenheid hebben aangegrepen om een treffend, persoonlijk woordje uit te spreken over de hobby van hun grootvader, in dit geval de fotografie en de film. Dat zou de hele bijeenkomst wat meer cachet hebben gegeven. Maar de kroonprins trok het gezicht dat Jan ook zou hebben getrokken – nogmaals, vriendelijker kon het niet – en nam weer zwijgend plaats op de eerste rij.

Zijn lijden was nog niet voorbij. Hij moest ook nog even de tentoonstelling gaan zien, met al die fotografen in zijn nek.

Een uurtje eerder was ik hem in alle rust al voorgegaan. Ik kon dat doen, want ik ben Jan. Er waren veel foto's en filmpjes uit de persoonlijke collectie van prins Bernhard. Mijn eerste indruk was exact dezelfde als die van de kroonprins: inderdaad veel vliegtuigen. De tentoonstelling werpt geen nieuw licht op prins Bernhard, maar toch is het geheel de moeite waard. Het is net als bij die postume interviews van de prins: hier kun je zien op welke manier hij het liefst in de collectieve herinnering wilde voortleven.

Hij was iemand die bewust aan zijn imago werkte. Al vroeg in zijn leven als prins begon hij een soort fotologboek bij te houden waarin hij zijn ervaringen vastlegde. Hij was altijd in de weer met foto- en filmcamera's. Hij filmde of liet zich filmen. En altijd in zijn favoriete posities: in militair uniform en in en rond vliegtuigen.

In Londen moest de prins eens hulp verlenen nadat een flat van een vriend was gebombardeerd. We zien de prins na afloop van het drama elegant poseren tussen de brandweermannen. Hij heeft goed werk gedaan en hij vindt dat dat best opgemerkt mag worden.

Prins Bernhard wilde nooit Jan zijn.

    • Frits Abrahams