Blair formuleert EU-referendum

De Britse regering heeft gisteren de vraag bekendgemaakt waarop het land in een referendum over de Europese `grondwet' antwoord moet geven: ,,Moet het Verenigd Koninkrijk het verdrag goedkeuren dat een constitutie voor de Europese Unie vestigt?''

Premier Blair beloofde het referendum ,,ergens in 2006'' te houden. Zelfs als dat in het voorjaar gebeurt, oordelen de Britten als een van de laatste EU-landen over de integratie van het grondwettelijk verdrag met de nationale wetgeving. De regering maakte de vraagstelling bekend bij de publicatie van een wetsvoorstel dat de weg plaveit voor een referendum én dat het parlement vraagt om goedkeuring van het constitutieverdrag. Het parlementair debat valt zo goed als zeker pas na de verkiezingen, voorzien voor mei van dit jaar.

De fomulering van de vraag is neutraal genoeg om goedkeuring te krijgen van de twee grootste oppositiepartijen, die achter de schermen zijn geraadpleegd. Charles Kennedy, leider van de Liberal Democrats, sprak van een ,,evenwichtige'' vraag, die zal leiden tot ,,een eerlijk debat voor alle partijen''. ,,We accepteren deze vraag'', zei ook Tory-chef Michael Howard, die er bij zei dat zijn partij op de dag na de verkiezingen een datum voor het referendum zou vaststellen, als ze wint.

Ook in het onwaarschijnlijke geval dat dat gebeurt, zal de vraag de Britse politiek na de verkiezingen tot kookpunt brengen. De voortekenen zijn er al. Zo hield de regering nadrukkelijk de mogelijkheid open een referendum te houden op dezelfde dag als de gemeenteraadsverkiezingen op 4 mei 2006. Dat zou bijdragen aan een hogere opkomst en kosten besparen. Maar de Electoral Commission, die toeziet op eerlijke verkiezingen, zei dat kiezers dan verward kunnen raken. Dat kan gebeuren omdat de scheiding tussen vóór- en tegenstanders van de `grondwet' zich niet eenvoudig langs partijlijnen zullen laten scheiden. De Tories zeiden dat het referendum over zo'n ,,fundamentele kwestie [gaat] dat het op zichzelf behandeld moet worden''.

Blair noemt het grondwettelijk verdrag het ,,vastmaken van losse eindjes'' in bestaande verdragen, en nodig om de uitgebreide Unie bestuurbaar te houden. Volgens de Tories betekent het echter een fundamentele wijziging in de relatie tussen de EU en de lidstaten, die zo Brussel teveel macht geven. Tegenstanders lijken vooralsnog in de meerderheid. Het late tijdstip van het referendum zou Blair in alle gevallen helpen. Als een ander EU-land eerder `nee' zegt, staat het verdrag sowieso op losse schroeven. Als de rest van de EU `ja' zegt, kan Blair met meer gewicht volhouden dat een Brits `nee' zou betekenen dat het Verenigd Koninkrijk de EU zou moeten verlaten; iets waar ook de Tories tegen zijn.

    • Hans Steketee