Ja, Sampedro's leven was mooi - nu mag hij sterven

Het bestaan is een moordzaak. En je hele leven ben je bezig aanwijzingen te zoeken die uiteindelijk zullen bewijzen dat je zowel dader als slachtoffer bent. Waarschijnlijk sterven de meeste mensen zonder dat te beseffen. Maar de enkeling die zich in het uur voor zijn dood afvraagt hoe waar en waarachtig zijn bestaan geweest is, zal in ieder geval op het moment dat hij zijn laatste adem uitblaast kunnen zeggen dat hij minstens een uur lang echt geleefd heeft.

In de nieuwste film van Spanjaard Alejandro Amenábar, Mar adentro, is er ongeveer twee uur de tijd om deze vragen te stellen. Twee uur die het hele volwassen leven condenseren van Ramón Sampedro, in 1998 gestorven na een levenslange strijd om waardig te mogen sterven.

Sampedro raakte dertig jaar eerder van de nek af verlamd na een onfortuinlijke duik in de Middellandse Zee, en diende verschillende verzoeken in om een einde aan zijn leven te mogen maken. Die leidden tot aan het Spaanse hooggerechtshof en werden keer op keer afgewezen. Uiteindelijk vond Sampedro elf mensen bereid om hem te helpen. Ieder namen zij een kleine, op zichzelf betekenisloze taak op zich, zodat zij niet strafrechtelijk konden worden vervolgd. Het hele proces werd op video vastgelegd en, tot ergernis van de familie, door het Madrileense televisiestation Antenna 3 grotendeels uitgezonden.

Het is een precaire geschiedenis met talloze ethische valkuilen, en de oppervlakkige beschouwer zal verbaasd zijn dat juist regisseur Alejandro Aménabar het op zich nam om dit waargebeurde verhaal te verfilmen. In zijn meest bekende films Abre los ojos (in Hollywood herverfilmd als Vanilla Sky) en The Others liet hij zien dat hij weliswaar een buitengewone interesse heeft voor het schemergebied tussen leven en dood, maar vooral dat hij daarbij van een horrortwist en een verrassende plot houdt. Die laatste twee ontbreken vanzelfsprekend in Mar adentro (`de zee binnenin'). En dat schemergebied duurt hier een heel leven lang. Een heel onherroepelijk leven lang.

Maar door zich te beperken tot een ware geschiedenis, een kleine locatie – de slaapkamer van Ramón – en slechts een deel van het enorme fysiek van zijn hoofdrolspeler – het hoofd van de fenomenale Javier Bardem – kon Amenábar een rijk register aan emoties opentrekken. De taak waar hij voor stond, was niet eenvoudig. Om de toeschouwer te overtuigen dat Sampedro's verlangen juist was, moesten zijn pijn en zijn strijd invoelbaar worden. Maar ook weer niet tè. Want dan kom je als kijker na afloop in opstand tegen het feit dat deze bijzondere man moest sterven. Dan ga je onvermijdelijk hopen op op een Hollywoodse deus ex machina. Maar die zijn er in het echte leven zelden.

Ik moet toegeven dat ik even dacht of geloofde dat die er in Mar adentro toch was, in een scène waarin Amenábar laat zien dat Sampedro in de geest allang aan dit leven ontsnapt is. En tegelijkertijd is dat het moment waarop je je ermee verzoent dat een zo geestig, melancholiek, scherp, liefdevol, levenslustig mens, in werkelijkheid al levend dood is. Want in al zijn opgewekte menselijkheid is hij toch nog maar een schim van zichzelf.

In de figuren die Sampedro omringen, vatten Amenábar en zijn vaste scenarioschrijver Mateo Gil een aantal mensen samen die Sampedro in zijn laatste maanden ook daadwerkelijk bijstonden. De film richt zich vooral op zijn relatie met drie vrouwen: zijn schoonzuster die hem al zijn hele bedlegerige leven verzorgt, een advocate en een eenvoudige vrouw uit het dorp die maar niet kan begrijpen dat iemand wil sterven. Zij vertegenwoordigt de naïeve stem die zegt: ,,Maar het leven is toch mooi?''

Ja, het leven is mooi. Sampedro's leven was mooi. Het wordt door Amenábar ook mooi gefilmd en verteld. Waarbij Javier Bardem ons er in zijn geringe, maar doeltreffende acteren voortdurend aan herinnert dat er onder die schoonheid pijn zit. Amenábar voegt daar op een bewonderenswaardig genuanceerde wijze aan toe dat behalve pijn ook schoonheid en puurheid goede redenen zijn voor een waardige dood.

Mar adentro gaat over de dood. In elke porie. Respectvol en zonder het leven aan te prijzen als de betere keuze. Omdat het een film is die werkt met het besef dat het leven vaak alleen echt ervaren wordt in het aangezicht van de dood. Daarom gaat Mar adentro over het leven. Onvoorwaardelijk.

Mar adentro. Regie: Alejandro Amenábar. Met: Javier Bardem, Belén Rueda, Lola Dueñas, Mabel Rivera, Celso Bugallo, Clara Segura. In: 15 bioscopen.