Maak canon voor mondiaal burgerschap

De oproep van Fons van Wieringen in NRC Handelsblad van 17 januari `Nederland is in verwarring', voor meer burgerschap en nationaal erfgoed op school klinkt sympathiek. De voorzitter van de Onderwijsraad pleit niet alleen voor historische kennis maar ook voor het koesteren van onze nationale identiteit.

Jammer is dat Van Wieringen niet weet te vertellen wat die cultuurhistorische identiteit precies inhoudt. Bestaat zoiets als een echt Hollands ras? Of is de Nederlandse identiteit terug te voeren op religieuze verbondenheid? Ook taal en klederdracht bieden anno 2005 geen houvast meer om de vermeende Nederlandse identiteit aan op te hangen. Kortom, het vaststellen van een vastomlijnde Nederlandse identiteit is ondoenlijk en vanuit de historie bezien ook onwenselijk.

Wellicht komt de historische geografie nog het dichtst in de buurt. De mens wordt namelijk geconditioneerd door de eigen leefomgeving. Er is als het ware een wisselwerking tussen de Nederlanders en hun omgeving. Zo heeft Nederland eeuwenlang een haat-liefdeverhouding met het buitenland gekend. Die identiteit is anno 2005 nog steeds terug te vinden. Voor sommige Nederlanders staat de Europese Unie (EU) symbool voor de slang die de rust in hun Hof van Eden dreigt te verstoren.

Feit is wel dat de Europese samenleving steeds meer in de Nederlandse samenleving doorsijpelt. Het pleidooi van Van Wieringen voor een vastomlijnde canon in het onderwijs heeft dan ook weinig toegevoegde waarde. Het blijft immers een willekeurige selectie uit de vaderlandse cultuur en geschiedenis.

Hedendaagse scholieren hebben meer baat bij een canon die hen voorbereidt op het mondiale burgerschap. Want alle conservering van de Onderwijsraad ten spijt zal de cultuurhistorische identiteit van Nederland in de 21ste eeuw juist zeer dynamisch en voortdurend aan veranderingen onderhevig zijn.

Werner de Coninck is historicus.

    • Werner de Coninck